سەرەکی » زانست » ووزه‌ و دەسەڵات پێگەی ڤێنزوێللا لە نێوان شەڕی زلهێزەکاندا

ووزه‌ و دەسەڵات پێگەی ڤێنزوێللا لە نێوان شەڕی زلهێزەکاندا

د. مه‌دیحه‌ سۆفی*

به‌شی یەکەم

ووزه‌ دەسەڵاتە، بزوێنه‌ری هه‌موو بواره‌کانی ژیانه‌، شاده‌ماری ته‌کنه‌لۆژیا و پێشکه‌وتن و داهێنانه‌‌، داینه‌مۆی هه‌موو ده‌ستپێکێکی نوێیه بۆ وڵاته‌ پیشه‌سازی و پێشکه‌وتوو و خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌کان، بناغه‌ی په‌ره‌پێدانی زانست و نوێخوازیه‌‌، ووزه‌ ده‌سه‌ڵاته‌، ده‌سه‌ڵاتی ئابووری و پاشتر ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، ووزه‌ بناغه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئابووریه‌، به‌ردئه‌ستی شه‌ڕو خامۆشکه‌ره‌وه‌ی دیموکراتی و ده‌ستوری په‌یڕه‌وکردنی سیاسه‌تی دیکتاتۆریشه‌‌ بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ی خاوه‌ن وزه‌ن بەڵام خاوه‌ن به‌رنامه‌ی درێژخایه‌نی بوژانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگا نین، بنه‌ما و هۆکاری یه‌که‌می ململانێ و دژایه‌تیکردنه‌ له‌ جیهاندا، تەنها هۆکاری شەڕو ڕوخاندنی ئەو ڕژێمانەیە کە خاوەن وزەن چ لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕواست و چ لەهەر وڵاتێکیتری خاوەن وزە یا خاوەن شوێنێکی ستراتیژی بۆ تێپەڕبوونی وزە، عیڕاق و سوریا و ڤێنزوێللا نمونەی زیندوون.
ووزه‌ ده‌سه‌ڵاته، ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازی و دارایی و ئابووری و سیاسی و تەکنەلۆژی و زانستیە‌، وزە سیاسه‌ته‌، هاوپه‌یمانیه‌، به‌رژه‌وه‌ندیه‌، شه‌ڕه‌، هاڕین و داڕمانی یه‌کسانی و مافی مرۆڤ و دیموکراتیە‌، مادده‌یه‌کی هۆشبه‌ره‌ بۆ به‌رده‌وامی دیکتاتۆریه‌ت و ژێرده‌سته‌یی له‌ هەمان کاتدا، ووزه‌ وزه‌ی به‌رده‌وامی شه‌ڕه، به‌ڕیتانیا بۆ ووزه‌ مۆنۆپۆڵی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی ده‌کرد، ئەمریکا لەبری پاراستنی مەملەکەتی سعودیە، تا ئێستاش قۆرخی وزەی سعودیە دەکات، ووزه‌ وزه‌ی ئاشتی و شه‌ڕه‌، یه‌کێك له‌ هۆکاری په‌لهاویشتنی نازیه‌کان به‌ره‌ و باکو و گرۆسنی و ناوچه‌ی قه‌وقاز، ده‌ست به‌سه‌راگرتنی کێڵگه‌کانی نه‌وت بوو، یه‌کێك له‌ پلانه‌کانی هاوپەیمانەکان بۆ ڕوخانی نازیه‌کان لە شەڕی جیهانی دووەمدا، بریتی بوو لە بومبابارانکردنی سه‌رچاوه‌کانی عه‌مبارکردنی ووزه‌ له‌ ئه‌ڵمانیا و بێبەشکردنیان لە یەدەگی وزە.
دوای شه‌ڕی جیهانی دووه‌م و دوای ئه‌وه‌ی ووزه‌ سه‌لماندی که‌ هه‌وێنی بردنه‌وه‌ و ده‌سه‌ڵات و سیاده‌یه‌، ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بووه‌ چه‌قی قورسایی په‌یوه‌ندیه‌کانی وڵاتانی ڕۆژئاوا و گه‌شه‌سه‌ندن و په‌ره‌سه‌ندنی پیشه‌سازی و زانست و داهێنان، چ داگیرکردنی کوێت له‌ ساڵی 1990 له‌لایه‌ن سه‌ددامه‌وه‌ و چ ئازادکردنی له‌لایه‌ن هاوپه‌مانانی ڕۆژئاواوه‌ هه‌ر بۆ مه‌به‌ستی ووزه‌ و هێزی ووزه‌ بوو، وڵاته‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌کانی وزه‌ش،‌ زۆربەیان سیاسەتی دیکتاتۆریان دژ به‌ دانیشتوانی خۆیان پەیڕەو کردووە و دەکەن و وڵاتە توینووەکانی وزەش چەپڵەیان بۆ لێدەدەن و کورسی دیکتاتۆریەکەیان دەپارێزن،گرنگ ناوخۆ شێواو نەبێ و کێشەی نائارامی ناوخۆیی نەبێ تا بتوانن باشتر تانکە زەبەلاحەکانی پڕ لە نەوت و گاز بگەیەننە وڵاتەکانی خۆیان، هیچ کاتێ بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوا، تاریکی و دواکه‌وتوویی هه‌ژاری و سته‌مدیده‌یی نێو کۆمه‌ڵگای خاوەن وزەکان و باری ناهەمواری خه‌ڵکه‌که‌ی و بێبەشبوونیان لە چەمکی ئازادی و دیموکراتی بۆ ئەوان نەبووەتە بابەت و بە پێچەوانەوە،ناوشیاری ئەوان دەرئەنجاسمی گەشەی ئابووری ئەمانە.
کرۆکی قەیرانەکانی جیهان وزەیە، تا ساڵی ١٩٩٤ چین پێویستی بە هاوردەی وزە نەبوو، ئێستا چین پێویستی بە زیاتر لە دە ملیۆن بەرمیل نەوت هەیە ئەمریکاش ڕۆژانە پێویستی بە زیاتر لە بیست ملیۆن بەرمیل نەوتە و یەکێتی ئەروپا پێویستی پازدە ملیۆنە لە ڕۆژێکدا، ئەم پێداویستیە شەڕی دەوێ، بۆیە دەوڵەتی دیموکراتی و سوشیالیست و خۆماڵی کردنی نەوت بۆ ئەو وڵاتانەی خاوەن وزەن، جێگای لەسەر گۆی زەوی نابێتەوە و زلهێز هەراسان دەکات، لابردنی موسەددیق لە ئێراندا ساڵی ١٩٥٣ و لە ئێستادا ئەوەی لە فێنزوێللا دەگوزەرێ، باشترین بەڵگەی ئەم ڕاستیانەن.
کێشەی ڤێنزوێللا، کێشەی وزەیە
ڤێنزوێلا، ناوی کۆماری بۆلیڤاری ڤێنزوێللایه‌، به‌ناوی شؤڕشگێر و ئازادیخواز سیمۆن بۆلیڤاره‌وه‌، که‌ تێکۆشه‌رێکی ئازادیخوازی سەدەی نۆزدە بوو دژ به‌ داگیرکه‌رانی ئیسپانی و پورتوگالی و بۆ ئازادیکردنی ئه‌مریکای لاتینی تێکۆشانی ده‌کرد. ڤێنزوێللا ده‌که‌وێته‌ باکوری کیشوه‌ری ئه‌مریکای لاتینه‌وه و له‌ باکوره‌وه به‌ درێژایی‌ 2800 کیلۆمه‌تر سنووری له‌گه‌ڵ ئۆقیانوسی ئه‌تڵه‌سی و ده‌ریای کاریبیك هه‌یه‌ و له‌گه‌ڵ ‌کۆمه‌ڵێ دورگه‌ی بچوك، که‌ هێشتا له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی هۆڵه‌ندان، هاوسنوورن. ‌ژماره‌ی دانیشتوانی ڤێنزوێلا نزیکه‌ی 31،2 ملیۆن که‌سه‌ و زۆربه‌ی له‌ که‌ناری ئۆقیانوس و پایته‌خته‌که‌ی ( که‌ره‌کاس ) نیشته‌جێ بوونه‌، ڕوبه‌ری ئه‌م وڵاته‌ نزیکه‌ی 910 ملیۆن کیلۆمه‌تر دوجایه‌، دانیشتوانه‌که‌ی تێکه‌ڵه‌ له‌ ئیسپانی و پورتوگالی و ئه‌فریقی و ئه‌وروپی، زمانی ده‌وڵه‌ت ئیسپانیه‌ و زۆربه‌یان به‌ئاین کرستی کاتۆلیکن ، دیارترین خه‌سڵه‌تی ئه‌م وڵاته‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ژماره‌ی گه‌نجی زۆره‌ و ڕێژه‌ی 45% ی دانیشتوانی له‌ خوار 25 ساڵیه‌وه‌یه‌ و ڕێژه‌ی نه‌خوێنده‌واری زۆر که‌مه‌ و زۆربه‌یان خاوه‌نی تایبه‌تمه‌ندێتی و بڕوانامه‌ی خوێندنن.
ڤێنزوێلا خاوه‌نی ڕێژه‌یه‌کی زۆری وزه‌ی ته‌قلیدیه‌، له‌ ساڵی 1914 دا، نه‌وتی تێدا دۆزرایه‌وه‌، له‌ ئێستادا خاوه‌نی 17،6% ی یه‌ده‌گی وزه‌یه‌ له‌ جیهاندا، له‌‌ مه‌مله‌که‌تی سعودیەش زیاتر‌ که‌ ڕێژه‌که‌ی 15.6% و که‌نه‌دا بە‌ ڕێژه‌ی 10% یه‌، دەرهێنانی نەوت بەتایبەتی لە لەگەنەی ئۆرینۆکۆ کاریگەری زۆری لەسەر پیسبوونی ژینگە و سروشتی ناوچەکە هەیە، ڤێنزوێللا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ڕێکخراوی ئۆپیك ( وڵاتانی به‌رهه‌مهێنه‌ر و هەناردەی نەوت )، گرنگترین ئەو وڵاتانەی لە ساڵی ٢٠١٧ دا کڕیاری نەوتی ئەم وڵاتە بوون، لە ڕیزی یەکەم ئەمریکا بە ڕێژەی ٣٩% و چین بە ڕێژەی ١٩% و هیندستان بە ڕێژەی ١٨% و کوبا و سەنغافورە هەریەکە بە ڕێژەی ٤% .
لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٠ دا چەندەها چاڵە نەوتی نوێ لە لەگەنەی ڕووباری ئۆرینۆکۆ دۆزرانەوە و بە بڕی زیاتر لە هەشتاوپێنج ملیار بەرمیل نەوت دەخەمڵێنرێت ، جگە لە نەوتی تەقلیدی، ڤێنزوێللا نەوتی لم و نەوتی بەردینیشی هەیە، دەرهێنانی ڕۆژانەی لە ساڵی ٢٠١٧ دا بە تێکڕای ٢١١٠ بەرمیل بوو لە ڕۆژێکدا.
له‌ ساڵی 1999 وه‌ و له‌ هه‌ڵبژاردنێکی دیموکراتیدا، چاڤیز سه‌رۆکایه‌تی ڤێنزوێللای گرته‌ ده‌ست، تا له‌ ساڵی 2013 دا له‌ ئاکامی نه‌خۆشیه‌کی کوشنده‌دا کۆچی دوایی کرد، له‌گه‌ڵ هاتنه‌ سه‌ر ته‌ختی چاڤیر چه‌په‌کان بوونه‌ ده‌سه‌ڵاتدار و پلانی شۆڕشێکی بولیڤاری بنه‌ڕه‌تی داڕێژا، ده‌ستورێکی نوێی نووسیه‌وه‌ و په‌یڕه‌وکردنی دیموکراتی کرده‌ سه‌نگی مه‌حه‌کی کاره‌کانی، ڕێژه‌ی هه‌ژاری له‌ ساڵی 1999 دا له‌ ته‌واوی ئه‌و وڵاته‌ گه‌یشته‌ 49%، له‌ ساڵی 2010 دا ئه‌و ڕێژه‌یه‌ بۆ 28% که‌م بووه‌وه‌ و خوێندن بووه‌ مه‌رجی سه‌ره‌کی و سیاسه‌تی سۆسیال و هاوپێچ کردنی مافی جه‌ماوه‌ر به‌ داهاتی ده‌وڵه‌ته‌وه،‌ بووه‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕاده‌ی ژیاری تاکی ئه‌و وڵاته‌، ئه‌و داهاته‌ش له‌ ده‌رئه‌نجامی فرۆشتنی وزه‌وه‌ دێته‌ نێو دارایی وڵاته‌وه‌، پێش حوکمڕانی شاڤیز ڕێژەی ٥٠% ی داهاتی وزە دەڕژایە گەنجینەی دەوڵەتەوە، کاتێ لە ساڵی ٢٠١٣ دا کۆچێ دوایی کرد ئەو ڕێژەیە تا ٩٠% ی داهاتی فرۆشتنی وزە بەرزبووەوە، له‌ ڤێنزوێللا له‌ گەڵ هاتنەسەر تەختی چاڤیزەوه‌، ده‌وڵه‌ت خاوه‌نی داهاتی وزه‌یه‌ و خۆماڵی کراوه‌ و هه‌ر له‌ ڕێی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ده‌خرێته‌ خزمه‌تی هاوڵاتیه‌وه‌، سیاسه‌تی سۆشیالی چاڤیز، نه‌ك هه‌ر له‌ خزمه‌تی هاوڵاتیان و نێوخۆی وڵات بوو، به‌ڵکو بە هۆی سیاسەتە چەپڕەویەکەیەوە ڤێنزوێللای هێنایه‌وه‌ سه‌ر شانۆی نێوده‌وڵه‌تی و بووه‌ چه‌قی تێڕوانینی زلهێزه‌کان و ترس و سامی خسته‌ به‌رنامه‌ی ئابووری و سیاسی ئه‌وانه‌وه‌، پێش هه‌مووی بۆ ئه‌مریکا، به‌ڵام ئه‌بێ ئه‌وه‌ش له‌بیر نه‌که‌ین، که‌ وه‌کو هه‌موو ده‌وڵه‌تێکی خاوه‌ن وزه‌ی ناهۆشمه‌ندی ڕه‌یعی، خاوه‌نی هیچ داهاتێکی خۆماڵی بۆ به‌کاربه‌ر نه‌بوو و نیه‌ و هیچ بوارێکی به‌رهه‌مهێنانی پیشه‌سازی و کشتوکاڵی و پێداویستی ژیاری ڕۆژانه‌ی تێدا به‌رهه‌م نایه‌ت، ئه‌م بابه‌ته‌ پاشتر زۆر زیاتر و لێکچووه‌کانی له‌گه‌ڵ باشوری کوردستاندا ڕوون ده‌که‌ینه‌وه‌ و به‌راوردێکی له‌گه‌ڵ سیاسه‌تی وزه‌ی کوردستاندا بۆ ده‌که‌ین.
چاڤیز سه‌رۆکی وڵاتێکی خاوه‌ن زۆرترین بڕی یه‌ده‌گی وزە بوو لە جیهاندا، بەرنامەی بۆ سیاسەتێکی سه‌ربه‌خۆی ئابووری و سیاسی و نێوخۆ و په‌یوه‌ندیه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی داڕێژا دژ بە قۆڕخکردنی بەرنامە ئابووری و ستراتیژیەکانی خۆی و له‌ ژێر ڕۆشنایی بەردەوامیدان بە به‌رنامه‌ی سیاسەتی بۆلیڤاریەوە، که‌ دژ به‌ سیاسه‌تی داگیرکردنی ئەمریکای لاتین لەلایەن ئیسپانیا و پورتوگالەوە تێدەکۆشا
ڤێنزوێللا خااوەنی گەورەترین یەدەگی وزەیە، هەر بە پشتیوانی ئه‌و وزەیەش توانی هێزی سەربازی بکاتە گەورەترین هێزی بەرگری لەو وڵاتەدا، ڤەنزوێللا سه‌رچاوه‌ی ٩٠% ی بودجەکەی له‌ داهاتی وزەوه‌ بوو، هەر بەو داهاتەش پێداویستیەکانی وڵات دابین دەکران، بێ ئەوەی هیچ دەروازەیەکی گۆڕان و پێشکەوتن و داهێنان و کارخانە و بەرهەمهێنان و بەرهەمی نێوخۆی هەبێت، که‌ ئه‌مه‌ش ئاسانکاری زیاتری بۆ ده‌ست تێوه‌ردانی ده‌ره‌کی ده‌کرد.
باری سیاسی ڤێنزوێللا
ڤێنزوێللا خاوەنی زۆرترین بڕی وزە لە جیهاندا، لە ساڵی ٢٠١٠ دا دوبارە، بوونی چەندەها چاڵەنەوتی نوێ لەلایەن جیۆلۆژی و جیۆگرافیەکانەوە دۆزرایەوە و بڕی یەدەگەکەی تا نزیکەی سێ سەد ملیار بەرمیل نەوت بەرزبووەوە و بووە یەکەم دەوڵەت لە خاوەنداری وزەدا، و پێش مەملەکەتی سعودیە کەوت.
وڵاتێکی ئاوا ده‌وڵه‌مه‌ند، له‌ ئێستادا خاوه‌ن ئابووریه‌کی داڕوخاو و دانیشتوانێکی شێوا و برسی و بارودۆخێکی پڕ له‌ قه‌یرانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و ته‌ندروستی و په‌روه‌رده‌ییه‌، پێش هه‌مووی قه‌یرانی دژ به‌یه‌کی تێڕوانینی جه‌ماوه‌ر بۆ کێشه‌کانی نێوخۆ. پێش حوکمڕانی شاڤیز ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازی وه‌کو ده‌سه‌ڵاتێکی نادیموکراتی و دژ به‌ ماف و پێداویستی دانیشتوان به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ بوو و نزیکترین هاوپه‌یمانی ئابووری ئه‌مریکا بوو و ئه‌مریکا بڕێکی زۆری نه‌وتی فه‌نزوێلای به‌ نرخێکی هه‌رزان بۆ بواری پیشه‌سازی خۆی قۆرخ کردبوو، له‌و کاته‌ی هەتا ئەمریکا خۆی ئەو بڕە وزەیەی بە نزخێکی گونجاو دەست دەکەوێ، نه‌ نادیموکراتیه‌تی سیاسه‌تی نێوخۆی فه‌نزوێللا و نه‌ بارودۆخی ناهه‌مواری خه‌ڵکی ڤێنزوێللا کێشه‌ بوون بۆ ئه‌مریکا، هه‌روه‌کو چۆن له‌ نێجیریا و ته‌واوی وڵاته‌ دیکتاتۆره خاوەن وزە‌کانیتر لە جیهاندا.
ئه‌م ئاسانکاریه‌ی ده‌ستکه‌وتنی نه‌وت له‌پاش هاتنه‌سه‌ر ته‌ختی شافیز، بۆ ئه‌مریکا درێژه‌ی نه‌کێشا و کۆتایی هات، به‌رنامه‌ی بۆلیڤاری شاڤیز ئه‌وه‌بوو، که‌ نه‌ك هه‌ر چینێکی که‌می حوکمڕان خاوه‌نی ئەو سامانە بێ بەڵکو هەموو دانیشتوانی وڵاتەکە.
ڤێنزوێلا پێش شاڤێز بە زنجیرەیەك لە حوکمڕانی دیکتاتۆری یەك بەدوای یەکدا تێپەڕی، کە سەرەتا بەڵێنەکانیان بۆ جەماوەر ڕادەخست و پاشتر لە سەر تەختی دەسەڵات دەبوونە دیکتاتۆر، هەر لەسەردەمی پێش ئەو، ئەو وڵاتە چوارەمین دەوڵەتی بەرهەمهێنانی نەوت بوو وەلێ خەڵکەکەی پشکی ئەو داهاتەی بەرنەدەکەوت، یەکێك لە سەرۆکەکانی پێش شاڤێز پێریز یمینیز بوو، کە لەساڵی ١٩٥٨ بەهۆی خۆپیشاندان و ناڕەزایی خەڵك بەرەو ئەمریکا هەڵهات و پاشتر دادگای ڤێنزوێلا داوای کردەوە و ئەمریکا دوبارە بەهۆی بەرژەوەندیەکانی خۆی لەو وڵاتە، پێرێز یمینێزی ڕادەستی دەسەڵاتی ئەو کاتەی ڤێنزوێللا کردەوە و تا ساڵی ١٩٦٣ لە زیندان بوو و پاشتر بەرەو ئیسپانیا لە مەدرید ژیا، تا ساڵی ٢٠٠١ لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
سەرۆکەکانی پاش پێرێز یمینێز، لە سەرکوتکردنی جەماوەر و گەندەڵی و نایاسایی لەو باشتر نەبوون، تا گەیشتە ساڵی ١٩٩٩ و شاڤێز وەکو سەرۆك و پێشڕەوێکی خاوەن بیر و بۆچوونی چەپگەری، توانی دەسەڵات بگرێتە دەست، لە ئاهەنگی دەستپێکی کارەکەی وەکو سەرۆك، بانگهێشتی ئامادەبوونی پێرێز یمینێزی کرد، کە ئەو کاتە لە تاراوگە جێنشین بوو، بەڵام بەهۆی ناڕەزایی خەڵکی ڤێنزوێللا و دژایەتیکردنی ئەو بانگهێشتە ئامادەبوونەکەی سەری نەگرت.
لەگەڵ هاتنە سەر تەختی شاڤێز، دەستورێکی نوێ نووسرایەوە و لەو دەستورەدا هاتبوو، کە داهاتی دەوڵەت هەر بۆ چینێکی دەسەڵاتدار و چەند کۆمپانیایەکی دەرهێنانی نەوت نیە و بەڵکو دەبێ هەموو تاکێك لەو بەرهەمەی وڵاتەکەی خۆی سودمەند بێت، بۆیە بەرنامەی سۆشیالەکەی وا پەیرەو کرد، کە داهاتی دەوڵەت بۆ دەوڵەت بێت و نەك بۆ دەستەیەك، لەوداهاتەش هەژارەکان بتوانن پشکێك، لە خەرجی ژیانی ڕۆژانە و ماڵ و خانو و ئاو و کارەبا و تەنانەت خەرجی تەلیفۆنیشیان، بەرکەوێت.
ئەم خۆماڵیکردنەی نەوت، چینی دەوڵەمەند و سودمەندی لە حوکمڕانی و سیاسەتی پێشوو پەراوێز خست و نرخی نەوتی زیاد کرد، و سەرۆکی کۆمپانیا و گەورە لێپرسراوانی ئەو بوارەی لەکار خست، لە ساڵی ٢٠٠٢ دا لیژنەی کۆمپانیای نەوتی هەڵوەشاندەوە و هەمووی خستە ژێر ڕکێفی دەوڵەتەوە و ئەژماری تێچوو و دەرچووی کرد و بودجەی دابەشکرد، ئەمەش پێکانێکی قووڵ بوو، لە بەرژەوەندی و سیاسەتی وزە و پیشەسازی و ئابووری ئەمریکا، بۆیە یەکسەر میدیای بەناو بێ لایەن هێرشی کردە سەر سیاسەتی شاڤیز و بە دڕندە و هەست نەکردن بە لێپرسراوی لەقەڵەمی دا، پشت گوێ خستنی دەوڵەمەند خاوەن کۆمپانیا و وابەستەکانی بەرژەوەندی ئەمریکا، هەروەکو ئەو سوننە خاوەن پێگەی سەربازی و دەسەڵاتی پاش ڕوخانی ڕژێمی سەددام، بە یارمەتی و پشتیوانی پلان و پیلانی ئەمریکا هەر لە هەوڵی کودەتا و شێوان و پشێوی نێوخۆی ڤێنزوێللا بوون بە ئێستاشەوە، هەر ئەو دەوڵەمەند و خاوەن کۆمپانیا و داراییە پەراوێزخراوانەی ئەوسا، وەکو ئۆپزسیۆنی ڤێنزوێللا بەیارمەتی ئەمریکا نەخشەی کودەتایان داڕێژا و شاڤیزیان لە مانگی ئەپرلی ٢٠٠٢ دا جێ لەق کرد، بەڵام ملیۆنەها لە خەڵکی ئەو وڵاتەدا چوونە سەر شەقام و کودەتاکەیان بەتاڵ کردەوە و شاڤیز هاتەوە سەر تەختی حوکمڕانی و گوتی : چ میللەتێکی ئازا و بوێر و بەئەمەکن ئەم میللەتەی من، مێژوویان بە ئازایەتی خۆیان نووسیەوە، لەساڵی ٢٠١٣ دا سەرۆك شاڤیز بەهۆی نەخۆشی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی دەکات و مارودو وەکو سەرۆکی وڵات هەڵدەبژێررێتەوە، ئەویش هەمان سیاسەت و بەرنامەی شاڤیز پەیرەو دەکات.

  • هاوسه‌رۆكی ڕێكخراوی سه‌وزی ئه‌وروپی – كوردستانی.
print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

په‌یكه‌ره‌كانی بودا دروست ده‌كاتەوە

تیمێكی هاوبه‌شی نێوده‌وڵه‌تیی و ئه‌فغانیی سه‌رقاڵی چاككردنه‌وه‌‌و نۆژه‌نكردنه‌وه‌ی په‌یكه‌ره‌كانی بودان ...