سەرەکی » ئابووری » ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی

ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی

فەیسەڵ عەلی

(2 – 2 و كۆتایی)

ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی، چەمكی نوێ بە ئامانجی گۆڕینی چەمكە تەقلیدییەكانی ئابووری ناخاتەڕوو، بەڵكو باشتر جێبەجێكردنی ئەو چەمكانە و بەرزكردنەوەی ئەدائیانی كردۆتە ئامانج، تەكنەلۆجیای دیجیتاڵیش بەو پێدراوە نوێبوەوانەی لە مامەڵەكردنی لەگەڵ داتا و زانیارییەكان، كردۆتە ئامرازی كاركردنی تا ئەو ئامانجانەی دەستەبەر بكات. لە رێی ئەو تەكنەلۆجیایەوە ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی ئاستی ئەدای چالاكییە هەمەجۆرەكانی ئابووری بەرزتر دەكاتەوە، سوودوەرگرتن لێیان كارا دەكات، وێڕای ئەوەی چالاكی تری پشتیوانی بۆ كردنەوەی ئاسۆی نوێی كار و بەرهەمهێنان و گەشەپێدان پێشكەش دەكات.

بە ئینتەرنێت و جیهانە سایبرانییەكەیەوە پەیوەستە
دەرئەنجامی هەموو ئەوانە، ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی خزمەتی هەریەك لە ماكرۆئابووری و مایكرۆئابووری دەكات، هەروەها لە رێی ئاسانكاریی مامەڵەكردن لەگەڵ زانیاری پێداویستییەكانی ئابووریی رەفتار لە بوارە هەمەجۆرەكان دەدۆزێتەوە، بەڵام كاتێك ئەم ئەركانە بەجێدەهێنێت، پێویستە گۆڕانكاریی لە شێوازی كاركردنی خۆیدا بكات، ئەم گۆڕانكارییەش لای زۆربە رەتدەكرێنەوە، دەشێ بەپێویستی نەزانن، بەوەی هەر نوێیەك ماندووبوون و كاتی زیاتری بووێت.

ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی بە ئینتەرنێت و جیهانە سایبرانییەكەیەوە پەیوەستە. ئەم جیهانە دەرفەتی خێراتر، هەرزانتر، ئەمینتر، باشترین بۆ بەجێهێنانی چالاكییە هەمەجۆرەكانی ئابووری دەڕەخسێنێت، هاوكات ئاسۆیەكی فراوان و نوێی بۆ دەكاتەوە. سوودەكانی ئەم ئابوورییە دەكرێنە دوو بەشەوە: بەشێكیان بە پێشكەشكردنی پێدراوی نوێوە پەیوەستە، وەك شەفافییەت، سنوورداركردنی ئەو گرژییەی دەرئەنجامی گواستنەوە لە شوێنێكەوە بۆ یەكێكی تر دەكەوێتەوە، وێڕای كۆمەڵێك پرسی تر. سەرباری ئەوانەی پێشەوە، ئەو سوودانە دوو كاریگەرییان هەیە: یەكێكیان سوودەكەی بۆ هەر چالاكییەك كە جێبەجێ دەكرێت بەردەوام دووبارە دەبێتەوە، وەك چالاكیی خزمەتگوزاری، ئەویتریان یەكجارە، وەك وازهێنان لە نووسینگە و هۆڵەكان، چونكە چیتر بۆ كاری سایبرانی پێویست نین.

لێرەدا وا دەخوازێت ئاماژە بە پێدراوەكانی پەرەسەندنی هەڵكشاوی تەكنەلۆجیای دیجیتاڵی بدرێت. بۆ نموونە، پەرەسەندنی ئینتەرنێت، وایكرد تەنیا لەلایەن كەسەكانەوە بەكارنەهێنرێت، بەڵكو شتەكانیش بگرێتەوە (ئینتەرنێتی شت). سەرباری ئەوەش، دەركەوتنی تەكنەلۆجیای ژیریی دەستكردە كە پشتیوانی لە توانا ئیدراكییەكانی مرۆڤ دەكات، رێ بە بەگەڕخستنی لە خۆڕای مەنزومەی میكانیكیش دەدات، یان مرۆڤ لە دوورەوە كۆنتڕۆڵی بكات. هەروەها بەشداری لە شرۆڤەكردنی داتا و زانیارییەكان دەكات و تا بە دەستنیشانكردنی ئەوەی بە سوودە و ئامانجەكە دەپێكێت. پێدراوەكانی ئەم پێشكەوتنە تواناكانی ئابووریی گۆڕانی دیجیتاڵی بەهێزتر دەكات، ئاسۆیەكی نوێبووەوەی كاری سایبرانی و ئەدای بەرەو باشتر پەرەپێدەدات.

خستنەڕووی پێدراوی نوێ
راستییەكانی تەكنەلۆجیای ئابووریی دیجیتاڵی دەریدەخەن كە خزمەتێكی گەورە بە چالاكییە هەمەجۆرەكانی ئابووریی دەكات، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێ خزمەتگوزاریی زیاتر پێشكەش بەو چالاكییانە بكات. بێگومان كۆرۆنا ڤایرۆس وایكرد چالاكییە ئابوورییە هەمەجۆرەكان زیاتر لە رێی تەكنەلۆجیای دیجیتاڵییەوە جێبەجێ بكرێت، تا ئەزموونێكی سوودبەخش بە ئابووریی دیجیتاڵی بگەیەنێت، بەڵام ئەو كێشەیەی لەبەردەمماندایە، پێمان دەڵێ، ئەدای هەندێك لە چالاكییە دیجیتاڵییەكان لە پاشەكشێدایە، وێڕای بوونی هەندێك دوو دڵی لەوەی بەدواداچوون بۆ پەرەسەندنی تەكنەلۆجیا و سوودوەرگرتن لە پێدراوە نوێبووەكانی لە پەرەسەندنی بەردەوامی ئەدای چالاكییە هەمەجۆرەكانی تردا بكرێت. هێشتا هەندێك هەن، مكوڕن لەسەر ئەوەی كارمەندەكانیان لەناو دامەزراوەكان و لە ماوەی دیاریكراودا بوونیان هەبێت و كارەكانیان بەجێبهێنن، تەنانەت ئەگەر هاتوو سروشتی كارەكەشیان ئەوەی پێویست نەبێت.

ئابووریی دیجیتاڵی، لە رێی كاراكردنی بەكارهێنانی تەكنەلۆجیای دیجیتاڵی و بەرەپێشچوون لەگەڵیدا، كارایی زیاتر و كەفائەتێكی بەرزتر و نەرمیی بۆ زۆربەی چالاكییە هەمەجۆرەكان پێشكەش دەكات، بەجۆرێك ئەوانە دەبنە هۆكاری رەخساندنی پێدراوی گرنگ و خستنەڕووی پێدراوی نوێ، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، رووبەڕووی هەندێك كێشە دەبێتەوە كە دەبێ ئیستیعاب بكرێن و هەوڵی چارەسەری گونجاویان بۆ بدرێت، دەشێ ئەو كێشانە چەند لایەكیان هەبێت، لەناویاندا دوو لایەنی سەرەكی هەیە، كە لێرەدا دەخرێنەڕوو:

لەگەڵ جیهانی سایبرانیدا راهاتبن
لایەنی یەكەم: ئەو هێزی نەریتەیە كە خەڵكی بەدرێژایی ژیان لە رووی ئەنجامدانی چالاكی لە ناوچەی دیاریكراودا، لەكاتی دەستنیشانكراو، لە چوارچێوەی ئامادەبوونی راستەوخۆیان، بەدەستیان هێناوە. پەندێكی كاریگەر لەسەر گرنگیی نەریت لە ژیانی مرۆڤ هەیە، ئەو پەندە دەڵێ: «خۆمان نەریت بۆ خۆمان بەرهەم دەهێنین، بەڵام دوای ئەوە، ئەو ئێمە بەرهەم دەهێنێتەوە»، واتە ئێمە تەسلیمی دەبین، نایخەینە ژێر تێفكرین و پەرەپێدانەوە، هەوڵەكانی گۆڕینی رەتدەكەینەوە. رەنگە ئەو نەریتانەی خراونەتەڕوو، نەوەی پێشوو بەرهەمی هێناوە، بە گشتی ئەوانە خاوەن بڕیاری دامەزراوە و كۆمپانیا هەمەجۆرەكانن، ئەوانەی گەنجترن، بە حوكمی پەروەردەیان و لەمیانی ئەو ئامێرە ئەلیكترۆنیانەی لە بەردەستیانە، زیاتر لەگەڵ جیهانی سایبرانیدا راهاتبن، ئەمەش دووركەوتنەوەیانی لێدەكەوێتەوە، دووركەوتنەوەی زۆربەیان لەو نەریتە كۆنانە بۆ ئەوەی تا لەو نەریتانەی كە بەو جیهانە دیجیتاڵییەوە پەیوەستە نزیك ببنەوە.

بیخاتە بەرنامەی كارەوە
لایەنی دووەم: كە رێگرە لە بەردەم ئابووریی دیجیتاڵی، یاسا و تەشریعاتی وەزیفی و ئەدای فەرمانبەرانە، یاسا كۆنەكان كە جەخت لە ئامادەبوونی كارمەندان دەكات لە شوێنی كار و كاتی دیاریكراو، كە بە هۆكاری بنچینەیی بڕیاردان لەسەر ئەدای كارمەندان دادەنرێت. لە مكوڕبوون لەسەر جێبەجێكردنی ئەوە، شێواز و ئامراز بۆ تۆماركردنی ئامادەبوون و بەجێهێشتنی دەوامی كارمەندان دادەنرێت. لە چوارچێوەی پێوەرێكی لەم جۆرە، بەدەستهێنراو و كەم بەدەستهێنراو یەكسان دەبن، وێڕای ئەوە بە پەردەیەك ئەو حاڵەتی بێكاریی شاراوەیەی لەناو دامەزراوەكاندا هەیە دەپۆشرێت، كە بەشێكی كارمەندان هیچ كارێكی ئەوتۆیان نییە و یان بوون و نەبوونیان وەك یەكە. جێبەجێكردنی ئابووریی دیجیتاڵی بەسەر چالاكیی كارمەندان، پێویستی بە تەشریعات و رێنمایی نوێ هەیە، تا لێوەی لەسەر بنچینەی دەستكەوت و بەجێهێنانی پێداویستییەكانی كارەكەی، هەڵسەنگاندن بۆ ئەدای كارمەندان بكرێت، ئەمەش بە رۆڵی خۆی بێكاریی شاراوەی ناو دامەزراوەكان دەردەخات، ئەو زێدەیە بۆ وەزیفەیەكی تر دەگوێزرێنەوە و لێوەی ئەدای ئابووری بەرز دەكاتەوە و دەستكەوتی زیاتریشی لێدەكەوێتەوە.

گەشەپێدان و توانای كێبڕكێ پێویستی بە خۆگونجاندن هەیە لەگەڵ پێدراو و پێداویستییەكانی سەردەمدا، لەم بوارەدا ئاستی ئەدای چالاكییە هەمەجۆرەكان بە پێوەرێكی گرنگ دادەنرێت، كە دەبێ بە هەند وەربگیرێت. لێرەدا پرسی جێبەجێكردنی چالاكییە هەمەجۆرەكان بە ئەدائێكی بەرز بەدیار دەكەوێت، كە ئەمەش سامان بەرهەم دەهێنێت، پشتیوانی دروست خەرج دەكات، جەدوای وەبەرهێنان لەو چالاكییە هەمەجۆرانە كاراتر دەكات. هەروەها تەكنەلۆجیای دیجیتاڵی وەك ئامرازێكی گرنگیی دەستەبەركردنی ئەوە و بونیاتنانی ئابووریی دیجیتاڵی دەردەكەوێت.

ئەمە یەك لەو پرسە گرنگانەیە كە دەبێ هەرێمی كوردستان شێلگیرانە هەنگاوی بۆ بنێت و بیخاتە بەرنامەی كارەوە، بۆئەوەی بونیادێكی دیجیتاڵی بنچینەیی دامەزرێنێت و دواتریش لە رووبەڕووبوونەوەی پێشهاتە جۆراو و جۆرەكاندا بەكاری بهێنێت. ئابووریی دیجیتاڵی بەردەوام لەگەڵ پەرەسەندنی تەكنەلۆجیای دیجیتاڵیدا لە پەرەسەندندایە، بەبێ ئەوەی دابونەریتی تەقلیدی كاركردن یاخود تەشریعاتەكانی پێشووی كاركردن بۆ هەڵسەنگاندنی ئەدای كارمەندان بتوانن ئەو پەرەسەندنە پەك بخەن.

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

 127 جار بینراوە