سەرەکی » ئابووری » دانانی بەرنامەیەك بۆ بوژاندنەوەی میزۆپۆتامیاپەڕە 3

كشتوكاڵی عیراق هەڕەشەی لەسەرە

دانانی بەرنامەیەك بۆ بوژاندنەوەی میزۆپۆتامیا

د.بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عیراق، كێشەی خوێیاویی بووونی خاك بە هەڕەشە بۆسەر توانای كشتوكاڵی 54%ی رووبەری وڵات ناودەبات، داوای دانانی بەرنامەیەكی نیشتمانیش دەكات بۆ بوژانەوەی میزۆپۆتامیا و دیالۆگێكی راشكاوانەش بە گرنگ دەزانێت لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ‌ لەپێناو كۆتایی هێنان بە تەنگژەی كەم ئاوی لە وڵاتدا.
سەرۆك كۆماری عیراق، لە وتارێكیدا كە لە 5ی حوزەیرانی 2021 لەلایەن ئاژانسی دەنگوباسی (العراقیە)وە بەبۆنەی رۆژی ژینگەی جیهانی بڵاوكرایەوە رایگەیاندووە»بەڵگەكان لەسەر زیادبوونی مەترسییەكانی كەشوهەوا چواردەوری تەنیوین، بەرزی پلەكانی گەرما زیاتربووە، وشكەساڵی توندتر بووە، رەشەبا و خۆڵبارین دۆخەكەی ئاڵۆزتركردووە، بیابانبوون كاریگەریی لەسەر 39%ی رووبەری عیراق دروستكردووە، 54%ی خاكەكەمان مەترسی لەدەستدانی كشتوكاڵی لەسەرە بەهۆی خوێیاوی بوونەوە».
بە وتەی د.بەرهەم»دروستكردنی بەنداوەكان لەسەر سەرچاوەكانی دیجلە و فورات كە بە شادەماری ژیان لە عیراقدا دادەنرێن، بوونەتە مایەی كەمبوونەوەی ئەو ئاوەی دەڕژێتە عیراق و بوونەتە هۆی زیادبوونی رووبەری سوێربوونی خاك بەرەو بەرزاییەكانی شەتولعەرەب لە پارێزگای بەسرەی باشووری وڵات».
سەرۆك كۆماری عیراق پێیوایە»ئەو بەنداوانە دەبنە مایەی كەمبوونەوەی زیاتری ئەو ئاوەی بۆ ئاودێری بەكاردەهێنرێت، ئەمەش هەڕەشە لەسەر بەروبوومی كشتوكاڵیمان دروست دەكات، و كاریگەریی لەسەر دابینكردنی ئاوی خواردەوە دەبێت بۆ شار و گوندەكانمان، وەزارتی داهاتە ئاوییەكانیش باس لەو كورتهێنانە ئاوییە دەكات كە ساڵانە لەگەڵ نزیكەبوونەوەی ساڵی 2035، دە ملیار مەتری سێجا تێدەپەڕێنێت».
سەرۆكی عیراق ئاماژەی بەو زیانانەش كردووە كە بە 7 ملیۆن عیراقی كەوتوون «بەهۆی وشكەكاڵی و كۆچكردنی ناچاریی، ئەمەش هاوكاتە لەگەڵ زیادبوونی رێژەكانی دانیشتوان لە عیراق، بۆیە رووبەڕووبوونەوەی گۆڕانكارییەكانی كەشوهەوا دەبێت بكرێتە دەستپێكی كارە نیشتمانییەكان لە عیراق، و دەبێت لەئێستاوە كاریی بۆ بكرێت، چونكە ئایندەی نەوەكانمان پشتی پێدەبەستێت و بەرپرسیارێتی گەورەمان لەو بارەیەوە دەكەوێتە ئەستۆ».
بە بۆچوونی سەرۆك كۆماری عیراق»دۆسێی ئاو پێویستی بە دیالۆگێكی راشكاوانە و بنیاتنەرە لەنێوان عیراق و توركیا و ئێران و سوریا كە پشت بە پرەنسیپی زیاننەگەیاندن بە هیچ لایەنێك بەندبێت، و بەرپرسیارێتی هاوبەش رەچاوبكرێت، و كار بۆ هەوڵی هاوبەش بكرێت لەپێناو ئیدارەدانی بەردەوامبوونی ئاو، بۆ ئەو مەبەستەش عیراق پێویستی بە دۆستەكانیەتی لە كۆمەڵی نێودەوڵەتی، تا پشتیوانی تەكنیكی و پلاندانانی پێشكەش بكرێت بۆ گواستنەوەی تەكنەلۆجیا».
لەم ماوەیەی دواییدا، محەمەد كەریم خەفاجی، وەزیری كشتوكاڵی عیراق لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندبوو»ئەمساڵ بە خراپترین وشكەساڵی لە عیراقدا دادەنرێت، بەو پێیەی لەمساڵدا رێژەیەكی كەم بارانبارین هەبوو».
ئاماژەی بە بوونی ئەو كێشانەش كردبوو كە رووبەڕووی بەروبومی كشتوكاڵی دەبنەوە لە هەندێك پارێزگا، بەهۆی كەمبوونەوەی ئەو ئاوەی لە وڵاتانی دراوسێوە دەڕژێتە عیراق، باسی لە بوونی پلانێكیش كردبوو بۆ كەمكردنەوەی زیانەكانی كەم ئاوی وەك كاركردن بە «سیستمی ئاودێری دڵۆپاندن كە بە تاكە چارەسەر دادەنرێت بۆ كۆنترۆڵكردنی كێشەی كەم ئاوی».
خەفاجی تەئكیدی لەسەر بوونی كێشەیەكی گەورەش كردبۆوە لە پارێزگای دیالە كە هاوسنورە لەگەڵ ئێران، بەهۆی كەمبوونەوەی داهاتە ئاوییەكان و گرتنەوەی ئاو لەلایەن ئێران، و گۆڕانكاریی كەشوهەوا و كەمبوونەوەی رێژەی بارانبارین.
عیراق رووبەڕووی مەترسی وشكبوونی هەردوو رووبارە مێژووییەكەی لەسەرە (دیجلە و فورات)، لە سایەی دروستكردنی چەندان بەنداو لەلایەن توركیا و ئێران كە دەبنە مایەی كەمكردنەوەی ئەو بڕە ئاوەی دەڕژێتە نێو وڵاتەوە، ئەم تەنگژەیەش چەند ساڵێك لەمەوبەر دەركەوت كە ئاوی رووباری دیجلە بەشێوەیەكی بەرچاو رووی لە كەمبوونەوە كرد، ماسییەكان لە هەندێك ناوچەدا ژەهراوی بوون.
لە مانگی ئایاری رابردوودا، وەزارەتی داهاتە ئاوییەكان رایگەیاندبوو، بەشێوەیەكی پراكتیكی دەستی بە جموجۆڵ كردووە بەرەو توركیا و ئێران بۆ چارەسەركردنی پشكی ئاوی عیراق لە رووبارەكان،»ئامانج لەو جموجۆڵانەش گەیشتنە بە رێكەوتنێك بۆ دابەشكردنی زیانەكان لەماوەی كەم ئاوی و كەمبوونەوەی داهاتە ئاوییەكان».

 156 جار بینراوە