سەرەکی » وتار » هیوا محەمەد » گەرەنتی رێکەوتن لەگەڵ بەغدای دوای ئەمریکا

گەرەنتی رێکەوتن لەگەڵ بەغدای دوای ئەمریکا

هیوا محەمەد

 

گەرەنتی رێکەوتنی هەرێم لەگەڵ بەغدا ئەوە نییە ئێمە لەمبەر و ئەوان لەوبەرەوە بە بوونی سنوورێکی سوور لە نێوانماندا، بەڵکو رێکخستنەوەی هێزە ئەمنییەکانە بە هاوبەشی و دوور لە بیری توندی قەومی و مەزهەبی، ئەگەر وانەکەین ئەوا بۆ دریژخایەن ئێمە پێویستمان بە هێزی سێیەم دەبێت ناوبژیمان بکات، ئەگەر نەشبوو وەک ئەو ئەگەرەی کە ئێستا ئەمریکا دەیەوێت هێزە چەکدارەکانی بکشێنێتەوە، ئەوا دەبێت وەک ئەفغانستانمان لێبێت و بەربینە یەکتر.

ئەگەر لە بیری ئەوەدا نەبین، ئێمە وەک کورد هیچ چاوەڕوانییەکی دیکەمان لە داهاتوو نییە کە ببێتە هۆی زیاتر پێ قاییم کردن، مەگەر ببینە داردەستی وڵاتێکی ناوچەیی کە ئەمەش ئەگەر رووبدات، بەرەو هەڵدێرێکی دیکەمان دەبات چەشنی ئەوانی رابردوو، کەی پێویستیان پێمان نەما دەستمان لێ بەردەدەن و پشتمان تێدەکەن و دەمان گۆڕنەوە.

لەگەڵ هاتنی داعش، هێزی دیکەی چەکداری مەزهەبی دروست بوون، ئەمانە خۆیان سەر بە نەتەوەی عەرەبن و هەندێ تورکمانیشیان لەگەڵە، لەبناغەدا بە فەتوای مەرجەعی شیعە دروست بوون و بۆ لێدان و وەستانەوە بە رووی کارەساتی ترسناکی داعشدا، بەڵام رووداوەکانی مێژووی رابردوو لەم عیراقەدا پێمان دەڵێت، گروپە چەکدارەکان کە دروست بوون بۆ ئامانجێک، بەڵام دواتر بۆ شتێکی تر بەکارهێندراون.

لە کوردستان سەردەمی بەعس لەژێر ناوی حەرەسی حدود دەیان هەزار کەس پڕ چەک کران، بەڵام بۆ لێدانی ناوخۆ و مەبەستی دیکە بەکارهێندران دوور لە سنوور.

کورد ئەگەر بتوانێت لە رێگەی حزبەکانییەوە، رێکەوتننامەیەک لەگەڵ حزبە سەرەکییە عیراقییەکان مۆر بکات و تیایدا لەسەر داهاتووی دوای دەرچوونی هێزەکانی ئەمریکا قسە بکرێت، باشتریش لە هاوپەیمانێتی بەرەیەکی فراوانە کە لە روانگەی پاراستنی خاک و خەڵکی عیراقەوە دابمەزرێت و دوور لە تایفەگەری و توندڕەوی بێت، لانیکەم ئەم بەرەیە بتوانێت بەشێکی زۆری حزبە خاوەن هەڵوێستە سیاسییە میانڕەوەکان لەخۆیدا کۆبکاتەوە و لەداهاتوودا و لە غیابی هێزەکانی ئەمریکا دۆخەکە کۆنتڕۆڵ بکات.

پێکهاتەی ئێستای ناو گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان و عیراق پەرتەوازەیی پێوە دیارە، هەرچەندە تاڕادەیەک لە هەرێم باشترە، ئەگەر ئەم دیمەنەی ئێستای ئەفغانستان بێنینە پێش چاوی خۆمان و ئەوەی ئەوان بەسەر ئێمەدا بێت ئەوە تەنها دوو بەرە شەڕ ناکەن، بەڵکو دەیان هێزی جیاواز و هەریەکە لە ناوچەیەک بەیەکدا دەدەن، چونکە هەر پێکهاتەیەک هێزی چەکداری خۆی هەیە، کەوابوو گۆمی خوێنەکە لێرە قووڵتر دەبێت.

زۆرێک لە سیاسییەکانی ئێمە جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە هەرچی زووە حزبە کوردستانییەکان هەڵوێستی خۆیان یەک بخەن و خۆیان بۆ ئەو داهاتووە نزیکە ئامادە بکەن، ئەمە هەنگاوێکی بەجێ و پێویستە، بەڵام بەبێ بوونی بەرەیەکی هاوبەش لەگەڵ حزبە عیراقییەکان، ئەمەی ئێمە دەبێتەوە بە جیاکردنەوە کوردستان، ئەودەم وەک کورد دێینەوە مەیدان و هەموو ئەگەرێکی هێرشکردنە سەر هەرێم دێتە پێش و ملکەچ دەکرێین لە ژێر گوشاردا کە بە هەموو شت رازی بین.

ئەگەر هەرێم لەڕووی جوگرافیای ئەمنییەوە تێکەڵ بە بەغدا بکەینەوە، ئەوا مەترسی پێکدادانی گەورە کەمدەبێتەوە و ئەگەر ئەوەش رووبدات، رەنگە لەلایەن گروپی داعش ئاساوە بێت.

بەبەرچاوی خۆمانەوە دەبینین لە ئەفغانستان چی دەگوزەرێت، دەشزانین کە لەو وڵاتە کێشەکان زۆر و ئاڵۆزن، مەزهەبیی بن یان نەتەوەیی، سیاسیی بن یان خێڵەکی، هەمووشیان لە عیراقی ئێمەدا هەن، کەوابوو بێ یەک و دوو لە عیراقیش دۆخێکی نائەمنی خراپ دروست دەبێت ئەگەر لە ئێستاوە خۆمانی بۆ رێکنەخەین و بۆشاییەکان بە رێکەوتنی سیاسیی پڕنەکەینەوە، ئەمریکاش ئەفغانستانی کردۆتە نموونە و پێمان دەڵێت: ئێمە جێتان بێڵین داعش پەلامارتان دەدات.

تالیبان کە لەساڵی 2001 لەسەر حوکم لابران، لەوکاتەوە بە گروپ دەرکەوتوون و بەردەوام شەڕی پارتیزانییان کردووە لەگەڵ سوپای ئەفغانستان و هێزەکانی هاوپەیمانی، نوێنەریشیان لە وڵاتی قەتەر هەبووە بۆ بەشداری کردن لە دانوستانەکان، بەڵام دەبینین ئێستا لەماوەی تەنها سێ هەفتەدا بە هێزێکی گەورە و بەرفراوانەوە کەوتنەوە مەیدان و ئەفغانستانیان خستەوە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیان، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە لەمێژە شانە نووستوەکانیان هەر درێژەی هەبووە و دەستیان لە چالاکی ژێر زەمینی هەڵنەگرتووە.

دەکرێت لەم وڵاتەشدا بەهۆکاری بوونی بیری توندڕەوەی سەدان شانەی لەو چەشنانە خۆیان مەڵاس دابێت.

بەو هۆکارەی کە عیراق لە ماوەی 18 ساڵی رابردوودا کەم تازۆر لەژێر هەژموونی ئەمریکا بەڕێوە چووە، ئەوا دەکرێت بەچوونە دەرەوەی ئەوان، رۆژی یەکلاکردنەوەی ناکۆکییەکان بێتە پێش لەلایەن ئەو گروپ و شانە نووستوانەوە، چونکە ئەمریکاش خۆی بۆ هەریەک لە ئەفغانستان و ئیران و عیراق و سوریا ئەمەی دەوێت، تا مەترسیەکانی سەر ئیسرائیل نەهێڵێت.

چوونە ناو هەر شەڕێکەوە لەداهاتووی دوای رۆیشتنە دەرەوەی هێزەکانی ئەمریکا، لادانە لە ژیریی سیاسیی، لەکاتێکدا ئەنجامی خراپی ئەو شەڕە دەزانین، لەبەر ئەمە خۆپاراستن و خۆ ئامادەکردن لە ئێستاوە باشترە لە چارەسەرکردنێک کە لە شیرازە دەربچێت.

 386 جار بینراوە