سەرەکی » دۆسێ » باقر جەبر زوبەیدی: ئیسلامییەكان شكستخواردووبوون

پێی وایە نۆرەی مەدەنییەكانە

باقر جەبر زوبەیدی: ئیسلامییەكان شكستخواردووبوون

باقر جەبر زوبەیدی، وەزیری ناوخۆی پێشوو پێیوایە، هێزە ئیسلامییەكان كە لە دوای ساڵی 2003وە حوكمڕانی وڵاتیان كردووە، كۆمەڵێك هەڵەی گەورەیان كردووە و بەو هۆیەوە وڵات گەیشتۆتە ئەم رەوشەی ئێستا تێیدایە، تەئكید لەسەر پەراوێزخستنی مەدەنییەكانیش دەكاتەوە لە گۆڕەپانی سیاسی لە دوای هاتنی ئەمریكاییەكان و دەڵێت، كاتی ئەوە هاتووە ببنەوە پێشەنگ.

زوبەیدی كە پێشتر چەند پۆستێكی وەزاری وەرگرتبوو، لەو دەمەی دەستی لە «ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی» كێشاوەتەوە و ئێستا هەڵوێستێكی رەخنەگرانەی هەیە لە هێزە ئیسلامییەكانی عیراق و فراكسیۆنێكی سیاسی پێكهێناوە بە ناوی «ئینجاز»، و دەیەوێت دەوڵەتی عیراق بەرەو ئاراستەیەكی مەدەنی ببات.

باقر جەبر زوبەیدی، لە دیمانەیەكی ئەم دواییەی لەگەڵ رۆژنامەی (العربی الجدید)ی قەتەری دەڵێت:»چانسی قەوارە و حزبە مەدەنییە نوێیەكان، وابەستەی قەبارەی بەشدارییە لە هەڵبژاردنی داهاتوودا، تا ئەندازەیەك ئاكامی باش دەستەبەر دەكەن، بەو هۆیەی گەلی عیراق هەستی بە شكستی رەوت و حزبە ئیسلامییەكان كردووە لە ئیدارەدانی وڵات لە ساڵی 2003وە»، خۆپیشاندانە میللییەكانی ئەم دواییەش بە «هاواری عیراقییەكان بەڕووی سەركردەكانی حزبەكان كە بینییان چۆن نیشتمانەكەیان بەهۆی گەندەڵی دارایی و ئیدارییەوە دەفرۆشرێت»، لەقەڵەمدا.

زوبەیدی باس لە شكستی (ئیسلامی سیاسی دەكات) لە وڵات، بەهۆی ئەو كەسێتیانەی بوونە پێشەنگ لە پرۆسەی سیاسی، بەتایبەتیش لە پۆستی سەرۆك وەزیران، لەئاكامی بوونی كەلێنێك لە ماددەی 78ی دەستور كە دەسەڵاتێكی زۆر و گەورەی داوەتە كەسی سەرۆك وەزیران، ئەو دەسەڵاتەش دیكتاتۆریی لێدەكەوێتەوە، بەو پێیەی لە چوارچێوەی بەرپرسیارێتییەكانی، نەخشاندنی سیاسەتی گشتییە كە سیاسەتی دەرەوە و نەختینە و ئابوری و ئاوی و بیناسازیی و ئەوانی تر لەخۆدەگرێت، وێڕای سەركردایەتی گشتی هێزە چەكدارەكان و ئیدارەدانی دانیشتنەكانی ئەنجومەنی وەزیران كە مافی دوورخستنەوەی وەزیرەكانیشی هەیە».

بە بۆچوونی باقر جەبر زوبەیدی:»شكستخواردن لە هەڵبژاردنی سەرۆك وەزیرانی عیراق لە ساڵی 2003وە، بە تایبەتیش لەو ساڵانەی حزبی دەعوەی ئیسلامی حوكمڕانی كرد كە بە 13 ساڵ مەزەندە دەكرێت، بەهۆی پاشەكشەكردنی توانای ئیدارەدانی دەوڵەتەوە بووە، چونكە ناكرێت سەرۆك وەزیرانێك هەڵببژێردرێت كە دەرچووی كۆلێژی ئاینی بێت، دیدەگا یان شارەزایی سیاسی نەبێت، و خواستی ئێرانی و ئەمریكاییش بەداخەوە رۆڵییان لەو ئاراستەیەدا هەبووە، بەڵام لەئێستادا رەوشەكە جیاوازە، بەو پێیەی دەنگی میللی نێوخۆ بەهێزتر بووە».

زوبەیدی پێیوایە «ئیسلامی سیاسی لە هەموو ئەو وڵاتانەی گەیشتوونەتە سەر حوكم شكستخواردووبوون، لێكترازان لە ماڵە ئیسلامییە دەركەوتووەكانی عیراقیشدا رویداوە، رووكردنە گوتاری مەدەنییش ئاساییە و دەبێت روو لەو ئاراستەیە بكرێت، چونكە لە عیراق، یان هەر دەوڵەتێكی عەرەبی كاتێك سیاسەت لە بیرێكی ئاینییەوە دەستپێدەكات، بەدڵنیاییەوە سەركەوتوو نابێت، ئەزموونەكانیش ئەوەیان سەلماند، ئەمەش ئەو ئاكامەیە كە لە دوای كاریی سیاسی ئیسلامییەوە پێی گەیشتووم كە بۆ ساڵی 1963 درێژدەبێتەوە».

سەبارەت بەو هۆكارانەی بوونە مایەی شكستی ئیسلامی سیاسی لە عیراق لەڕووی گەیشتن بە دەوڵەتێكی راستەقینە، زوبەیدی دەڵێت:»ئامانجی سەرەكی لە كاری جیهادی و ئیسلامی بەر لە ساڵی 2003، تەنیا روخاندنی رژێمی سەدام حسێن بوو، نەك حوكمڕانی عیراق. بۆیە ئیسلامییەكان خۆیان بۆ ئەو ئەركە ئامادە نەكردبوو كە دواتر بەرپرسیارێتی گرنگییان لە قۆناغی داهاتووی كاریی سیاسی كەوتە ئەستۆ. بەڵام بڕیاریی حوكمڕانی بە پێكهاتنی هەموو هێزەكانی ئۆپۆزسیۆنی عیراقی بوو، لە ئیسلامییەكان و عەلمانییەكان و كوردەكانەوە، وەك ئاكامی كۆنگرەی لەندەنی ساڵی 2002. دەكرێت بڵێین ئەو حزبانەی لە دوای ساڵی 2003وە حوكمڕانی وڵاتیان كرد، شكستخواردوو بوون».

زوبەیدی داوا دەكات»ئەو عەمامە بەسەرانەی دەوڵەتی عیراقییان وێران كرد، واز لە كاریی سیاسی بهێنن» و لەو باریەوە دەڵێت:»لەگەڵ مانەوەی عەمامەبەسەرەكاندا نییم لە كاریی سیاسی، و هەر ئیسلامییەكیش لە ئیدارەدانی دەوڵەت شكستخواردوو بوو، دەبێت بڕوات»، ئاماژە بە پەراوێزخستنی مەدەنییەكانیش دەكات لە دوای ساڵی 2003 ، بۆیە ئاراستەكە رووی لە ئیسلامییەكان كرد، «بەڵام لەئێستادا ئاراستەكە جارێكی تر رووی لە مەدەنییەكان كردۆتەوە».

زوبەیدی، حكومەتەكەی مستەفا كازمی تۆمەتبار دەكات بەوەی «تائێستاش بەشێوەی پشكداریی و دابەشكردنی پۆستە گرنگەكان لەنێوان حزبەكاندا كاردەكات، گەندەڵیش تێیدا بڵاوبۆتەوە. گەندەڵییەكی تر لەنێو ئەنجومەنی نوێنەراندا هەیە لەڕێی گێچەڵی فراكسیۆنە گەورەكان بە حكومەت، ئەمەش بۆ من روونە، سروشتییە لەسایەی پێكهێنانی حكومەتەكان لە ئاكامی سوتانی سندوقەكانی دەنگدان كە رێژەیەكی گەورەی ساختەكاریی لە ئاكامەكانیاندا دەكرێت. بەڵام كازمی لە دۆسێی هەڵبژاردندا پێشكەوتووە، بەهۆی پشتیوانی نێودەوڵەتی، و هاتنەناوەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و كۆمەڵی وڵاتانی عەرەبی و نەتەوە یەكگرتووەكان، و رێكخراوەكانی كۆمەڵی مەدەنی، وێڕای چاودێرانی تایبەتی فراكسیۆنە سیاسییەكان بۆ چاودێریكردنی هەڵبژاردن، ئەمەش جیاوازییەك پێكدەهێنێت لەڕووی گەیشتن بە ئاكامێكی روون كە ناكەوێتە ژێر كاریگەریی ئاراستەی ئەو هێزە سیاسیانەی باڵی سەربازییان هەیە. دۆسێی ئاشكراكردنی بكوژانی خۆپیشاندەرانیش، كە كازمی نەیتوانیوە خۆی لە قەرەی بدات، نهێنییەكەی بۆ بوونی فراكسیۆنە گەورەكانی نێو ئەنجومەنی نوێنەران دەگەڕێتەوە كە هەندێكییان رێگە بە كردنەوەی ئەو دۆسێیە نادەن».

باقر جەبر زوبەیدی كە لە هەمان كاتدا بە ناوی بەیان جەبر سوڵاغ دەناسرێت، لەدایكبووی 1946ی پارێزگای میسانە و ئەندامی پێشووی «ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی» بوو كە لە ساڵی 1982 لە ئێران لەسەر دەستی محەمەد باقر حەكیم دامەزرا، لەڕێی باڵە سەربازییەكەشی كە بە «فەیلەقی بەدر» ناودەبرێت، شان بەشانی سوپای ئێران بەشداریی كردووە لە جەنگی دژی عیراق. لە ساڵی 2004 و لە سەردەمی یەكەم حكومەتی عیراق لە دوای پرۆسەی ئازادیی عیراق، پۆستی وەزارەتی ئاوەدانكردنەوە و نیشتەجێكردنی وەرگرت، بەر لەوەی وەزارەتی ناوخۆ و دواتر لە ساڵی 2010 وەزارەتی دارایی وەربگرێت، لەم دواییەشدا بووە ئەندامی پەرلەمانی عیراق، بەر لەوەی خۆی بۆ دامەزراندنی بزوتنەوەی «ئینجاز» یەكلایی بكاتەوە كە بەشداریی لەم هەڵبژاردنەدا دەكات.

 161 جار بینراوە