سەرەکی » ئابووری » ئابووریی مادەی هۆشبەر

لە چـنگی مافیای نێودەوڵەتیدایە ئابووریـی مادەی هـۆشبـەر

ئابووریی مادەی هۆشبەر

بەر لە زایین بە نزیكەی ٢١٠٠ ساڵ، مرۆڤەكانی ئەمریكای لاتین گەڵای درەختی كۆكایان دەجوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٥٩ كیمیاگەرێكی ئەوروپی توانی پێكهاتە كاریگەرییەكانی گەڵای كۆكا لێكتر جیابكاتەوە، ئەم كارە رێگەی بۆ فراوانبوونی بازرگانیكردن بەم گەڵایە كردەوە، رەهەندێكی نوێی بەم بە بازرگانییە دا لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، بەتایبەتیش لە ئەمریكا، بۆ ئەوەی لێرەوە كارەساتی جیهان لەگەڵ شێوەی نوێی بازرگانیی مادەی هۆشبەر دەست پێ بكات.

لە پارەیەكی نایاساییەوە بیكەنە پارەیەكی یاسایی
زۆربەی جار گرێبەستەكانی بازرگانیی مادەی هۆشبەر بە پارەی كاش ئەنجام دەدرێن، بە ئەستەم ئەو مامەڵانە لەڕێی دامەزراوە داراییەكانەوە وەك بانك دەكرێن، چونكە ئەوە دەرفەتێك بە حكومەتەكان دەدات تا ئەو مامەڵە و گرێبەستانە بدۆزێتەوەو سزای ئەوانەی پێی هەڵدەستن بدات. بێگومان لەگەڵ كەڵەكەبوونی پارەی كاش لای ئەو باندانەی لەم كارانەدا بەشدارن، پڕۆسەی سپیكردنەوەی پارەكانیان دەست پێدەكات بۆ ئەوەی لە پارەیەكی نایاساییەوە بیكەنە پارەیەكی یاسایی، یان ئەوەی پێی دەوترێت شۆردنەوەی پارە، كە دەشێ لەڕێی دامەزراوە نێودەوڵەتییە تایبەتمەندەكانەوە ئەنجام بدرێن كە دەتوانن ئاسەواری ئەو پارانە بسڕنەوەو بیكەنە پارەیەكی یاسایی بێ خەوش.
زیاد لەوەش ئەم بازرگانییە مادەی هۆشبەرە، سیمای هەمەڕەنگی پێوەیە، گرانبوونی تێچوون یان نرخی مادەیەكی هۆشبەر بوار بۆ بڵاوبوونی مادەیەكی هۆشبەری تێچوو یان نرخ نزمتر دەكاتەوە، كە تا رادەیەك هەمان كەڵك بە بەكاربەرانی دەبەخشێت. بۆ نمونە، كاتێك نرخی هێرۆین هەڵدەكشێت، بەكارهێنانی مادە هۆشبەرەكانی تر كە زیانیان كەمترە وەك كۆكایین زیاد دەكات، كە بۆ بەكاربەرانی تێچوونەكەی كەمترە.

پڕۆسەی گواستنەوە و بەبازاڕكردنی
بازرگانیی مادی هۆشبەر بازرگانییەكە لە بازاڕی نیمچە قۆرخكار ئەنجام دەدرێت، چونكە ئەستەمە لە بازاڕی كێبڕكێكاردا مامەڵەی پێوە بكرێت، ئەویش لەبەر ئەوەی لەگەڵ فراوانبوونی پڕۆسەی بەگژداچوونی بازرگانیی مادەی هۆشبەر، تێچوونی گواستنەوەو دەستاودەست پێكردنی بازاڕكردنی مادەی هۆشبەر، ئەم پیشەسازییە بووە پیشازییەك كە سەرمایەیەكی ئێجگار گەورەی بۆ بەڕێوەبەردنی پێویست بێت، ئەمەش وادەكات سەرمایە یەك لە گرنگترین كۆسپەكانی بەردەم باندە بچوكەكان بێت بۆ چوونە نێو ئەم بازاڕەوە، تەنیا باندە رێكخراوە گەورەكان ئەتوانن لە بازاڕەدا بەردەوامییان هەبێت، دەتوانن تەمویلی پڕۆسەی گواستنەوە و بەبازاڕكردنی و پێكهێنانی باندی پێویست بۆ دابەشكردنی دروست بكەن، سزای سەرپێچێكاران و رووبەڕووی باندەكانی تر ببنەوە. لەبەر ئەوە بازرگانیی جیهانی مادەی هۆشبەر لە چنگی مافیای نێودەوڵەتییدایە. زیاد لەوەش لەگەڵ توندبوونی كۆتوبەندەكانی سەر بازرگانیی مادەی هۆشبەر تێچوونی رێگرتنیشی بەرزبۆتەوە، كە بۆ باندەكانی ئەم بازرگانییە زیانێكی گەورەیە، بێگومان تەنیا باندە گەورەكان دەتوانن ئەو زیانە گەورانە لە ئەستۆ بگرن و لەو بازرگانییەش بەردەوام بن. زیاد لەوەش ئەم بازرگانییە لە بازاڕێكدا ئەنجام دەدرێت كە ئەستمە رێكبخرێت یان كۆنتڕۆڵ بكرێت.

18 ملیار دۆلار
لێرەدا باس لە كاڵایەك و بازاڕێك دەكرێت، ئەگەر حكومەت هەوڵی كۆنترۆڵكردن و توندكردنی كۆتبوبەندەكانی سەریدا، ئەم بازرگانییە لە بازاڕ چالاكتر دەبێت و شێوەكانی فێڵكردنی لە بازاڕ فراوانتر دەبێت، پاشان توندكردنی چاودێریی لەسەر بازارگانیی مادەی هۆشبەر بەردەوام تێچوونێكی ئێجگار گەورەی دەوێت و دەوڵەت لە ئەستۆی دەگرێت، ئەمەش كاریگەریی لەسەر داهاتی گشتیی دەوڵەتی تەرخانكراو بۆ خزمەتگوزارییە بنچینەییەكان یان پڕۆژەكانی بونیادی ئیرتكازی دەبێت. بۆ نمونە لە ساڵی 2007 ئەمریكا 18 ملیار دۆلاری دژ بە بازرگانیی مادەی هۆشبەر خەرج كردوە. هەندێك پێی وایە پڕۆسەی رێگرتن لە بازرگانیی مادەی هۆشبەر هیچ سودیكی نییە، بەوەی بەردەوام ئەنجامەكانی بە پێجەوانە دەبێت، داوای لەقاڵبدانی بازرگانیی مادەی هۆشبەریان كرد، ئەم بازرگانییە لە نهێنییەوە كەوتە بەرچاو بە چاودێریی حكومەت. بێگومان ئەم جۆرە داوایانە بۆ ئازادكردنی بازرگانیی مادەی هۆشبەر، بەتەواوی ئاسەوارەكانی لەسەر تاك و خێزان و كۆی كۆمەڵگە پشتگوێ خستوە، لەگەڵ فراوانبوونی چوارچێوەی توندوتیژی و تاوانكاری، ئەمانیش كێشەی ترن كە تێچوونی زۆری هاوشێوەی تێچوونی لە كۆنترۆڵكردنی بازرگانیی مادەی هۆشبەر پێویستە، ئەگەر زیاتریش نەبێت، گرفتە گەورەكە لێرەدایە، واتە ئازادكردنی بازاڕ كارێكی قورسە، هەوڵدان بۆ كۆنتڕۆڵكردنیش بە هەمان شێوەی تێچوونەكەی قورسە.

بەهۆی زیادبوونی خواست
بەشێوەیەكی گشتی كاتێك لە سروشت و خەسڵەتەكانی ئەو دەوڵەتانەی مادی هۆشبەر دەچێنن یان دەیگوێزنەوە، ئاستی داهات تێیاندا نزمە، ئەوەش هۆكارێكە بۆ ئەوەی دانیشتوانی ئەو دەوڵەتانە پەنا بۆ بازرگانیی مادەی هۆشبەر ببەن. بۆ نمونە ئەو دەوڵەتانەی دووچاری قەیرانی ئابووری دەبنەوە، دەوڵەتەكانیان دەبنە ناوچەیەكی چالاكی ئەو بازرگانی كردنە، دورگەكانی كاریبی بوونە باشترین ناوچەی گواستنەوەی مادەی هۆشبەر بۆ ئەمریكا كاتێك ناوچەكانیان دوچاری كێشە و گرفتی قورسی ئابووری بوونەوە، ئەمەش وایكردووە كە ئەمریكا هاوكاری ئەو دەوڵەتانە بكات تاوەكو توانای ئەمنییان بەزربكاتەوە بۆ ئەوەی سنورێكی بۆ گواستنەوەی مادەی هۆشبەر بۆ وڵاتەكەیان دابنرێت. هەموو ئاماژەكان ئەوە دەردەخات كە جەنگیی جیهانی دژ بە مادەی هۆشبەر شكستی هێناوە، بەوەی كە هێشتا ئەو بازرگانییە لە گەشەكردندایە یان نرخەكانی ئەو مادە هۆشبەرانە بەرز دەبنەوە، بە تێپەڕبوونی كات ژمارەی دانیشتوانی جیهان روو لە هەڵكشانە، ئەمەش خواست لەسەر مادەی هۆشبەر زیاد دەكات، لەگەڵ هەر هەڵمەتێك بۆ رێگرتن لە بازرگانیی مادەی هۆشبەر، ئاستی نهێنی ئەم بازرگانییە زیاتر دەبێت، كە رەنگدانەوەی لەسەر قورسبوونی بەدەستهێنانی دەبێت، بەمەش بەهۆی زیادبوونی خواست و كەمی خستنەڕووی نرخەكەی هەڵدەكشێت، چونكە ئاڵودەبووانی مادەی هۆشبەر بە ئاسانی ناتوانن دەستبەرداری بن.
* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

ئێران به‌ ره‌سمی مه‌رزی شوشمێ ده‌ناسێنێت

جــێگری پارێزگاری هـــه‌ڵه‌بجه‌ بۆ كاروباری هــونه‌ری له‌ راگه‌یه‌نراوێكدا ره‌زامه‌ندیی كۆماری ...