سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » رۆمانی ئه‌سپه‌ره‌، چیرۆكی كه‌لله‌سه‌ره‌كان

رۆمانی ئه‌سپه‌ره‌، چیرۆكی كه‌لله‌سه‌ره‌كان

عومه‌ر سه‌ید نووسه‌رێكی كه‌ركوكییه‌ و له‌م رۆژانه‌دا نوێترین رۆمانی خۆی به‌ ناوی (ئه‌سپه‌ره‌)ه‌ وه‌ بڵاوكرده‌وه‌. رۆمانه‌كه‌ قه‌باره‌ مامناوه‌ندییه‌ و له‌ دووتۆی 178 لاپه‌ڕه‌دا، خوێنه‌ر په‌لكێشی نێو رووداوگه‌ل و سه‌رگوزشته‌ی جه‌رگبڕ و مه‌رگه‌ساتی زۆر و به‌ربڵاو ده‌بێت و پێ به‌ پێی قوربانییه‌كان ئاوێته‌ی فرمێسك و خوێنی ئه‌و مرۆڤانه‌ ده‌بێت كه‌ سته‌می نه‌ته‌وه‌یی و ئاینی به‌ ناوی خودا و نیشتمانه‌وه‌ تێكوپێكی شكاندوون.
نووسه‌ر له‌م رۆمانه‌دا ئه‌نفال و جینۆسایدی ئیزدییه‌كان تێهڵه‌كێش ده‌كات و حیكایه‌تی پڕ مه‌رگ و پڕ خوێن له‌ رێگه‌ی ئه‌و كه‌لله‌ سه‌رانه‌وه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ به‌ شمشێری جه‌للاده‌كان په‌ڕێنراون. چیرۆكی كچان و ژنانی گه‌رمیان و شه‌نگال، چیرۆكی ئه‌و پیره‌ژنه‌ی كه‌ له‌ به‌رده‌م جه‌للاده‌كه‌یدا ده‌ڵێت: ( تۆ دوو كه‌ڕه‌ت جه‌رگی منت سووتاند، دووجار هێنده‌ی هه‌موو گه‌ردوون عه‌زاب و تاڵاوی مه‌رگت ده‌رخوارد دام. كه‌ڕه‌تێكیان له‌ گوندی كوڵه‌جۆ و به‌ ناوی نیشتمانه‌وه‌، به‌ تۆمه‌تی خیانه‌ت، رۆژی چوارده‌ی نیسان، بیست هه‌زارت له‌ كه‌سوكار و هاوزمانانمت راپێچی بیابان كردو زینده‌به‌چاڵت كردن. كه‌ڕه‌تی دووه‌میش له‌ گوندی كۆجۆ و به‌ ناوی خوداوه‌، به‌ تۆمه‌تی كافر بوون، سه‌دانت لێكوشتین و سه‌دان ژن و كچۆڵه‌مانیشت برد و كردتن به‌ كه‌نیزه‌ك و كۆیله‌ی شه‌هوه‌ته‌ ئاژه‌ڵییه‌كانت)
له‌ چیرۆكێكیتری نێو ده‌قه‌كه‌دا، شێخۆی ئێزدی به‌ جه‌للاده‌ سه‌ربڕه‌ داعشه‌كه‌ی ده‌ڵێت: (بڕوانه‌ خوێن تا ئه‌ژنۆت هاتووه‌، به‌م شێوه‌یه‌ ده‌ته‌وێ جیهان به‌ریته‌وه‌ و ئیسلام سه‌رخه‌یت، خۆ ئه‌وه‌ ئێمه‌ نین كه‌ له‌ پێنج سه‌د ساڵی رابردوودا ئێوه‌مان چه‌وساندۆته‌وه‌، ئه‌وه‌ خۆرئاوایه‌، ئه‌وه‌ی له‌ جه‌زائیر و لیبیا و بۆسنه‌ و ئه‌فغانستان ئێوه‌یان ده‌كوشت و ده‌كوژن ئێمه‌ نه‌بووین، بۆ ناچیت ئه‌وانه‌ سه‌ر بڕیت كه‌ موجاهیده‌ هاوڕێكانتی له‌ زیندانی ئه‌بوغرێب و سپایكه‌ر و باگرام لاقه‌ كرد و شه‌ره‌ف و ناموسیان بردن، كچۆڵه‌كانی ئێمه‌ چ په‌یوه‌ندییه‌كیان به‌ شكستی ئێوه‌وه‌ هه‌یه‌)
ئه‌سپه‌ره‌ رۆمانێكه‌ له‌ ریتمێكی خێرادا، له‌ مه‌رگێكه‌وه‌ ده‌تباته‌ مه‌رگێكی تره‌وه‌، له‌ پیره‌پیاوێكی زیندانی نوگره‌سه‌لمانه‌وه‌ بۆ كچۆڵه‌یه‌كی به‌ كه‌نیزه‌ككراوی ره‌قه‌ی ژێر خه‌لافه‌تی داعش. سه‌رجه‌می كه‌سایه‌تی و پاڵه‌وانه‌كان خودی قوربانییه‌كانن، ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێ وێنه‌دا بكوژه‌كانیش ده‌بنه‌ قوربانی و له‌ ژێر موشه‌كی فرۆكه‌كاندا خوێن و ئێسكیان ئاوێته‌ی خوێن و ئێسكی قوربانییه‌كان ده‌بێت و ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ شاره‌ خاپوركراوه‌كانه‌.
هه‌ڵبه‌ت خه‌یاڵ به‌شێكی گرنگ و سه‌ره‌كی ئه‌م رۆمانه‌یه‌، چیرۆكه‌كان واقیعی و ئاسایی نین، ئه‌و چیرۆكانه‌ نین كه‌ روویان داوه‌، به‌ڵكو ئه‌و چیرۆكانه‌ن كه‌ ئه‌شێ روویان دابێت و نه‌بیسترابن.
رۆمانێكی فره‌ كه‌سایه‌تی و فره‌ گێڕه‌ره‌وه‌
تایبه‌ندمه‌ندی ئه‌م رۆمانه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ فره‌ كه‌سایه‌تی و فره‌ گێڕه‌ره‌وه‌یه‌، گێڕه‌ره‌وه‌ی به‌رده‌وام و گشتزانی تێدا نییه‌، به‌شی زۆر و سه‌ره‌كی رووداو له‌ سه‌عاتێكی نێو شانۆگه‌رییه‌كدا روو ده‌دات، رووداوه‌كان و ململانییه‌كان خودی شانۆكه‌یه‌ كه‌ خوێنه‌ر وه‌ك بینه‌رێك له‌ جێگه‌ی خۆیه‌وه‌ به‌ریده‌كه‌وێت و ئه‌وانه‌ی ده‌گێڕنه‌وه‌ ئه‌كته‌ره‌كانن. ئه‌گه‌ر نا زه‌مه‌نی كۆرنۆلۆژی رۆمانه‌كه‌ ته‌نها یه‌ك رۆژه‌ كه‌ ئه‌ویش چوارده‌ی چواره‌، رۆژی ساڵیادی ئه‌نفال، ئه‌وه‌تا كه‌سایه‌تی سه‌ره‌كی رۆمانه‌كه‌ له‌ یه‌كه‌م دێڕدا ده‌ڵێ: ( ئه‌مڕۆ چوارده‌ی چواره‌ و له‌ كۆتا دێڕی رۆمانه‌كه‌شدا دیسانه‌وه‌ هه‌ر ده‌ڵێت هێشتا چوارده‌ی چواره‌.)
ئه‌م رۆمانه‌ كه‌متر په‌یڕه‌وی له‌ بنه‌ماو شێوازی ته‌قلیدی كردووه‌ و له‌ رووی كات و بابه‌ت و گێڕانه‌وه‌ په‌یڕه‌وی شێوازێكی تایبه‌تی كردووه‌، كه‌ له‌ رووی فۆرم و ناوڕۆكه‌وه‌ ده‌كرێ به‌ درێژكراوه‌ی هه‌ر دوو ئه‌زموونی پێشوتری نووسه‌ر دابنرێت، كه‌ له‌ دیاریترین ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌، فره‌ كه‌سایه‌تی و پلۆت و روودا و شوێن و زه‌مه‌نه‌ و زمان و گێڕانه‌وه‌ی ساده‌ و سه‌ڕنجڕاكێشه‌. خوێندنه‌وه‌ی ئه‌نفال و جینۆسایدی نه‌ته‌وه‌ی كورده‌ له‌ رێگه‌ی خه‌یاڵ و ئه‌فسانه‌ و خه‌یاڵی زانستییه‌وه‌، وه‌ك له‌م رۆمانه‌دا و به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ كتێبی هه‌زار و یه‌ك شه‌وه‌، مێژوی هه‌زار ساڵه‌ی ده‌سه‌ڵاتداره‌ سته‌مگه‌ر و ژنكوژه‌كان ده‌خاته‌ به‌رده‌م دادگای مرۆڤایه‌تی، چونكه‌ به‌شی سه‌ره‌كی شانۆی نێو رۆمانه‌كه‌ دادگاییكردنی شا شه‌هره‌یار و داروده‌سته‌كه‌یه‌تی له‌ لایه‌ن شه‌هره‌زاد و هه‌موو قوربانییه‌كانی مێژووی حوكم و فه‌رمانڕه‌وایی شه‌هره‌یاره‌كان، نیوه‌ شه‌وێك ته‌واوی ژنانی قوربانی ده‌ستی شه‌هره‌یار و نۆرم و به‌هاو یاسا و ڕێسای داگیركاری و ژنكوژێكه‌ی به‌ یاوه‌ری و رێنیشاندانی شه‌هره‌زاد خۆیان ده‌كه‌ن به‌ كۆشكی شای سته‌مكار و مێژوییدا و له‌ دادگاییه‌كدا مه‌حكومی ده‌كه‌ن به‌ گێڕانه‌وه‌ی چیرۆك، چیرۆكی هه‌موو قوربانییه‌كانی ژێر سایه‌ و حوكمی نا مرۆڤانه‌ی. قوربانییه‌كان تێكڕا هاوار ده‌كه‌ن: دانپێدانه‌كانت، ده‌بێت چیرۆكی هه‌موو قوربانییه‌كان بنووسیته‌وه‌، چیڕۆكی هه‌زار و یه‌ك هه‌زار و یه‌ك رۆژه‌ی تاوانه‌كانت. عومه‌ر سه‌ید به‌ر له‌م رۆمانه‌ی خاوه‌نی دوو رۆمانی تریشه‌ به‌ ناوی:
-1 بازنه‌ راخراوه‌كانی بابل.
-2 سه‌رزه‌مینی زیكزیكه‌.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ئێستاش نەمدیەوە

مارف عومەر گوڵ ئەو باڵندەیە لە دڵی مندا هێلانەی کردوە ...