سەرەکی » دۆسێ » عیراق، كۆرۆنا گەڕانەوە بۆ ژیانی لە عیراق ئاسایی قورس دەكات

خۆپارێزی دابونەریتەكان كاڵدەكاتەوە

عیراق، كۆرۆنا گەڕانەوە بۆ ژیانی لە عیراق ئاسایی قورس دەكات

لەگەڵ دابەزینی ئاستی تووشبوون و مردن بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە عیراق، گەڕانەوەی بۆ ژیانی ئاسایی و دەبونەریتەكان لای زۆرێك لە دانیشتوان قورس بووە، ئەمەش دوای ئەوەی رێكارەكانی خۆپارێزی یان خۆلادان لە توشبوون، نەریتە بۆماوەییەكانیان بەرەو لەبیربردنەوە برد.

رەنگە دەركەوتووترین ئەو نەریتانە كە لەنێو عیراقییەكاندا باوە، تەوقە و باوەشكردن بە یەكدا و خواردنەوەی قاوە بێت لە یەك فنجان لە مەجلیسەكان، و ئامادەبوون بێت لە بۆنە گشتییەكان بەبێ‌ گوێدانە گردبوونەوە.
لەم ماوەیەی دواییدا، رێژەی تووشبوون و مردن بە كۆرۆنا رووی لە دابەزین كرد، لەبەرامبەر زیادبوونی ژمارەی چاكبوونەوە.

لەگەڵ ئەمەشدا پابەندنەبوون بە جێبەجێكردنی رێنماییە تەندروستییەكان، كاریگەریی هەبووە لەسەر بەرزبوونەوەی ژمارەی تووشبوون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا لە وڵاتدا، بەو پێیەی رەوشی ئابوری وڵات كە بەرزبوونەوەی رێژەی بێكاریی و هەژاری لەنێوان هاووڵاتیاندا بەخۆوە بینیوە، بۆتە مایەی ئاستەنگ لەبەردەم جێبەجێكردنی پێویستی ئەو رێكارانە، لە سایەی رەتكردنەوەی ژمارەیەكی زۆری هاووڵاتیان بۆ پابەندبوون بە ڕێنماییەكانی دەسەڵاتداران لەو بارەیەوە.

لە هەمان كاتدا ئەو سڵاوەی باو بوو لەنێوان عیراقییەكاندا وەك تێبینی دەكرا لە شەقام و شوێنە گشتییەكان یان بۆنەكان، خەریكە لەبیردەچێتەوە.

عەبدولعەزیز موحسین، كە یەكێكە لە پیاوماقوڵانی هۆزی شەممەر لە پارێزگای بابل، بە میدیا عەرەبیەكانی راگەیاندووە:»عیراقییەكان لەسەر ئەوە راهاتوون تەوقە لەگەڵ یەكدی بكەن، ئەمەش بەلای زۆرێكەوە بەس نییە بۆ گوزارشت لە رێزگرتن، بەڵكو یەكتر لەئامێزگرتن و ماچ و موچ بە نەریتێكی سەرەكی دادەنرێت. لەگەڵ سڵاوی نێوان پیاوانیش بەپێی نەریتە بۆماوەكان كە تا ئەندازەیەكی زۆر لەنێوان دانیشتوانی عیراقدا هەیە، تەوقەكردن و ماچكردنی هەردوو رومەت لەخۆدەگرێت، لەكاتێكدا ئەو ماچكردنە لەلایەن هەردوولاوە دەبێت. لەئامێزگرتنێكی گەرم و ماچكردنی رومەتەكان بە هەمان شێوە لەو سڵاوانەن كە گوزارشتن لە خۆشەویستی و سۆزداریی نێوان كەسەكان دەكەن، بە تایبەتیش بۆ ئەوانەی دووركەوتوونەتەوە لە یەكدی، تەوقەكردن و شان بەیەكدادان بە هێواشی یان ماچكردنی شان هەیە».

بە وتەی موحسین:»بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە هەموو ئەو سڵاو و چاوێكەوتننانەمان لەبیرچۆتەوە. ژمارەیەكی زۆر لە هۆزەكان و پیاوماقوڵانیان، تەوقەنەكردنیان بەسەر شوێنكەوتوانیاندا سەپاندووە لە دیوان و میوانخانەكانیان، تا ئەو كاتەی ڤایرۆسەكە نامێنێت، ئەمەش بۆ خۆلادان لە پەتاكە»، پێشبینیش دەكات «بۆ كۆمەڵگە قورس بێت بگەڕێتەوە بۆ ئەو دابونەریتانە، لەدوای نەمانی كۆرۆنا، لە سایەی ئەو ترسەی لەنێو خەڵكدا چەسپاوە، سەبارەت بە مەترسی پەتای (كۆڤید- 19)».

وێڕای سڵاو، موحسین دەڵێت:»نەریتی پێشكەشكردنی قاوەش گۆڕانكاریی بەسەردا هاتووە، نەریتەكە وابوو ئەوەی قاوەی لە دیوان و میوانخانەكاندا دەگێڕا، سێ‌ چوار فنجانی لەگەڵ خۆیدا هەڵدەگرت، تا قاوە پێشكەش بە ئامادەبوان بكات، یەك فنجان لەو فنجانانەش زیاتر لە كەسێك قاوەی تێدا دەخواردەوە. بەڵام لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەكە، زۆرێك رەتیدەكەنەوە قاوە لە هەمان ئەو فنجانەدا بخۆنەوە كە كەسێكی تر بەكاریهێناوە، بۆیە خانەخوێكان ناچارن لە فنجانی تایبەتدا قاوە پێشكەش بە میوانەكانیان بكەن».

هەرچەندە عیراقییەكان پێیانوایە ئەو نەریتانەی بەهۆی كاریگەرییەكانی ڤایرۆسی كۆرۆناوە گۆڕانكارییان بەسەردا هاتووە كاتیین و بەشێوەیەكی هێواش لەگەڵ نەمانی ڤایرۆسەكە دەگەڕێنەوە، هەندێكی تر وایدەبینن كە هۆشیاری رێگرتن لە بڵاوبوونەوەی پەتاكە ئەو نەریتانە لەبیردەبەنەوە.

لەو بارەیەوە سەعد عەقابی، ئەندامی ئەنجومەنی سەرۆك هۆزەكان لە بەغدا، دەڵێت:»عیراقییەكان پابەندن بە مەرجەعیەتی هۆزەكانیان كە گرنگییەكی گەورەیان پێدەبەخشێت. بۆیە شانازی دەكەن ناسناوی هۆزەكانیان بە ناوەكانیانەوە بلكێنن. خێزان پێداگرە لەسەر ئەوەی رۆڵەكانی فێربكات رێز لە هۆز و پیاوە گەورەكان و نەریتەكان بگرن. بۆیە نەریت و چاوپێكەوتنەكان و تێكەڵبوون، ناكرێت كۆتاییان هەبێت».

عەقابی لەگەڵ ئەوەی پێیوایە پەتای كۆرۆنا ناتوانێت ئەو نەریتانە لەناوببات، پێشبینی دەكات گەڕانەوە بۆیان كاتی بوێت، تا كۆمەڵگە بگەڕێتەوە بۆیان، بەو هۆیەی كۆرۆنا كاریگەریی زۆری لەسەر كۆمەڵگە هەبووە».

لەلایەكی ترەوە، عیراقییەكان پێیانوایە ڤایرۆسی كۆرۆنا هەندێك ئەرێنی هەبووە، لەوانە زیاتركردنی هۆشیاری لەنێوان هاووڵاتیان سەبارەت كاریگەریی پەتاكە یان نەخۆشی لەنێو كۆمەڵگەدا.

هودا ئەحمەد كە پزیشكی پسپۆڕی نەخۆشییەكانی كۆئەندامی هەناسەیە، لەو بارەیەوە دەڵێت:»تووشبوانی ڤایرۆسی كۆرۆنا، مەودای مەترسی تێكەڵبوون لەگەڵ كەسانی دی دەزانن. بۆیە پێداگرن لەسەر ئەوەی خۆیان كەرەنتینە بكەن و تێكەڵ نەبن تا ئەو كاتەی چاكدەبنەوە، هەمان هەڵسوكەوت لەلایەن ئەوانەی تووشنەبوون بەدی دەكرێت كە خۆیان لەسەردانی تووشبووەكان یان تێكەڵبوون لەگەڵیاندا دەپارێزن».

ئەم كلتورە بە بۆچوونی هودا ئەحمەد:»كلتورێكی تەندروستییە و كۆمەڵگە دەستەبەری كردووە و پێشتر تەنیا لەنێو ژمارەیەكی كەمی هاووڵاتیاندا هەبووە، بەو پێیەی ئەوانەی تووشی ئەنفلۆنزا یان هەر ڤایرۆسێكی تر دەبوون، بایەخیان نەدەدا بە تێكەڵبوون و ئامادەبوون لە بۆنە گشتییەكان لەبەر پابەندبوونیان بە نەریتە باوەكان، لەكاتێكدا ئەو هەڵسوكەوتە دەبووە مایەی گواستنەوەی پەتاكە بۆ كەسانی تر».

ژنانیش نەریتی خۆیان هەیە لە سڵاوكردن كە زۆر لە سڵاوی نێوان پیاوان مەترسیدارترە لەسەر تەندروستی لەحاڵەتی نەخۆشیدا، ئەمەش بە وتەی ئەفیا محەمەدی رۆژنامەنوس كە بە میدیاكانی راگەیاندووە:»گەرمووگوڕی لە سڵاوكردندا لای ژنان زۆر لە پیاوان زیاترە، بەو پێیەی ژنان لە كۆمەڵگەی عیراقی لەكاتی سڵاوكردندا دەبێت چەندان ماچی رومەتی ئەو دی بكەن، تەنانەت لەكاتی چاوپێكەوتنی رۆژانەی نێوان دراوسێكانیش، وێڕای ماچكردنی خزمان و ئەندامانی خێزان، بە تایبەتیش خوشكەزا و برازا و كوڕەزا و كچەزا».

ئەو رۆژنامەنوسە دەڵێت»دڵنیام لەوەی نەریتەكە پاشەكشەكردنێكی زۆری لەنێوان ژناندا بەخۆوەبینیوە، بەو هۆیەی هەندێكیان پێداگرن لەسەر ئەوەی كە نابێت ڤایرۆسەكە بۆ كەسانی دی بگوازێتەوە، هەرچەندە دەزانن خۆیان تووشی پەتاكە نەبوون، ئەمەش كاریگەریی گەورەی لەسەر نەریتەكانی ژنان دروستكردووە لەكاتی سڵاوكردن، لەگەڵ ئەمەشدا نەریتەكان لەدوای نەمانی ڤایرۆسەكە بە دڵنیاییەوە دەگەڕێنەوە، بەڵام رەنگە كاتێكی زۆر بخایەنێت».

 206 جار بینراوە