سەرەکی » وتار » شۆڕشگێڕ لە حەشارگەی كیبۆرددا

شۆڕشگێڕ لە حەشارگەی كیبۆرددا

رەنگین عەبدوڵڵا

نووسەری دیاری عەرەب (ئەنیس مەنسور) لە یەكێك لە ناوازەترین گۆشەكانیدا ״خۆپیشاندان وەك ئەبدەیتكردنەوەی ستەمكاریی״ پێناسە دەكات‌ و لەنێوان دوالیزمی (هاووڵاتی-سەرباز)، ئەو مەیلە دڵڕەقەمان پیشان دەدا، كە هێزێكی حەشاردراو دەیەوێت بە شوێن سەرچاوەی رەشەبای ئاشوب بكەوێ، تا توندڕەوی خۆی بەتاڵ بكاتەوە، ئەوەی دنەی ئەو ئاڕاستەیەش دەدات، میلیشیا حەشاردراوەكانی ناو سۆشیال میدیایە، كە لەناو سەربازگەی كیبۆردەوە پرۆسیسی گۆڕینی ئاڕاستەی ناڕەزاییەكان بەرەو توندوتیژی بەڕێوەدەبەن، لە راستیشدا هەمیشە لەناو دیمەنی نەخوازراوی بەریەككەوتنی رۆڵەكانی یەك نەتەوەدا چیرۆكەكانی ئازاردانی یەكتر دووبارە دەبنەوە، بێ ئەوەی ئەسڵ‌ و نەسلی چیرۆكی قوربانییەكان بریتی بێت لە خاوەن ماف‌ و پارێزەرەكانی یاسا، بەڵكو ئەوەی وەك دیمەن‌ و وێنە گشتییەكە خۆی بەرجەستە دەكات، بریتییە لە خەڵكانێك كە جیا لە خۆپیشاندەرانی خاوەن ماف، كەشێكی بارگاوی بە رق دروست دەكەن و روبەڕوی یاساپارێزان دەبنەوە، كە مەبەستیانە بۆ زوومی كامێراكان نمایشی هێز و پیاوەتی‌ و ملكەچی خۆیان بكەن‌، ئەوەش شەپۆلی خۆپیشاندانەكان بەلاڕێدا دەبات.

لە راستیدا خۆپیشاندان وەك فینۆمینێكی جڤاكی‌ و پۆلەتیك، وەك رێگایەك بۆ كۆبوونەوەی هاونیشتمانیان، پژانی تووڕەیی خەڵكە بە رووی سیستم‌ و دەسەڵاتدا، كە دەیانەوێ لە پەنای بەكارهێنانی ئامرازەكانی دەربڕینی نیگەرانی‌ و تووڕەییەوە لە بەرامبەر دەوڵەت بوەستنەوە، ئەم جۆرە لە پڕۆتیستۆكردنی دەسەڵات لە فەرهەنگی سیاسیدا هەم مانای بەشداریی سیاسی دەگەیەنێت و هەمیش جۆرێكە لە رەتكردنەوە، ئیدی ئەو رەتكردنەوەیە بچێتەوە سەر هەر جۆرێكی سێكتەرەكانی كۆمەڵگە، ئەمەش مافێكی چەسپێنراوە لە جاڕنامەی مافەكانی مرۆڤ‌ و وەك مافێكی رەهای سیاسی و كۆمەڵایەتی لەژێر تایتڵی ئازادیی رادەربڕیندا جێگە كراوەتەوە، بەڵام كاتێك رەوایی ئەو مافە لە رێگەی ئامرازێكی ناڕەواوە دەبێتە ناونیشانی قۆناغێك، ئەوكاتەی بە لۆژیكی (ماكیاڤیلی) مەكینەی هەموو ئامرازەكان بە پاساوی ئامانجێكی پیرۆز دەخرێنەكار، ئیدی ئەنالیزەكردنی ئەو دیاردەیە، چەندیش هەڵگری رەهەندی یاسایی بێت، دەبێتە پێویستییەكی حەتمی.

رەهەندە مێژووییەكانی ناسینی خۆپیشاندان وەك فۆڕمێك لە ئازادیی كۆبوونەوە و هەڵسوڕانی سیاسی، مێژوویەكی دێرینە و دەركەوتنی بۆ یەكەمجار دەبەسترێتەوە بە جاڕنامەی (مەگناكارتا)، كە لەلایەن پادشای بەریتانییەكانەوە دەرهەق بە كۆبوونەوەی بارۆنەكان پەسەندكراوە‌ و پاشانیش لە تایپێكی تر و لە سەردەمێكی تردا، لە جاڕنامەی مافەكانی ئەمریكا ئەو مافە بۆ هاووڵاتی دەستەبەركراوە، ئەو مافە بێ چەندوچوونەی مرۆڤ بە یەكێك لە كۆڵەكە بنەڕەتییەكان دادەنرێت، كە كۆی یاسا‌ و رێسا نێودەوڵەتییەكان لەسەر ئەوە كۆكن، كە مومارەسەكردنی ئەو مافە پێویستە لە دەرەوەی دەستوەردانی دەسەڵات بێت، لەبەرامبەریشدا دەبێت ئاسایش‌ و ئارامیی هاووڵاتیانی تووڕە بپارێزرێت، بەڵام كاتێك سروشتی خۆپیشاندانەكان دەگۆڕێت بۆ تووڕەیی و ئاشوب و پێكدادان، ئیدی دیموكراسی دەكەوێتەژێر ترس و پرسیارەوە و پاساوێكیش دەداتە دەسەڵات بۆ ئەوەی سنووربەندییەك لەبەردەم ئەو مافەدا دابنێت.

خۆپیشاندانەكانی چەند رۆژی رابردووی خوێندكاران بۆ داواكردنی دەرماڵە، كە لە كۆتاییەكانی (2014)ەوە وەك بەشێك لە لێكەوتەكانی ئابووریی سەربەخۆ و قەیرانی دارایی هەرێم راگیراوە، ئەگەر لە رووكەشدا مافێكی رەوای خوێندكار بێت بەئامانجی دەستگیرۆییەكی دارایی بۆ ئەوەی ئەو هەموو چیرۆكە ناخهەژێنەی ئەو چەند رۆژە نەبیستین، ئەوا لە ناوەڕۆكدا بریتییە لە پرسێكی گەورەتر، كە دیاردەی سەركێشی‌ و هەڵشاخانی خەڵكانی ناڕازییە بە رووی ئەو شوێنانەدا، كە بە هیچ كلۆجێك گرێدراوی چیرۆكەكانی ئەوان نییە، هەڵشاخان‌ و وەستانەوەیەك، كە هەم سەرەنجام ״توندوتیژی״ وەك بژاردە دەهێنێتە ئاراوە و هەمیش ئاڕاستەی ناڕەزاییەكان دەچێتە جوغز‌ و قاڵبێكی ترەوە، ئەوەش ئەو شتەیە كە چەند رۆژی رابردوو خۆپیشاندانەكانی سلێمانی بەخۆیەوە بینی‌ و تێیدا لەجێگەی داواكردنی دەرماڵە، شۆڕشگێڕەكانی پشت كیبۆرد بۆ جۆشدانی خوێندكار و چنینەوەی بەرهەمی نیگەرانییەكان بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمانی كوردستان، دەیانەوێت چنگیان بكەوێت.

دیمەنی پەلاماردانی خوێندكار و لۆژیكی شەقوەشاندن، دەستبردن بۆ ئازاردانی یەكتر‌ و گڕدان ‌و رەجمكردنی یەكتر، نەك هەر دیاردەیەكی شارستانی نییە، بەڵكو تووڕەییەكی خەفەكراوە دژ بە شتێكی تر و قوربانییەكان لەسەر یەكتری تاقیدەكەنەوە.

 61 جار بینراوە