سەرەکی » راپۆرت » كێشه‌ی‌ به‌رگریی‌ ئاسمانیی‌ عیراق‌و بژارده‌كانی‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا

كێشه‌ی‌ به‌رگریی‌ ئاسمانیی‌ عیراق‌و بژارده‌كانی‌ سیاسه‌تی‌ ئه‌مریكا

مایكل نایتس و فه‌رزین نه‌دیمی‌
و: كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

رۆژی‌ ده‌یه‌می‌ مانگی‌ ئه‌یلول بوو، موشه‌كێك بنكه‌یه‌كی‌ هێزه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ له‌ پارێزگای‌ ئه‌نبار هه‌ژاند، سه‌ره‌نجام چه‌كداری‌ حه‌شد كوژرا‌و یه‌كێكی‌ تریش بریندار بوو، به‌رپرسانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ به‌رپرسیاریی هێرشه‌كه‌یان خسته‌ ئه‌ستۆی‌ فڕۆكه‌ بێ فڕۆكه‌وانه‌كانی‌ ئیسرائیل، كه‌ له‌ سوریاوه‌ نێردراوه‌، جگه‌ له‌وه‌ش حه‌شدی‌ شه‌عبی‌، ده‌ڵێن ئه‌و هێرشه‌ موشه‌كییه‌ی‌ ئیسرائیل له‌ ژێر سایه‌‌و پاراستنی‌ ئاسمانی‌ ئه‌مریكادا كراوه‌، كه‌ ئاسمانی‌ ناوچه‌كه‌ ده‌پارێزن، ئه‌ویش له‌ رێگه‌ی‌ وه‌گه‌ڕخستنی‌ فڕۆكه‌كانی‌ ئه‌مریكا‌و هه‌روه‌ها باڵۆنێكی‌ گه‌وره‌ش له‌ ئاسمانی‌ ناوچه‌كه‌ جێگیر كراوه‌ بۆ چاودێری‌. پێنج رۆژ پێش ئه‌و رووداوه‌ش هێزه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ رایانگه‌یاند، به‌ نیازن هێزێكی‌ ئاسمانی‌ پێكبهێنن بۆ ئه‌وه‌ی‌ توانای‌ به‌رگری‌ كردنیان له‌ خۆیان هه‌بێت، ئه‌و رووداوانه‌ش به‌ گشتی‌ بۆته‌ مایه‌ی‌ نیگه‌رانی‌ له‌ ناوخۆی‌ عیراقدا‌و ئه‌گه‌ریشی‌ هه‌یه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان به‌غدا‌و واشنتۆن دروست بكات.
به‌ درێژایی هاوینی‌ رابردوو، كۆمه‌ڵێك رووداوی‌ ته‌قینه‌وه‌‌و هێرشی‌ موشه‌كی‌ وتاری‌ ده‌سته‌بژێری‌ عیراقیان وا لێكرد لێڵ ده‌ركه‌وێت‌و بێزاریی پێوه‌ دیار بێت، ئه‌و هێرشانه‌ هێزه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبییان كردۆته‌ ئامانج، كه‌ له‌مدیوو له‌و دیوی‌ سنووری‌ نێوان عیراق‌و سوریا چالاكییان هه‌یه‌. له‌ 19ی‌ ته‌مووزی‌ رابردوودا‌و هه‌روه‌ها رۆژی‌ 20ی‌ ئابی‌ رابردووش دوو ته‌قینه‌وه‌ راگه‌یه‌نرا كه‌ گروپێكێی‌ شیعه‌یان كردبووه‌ ئامانج له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ پشتیوانیی ده‌كرێن ئه‌و گروپه‌ش ناوی‌ كه‌تائبی‌ حزبوڵڵایه‌‌و لای‌ ئه‌مریكا له‌ لیستی‌ تیرۆردایه‌، رۆژی‌ 25ی‌ ئابیش ریزێك ئۆتۆمبیڵی‌ ئه‌و گروپه‌ كه‌ كه‌لوپه‌لیان بۆ گروپه‌كه‌ ده‌گواسته‌وه‌ لێیان درا‌و له‌ناو بران، پێشتریش له‌ 12ی‌ ئابدا ته‌قینه‌وه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌، له‌ جبه‌خانه‌یه‌ك له‌ سه‌ربازگه‌ی‌ سه‌قه‌ری‌ باشووری‌ به‌غدا رووی‌ دا.
عیراقییه‌كان ئه‌و هێرشانه‌ به‌ ده‌ستی‌ ئیسرائیلی‌ ده‌زانن، به‌ڵام وا بێ‌و وانه‌بێ رووداوه‌كان به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كه‌ عیراق له‌ بواری‌ ئاسمانیدا لاوازه‌‌و سنووری‌ سه‌روه‌ری‌ ئاسمانی‌ خۆی‌ پێ ناپارێزرێت. ره‌نگه‌ ئه‌م هێرشانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵاته‌وه‌‌و له‌ رێگه‌ی‌ فڕۆكه‌ی‌ جه‌نگی‌، یان فڕۆكه‌ی‌ بێفڕۆكه‌ونه‌وه‌ ئه‌نجام درابن، به‌ هه‌ر شێوازێكیش ئه‌نجام درابێت، حكومه‌تی‌ به‌غدا له‌ توانایدا نییه‌ رێگه‌یان لێ بگرێت‌و داوا كردنیش له‌ ئه‌مریكای‌ هاوبه‌شی‌ كه‌ یارمه‌تی‌ بدات له‌و بواره‌دا ئاسان نییه‌، چونكه‌ ئه‌و هێزه‌ هاوپه‌یمانی‌ به‌ سه‌ركردایه‌تی‌ ئه‌مریكا له‌وێیه‌، ئه‌ركه‌كانیان پاراستنی‌ سه‌روه‌ری‌ ئاسمانی‌ عیراق ناگرێته‌وه‌، جگه‌ له‌وه‌ش ئه‌گه‌ر داوا له‌ ئه‌مریكا بكات رێگه‌ له‌و هێرشانه‌ بگرێت كه‌ ده‌كرێته‌ سه‌ر ئه‌و هێزانه‌ی‌ نزیكن له‌ ئێرانه‌وه‌، ئه‌و كات ئه‌مریكا ده‌كه‌وێته‌ دۆخێكی‌ هه‌ستیاره‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئیسرائیلدا كه‌ هاوپه‌یمانی‌ خۆیه‌تی‌، له‌به‌ر ئه‌م هۆكارانه‌ ره‌نگه‌ عیراق به‌ دوای‌ رێگه‌چاره‌ی‌ دیكه‌دا بگه‌ڕێ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بیسه‌لمێنێت ماڵه‌كه‌ی‌ بێ ساپیته‌ نییه‌.
له‌ سه‌رده‌می‌ سه‌دام حسێندا عیراق سیستمی‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌ خۆی‌ به‌ هاوكاری‌ فه‌ره‌نسا‌و سۆڤێت تۆكمه‌ كربوو، به‌ڵام له‌ شه‌ڕی‌ كه‌نداوی‌ 1991دا له‌به‌ریه‌ك هه‌ڵوه‌شا‌و بۆی‌ دروست نه‌كرایه‌وه‌، ئه‌مڕۆش عیراق له‌ چه‌ند لایه‌كه‌وه‌ رووبه‌ڕووی‌ ئاسته‌نگی‌ به‌رگری‌ ئاسمانه‌كه‌ی‌ ده‌بێته‌وه‌:
لای‌ خۆرئاواوه‌ ئیسرائیل كه‌ سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ رێگری‌ له‌و گروپانه‌ بكات له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌ پشتیوانییان لێ ده‌كرێت‌و ده‌یانه‌وێ خاكی‌ عیراق وه‌ك رێڕه‌وێكی‌ ستراتیژی‌ به‌كار بهێنن بۆ گه‌یاندنی‌ یارمه‌تی‌ به‌ حزبوڵڵای‌ لوبنان‌و هێزه‌كانی‌ سه‌ر به‌ ئێران كه‌ ده‌یانه‌وێ هه‌ڕه‌شه‌ بۆ سنووره‌كانی‌ ئیسرائیل دروست بكه‌ن‌و هه‌روه‌ها خاكی‌ عیراق وه‌ك سه‌كۆیه‌ك به‌كار بهێنن بۆ ته‌قاندن‌و ئاراسته‌كردنی‌ مووشه‌كی‌ ئێرانی‌ بۆ سه‌ر ئیسرائیل. هه‌رچه‌ند له‌م چه‌ند ساڵه‌ی‌ دواییدا قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كرا ئیسرائیل خاكی‌ عیراق به‌كار بهێنێت وه‌ك رێڕه‌وێك بۆ لێدانی‌ به‌رنامه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی‌ ئێران.
لای باكووره‌وه‌ توركیا، كه‌ رۆژانه‌ یان رۆژ نارۆژێك ئاسمانی‌ عیراق ده‌به‌زێنێت‌و پارتی‌ كرێكارانی‌ كوردستان بوردومان ده‌كات كه‌ له‌ خاكی‌ عیراقدان. لای‌ خۆرهه‌ڵاتیشه‌وه‌ ئێران، كه‌ چه‌ندان جار به‌ تۆپ‌و موشه‌ك‌و فڕۆكه‌ هێرشی‌ كردۆته‌ سه‌ر كورده‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كان له‌ باكووری‌ عیراق، چه‌ند جارێكیش فڕۆكه‌ی‌ ئێرانی‌ به‌ ئاسمانی‌ عیراقدا تێپه‌ڕیوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ یارمه‌تی‌ سه‌ربازی‌ بگه‌یه‌نه‌ته‌ سوریا‌و لوبنان.
لای‌ باشووره‌وه‌ سعودیه‌، له‌ رۆژی‌ 14ی‌ ئه‌یلولی‌ رابردوودا گروپی‌ كه‌تیبه‌كانی‌ حزبوڵڵا به‌ فڕۆكه‌ی‌ بێفڕۆكه‌وان هێرشێكی‌ موشه‌كییان كرده‌ سه‌ر دامه‌زراوه‌ نه‌وتییه‌كانی‌ سعودیه‌، حوسییه‌كانی‌ یه‌مه‌ن وتیان ئێمه‌بووین به‌ڵام گومان له‌ ئێران ده‌كرێت، ئێرانیش ده‌ڵێ هیچ په‌یوه‌ندی‌ به‌ ئێمه‌وه‌ نییه‌، له‌م نێوانه‌دا‌و به‌ تایبه‌تیش له‌ كاتی‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی‌ رووداوی‌ له‌م جۆره‌دا ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌یه‌ هه‌یه‌ سعودیه‌ تۆڵه‌ بكاته‌وه‌‌و زیانیش به‌ عیراق بگه‌یه‌نێت.
به‌ر له‌ هه‌موو شت سیستمی‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌ عیراق له‌ هه‌نگاوی‌ داهاتوویدا ده‌بێ رێگه‌ له‌و هێرشانه‌ی‌ ئیسرائیل بگرێت له‌گه‌ڵ چاودێری‌ كردنی‌ وردی‌ ئه‌مریكا تا بزانێ چی‌ ده‌گوزه‌رێ، ئه‌گه‌ریشی‌ زۆره‌ عیراق ئه‌و كاره‌ بكات له‌ رێگه‌ی‌ به‌هێز كردنی‌ به‌رگری‌ ئاسمانی وڵاته‌كه‌یه‌وه‌، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ ته‌مسیلێكیش بێت ده‌ری‌ بكات كه‌ ئه‌وه‌تا به‌رگری‌ هه‌یه‌‌و به‌رگری‌ ده‌كات له‌ سه‌روه‌ری‌ ئاسمانه‌كه‌ی‌، خۆ ئه‌گه‌ر به‌غدا ویستی‌ هێزی‌ ئاسمانییه‌كه‌ی‌ پته‌و بكات، ئه‌وا چه‌ند رێگه‌چاره‌یه‌كی‌ له‌سه‌ر ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ له‌به‌ر ده‌ستدا ده‌بێت وه‌ك:
ئه‌مریكا یه‌كێكه‌ له‌ ئۆپشنه‌كان، له‌ مانگی‌ ئابی‌ 2013دا عیراق داوای‌ له‌ ئه‌مریكا كرد سیستمی‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌ پێ بفرۆشێت به‌ بڕی‌ دوو ملیار‌و 400 ملیۆن دۆلار، به‌و هیوایه‌ی‌ تا ساڵی‌ 2020 دایمه‌زرێنێت‌و بیخاته‌ كار، سیستمه‌كه‌ سێ موشه‌كهاوێژی‌ زه‌وی‌ به‌ ئاسمانی‌ جۆری‌ هۆك21 كه‌ له‌ مه‌ودای‌ 35 تا 56 كیلۆمه‌تردا توانای‌ شه‌ڕی‌ هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ 40 ئامێری‌ به‌رگری‌ له‌ جۆری‌ ئه‌ڤانجه‌ر كه‌ له‌ مه‌ودای‌ هه‌شت كیلۆمه‌تردا توانای‌ به‌رگری‌ هه‌یه‌، هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵێك رادار‌و ئامێر‌و كه‌لوپه‌لی‌ تایبه‌ت سه‌ركردایه‌تی‌ كردن‌و حه‌شارگه‌‌و له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا مه‌شق‌و راهێنانی‌ تایبه‌ت به‌ سیستمه‌كه‌شی‌ له‌گه‌ڵدایه‌، به‌ڵام تا ئێستاش ته‌نیا هه‌شت ئامێری‌ ئه‌ڤانجه‌ری‌ له‌ ئه‌مریكا وه‌رگرتووه‌‌و ئه‌وه‌ی‌ تری‌ هه‌ر له‌ چاوه‌ڕوانیدایه‌. هه‌رچه‌نده‌ عیراق له‌و كاته‌وه‌ تا ئێستا چه‌ندان فڕۆكه‌ی‌ جۆری‌ ئێف 16 ئای‌ كیوی‌ وه‌رگرتووه‌، به‌ڵام تا ئێستاش كاریان پێ نه‌كراوه‌.
رێگه‌چاره‌ی‌ دووه‌م كه‌ له‌به‌رده‌ست عیراقدایه‌ روسیایه‌، عیراق له‌ ساڵی‌ 2014وه‌ تا ئێستا به‌ شێوه‌ی‌ به‌رده‌وام‌و رێكوپێك سیستم‌و كه‌لوپه‌لی‌ تایبه‌ت به‌ به‌رگری‌ له‌ روسیا وه‌رده‌گرێت، له‌وانه‌ش تا ئێستا 48 سیستمی‌ به‌ركری‌ ئاسمانی‌ له‌ جۆری‌ پانتسێر ئێس 1ی‌ وه‌رگرتووه‌ كه‌ له‌ مه‌ودای‌ 12 كیلۆمه‌تردا توانای‌ به‌رگری‌ هه‌یه‌، هێنده‌ی‌ ئه‌وه‌ش سیستمی‌ ئه‌ڤانجه‌ر له‌گه‌ڵ هه‌زار‌و 200 موشه‌كی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌‌و هه‌روه‌ها 500 چه‌كی‌ تایبه‌ت به‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌ كه‌ له‌سه‌ر شان هه‌ڵده‌گیرێت له‌ جۆری‌ ئیگلا ئێس، جگه‌ له‌م چه‌كانه‌ هه‌ر گرێبه‌ست‌و مامه‌ڵه‌یه‌كی‌ تر له‌گه‌ڵ روسیادا سێ جۆر كێشه‌ بۆ عیراق دروست ده‌كات، كێشه‌ی‌ یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ روسیا خۆی‌ ده‌دزێته‌وه‌ له‌ فێركردنی‌ ته‌واوی‌ ئه‌و وڵاتانه‌ی‌ موشه‌كی‌ زه‌وی‌ به‌ ئاسمانی‌ لێ ده‌كڕن‌و لێناگه‌ڕێ كڕیار ئه‌و چه‌كه‌ به‌ ته‌واوی‌ كۆنترۆڵ بكات، كێشه‌ی‌ سێیه‌م ئه‌وه‌یه‌ ته‌نانه‌ت موشه‌كی‌ ئێس 300ی‌ روسیش كه‌ خۆی‌ له‌ سوریا دایناوه‌، نه‌یتوانی‌ رێگه‌ له‌ هێرشه‌ ئاسمانییه‌كانی‌ ئیسرائیل بگرێت، كێشه‌ی‌ سێیه‌م ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر عیراق له‌وه‌ زیاتر چه‌ك له‌ روسیا بكڕێت، ئه‌مریكا به‌ پێی‌ یاسای‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ نه‌یاره‌كانی‌ ده‌بێ سزای‌ عیراق بدات، یان لانیكه‌م په‌یوه‌ندی‌ نێوان هه‌ردوولا تێك ده‌چێت.
تا ساڵی‌ 2021 به‌ پێی‌ پاشكۆی‌ (ب) له‌ بڕیاری‌ 2231ی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ئێران چه‌ك بفرۆشێت به‌ عیراق، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌وانه‌یه‌ تاران به‌ نهێنی‌ سیستمی‌ به‌رگری‌ بنێرێت بۆ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ كه‌ هاوپه‌یمانییه‌تی‌، وه‌ك چۆن ناردی‌ بۆ حوسییه‌كان له‌ یه‌مه‌ن، ره‌نگه‌ ئه‌و چه‌كانه‌ی‌ ئێران كه‌ ئه‌گه‌ری‌ هه‌یه‌ بیاننێرێت بریتی‌ بن له‌ موشه‌كی‌ جۆری‌ ته‌لاش، یان باوه‌ڕ373، یاخود موشه‌كی‌ خورداد3، كه‌ ئێران ده‌ڵێ له‌ مه‌ودای‌ 75 تا 100 كیلۆمه‌تردا به‌رگری‌ ده‌كات‌و فڕۆكه‌یه‌كی‌ بێفڕۆكه‌وانی‌ جۆری‌ ئاڕ كیو فۆری‌ ئه‌مریكی‌ خستۆته‌ خواره‌وه‌ له‌ ته‌نگه‌ی‌ هورمز. ئه‌گه‌رێكی‌ تریش هه‌یه‌ كه‌ ئێران سیستمی‌ موشه‌كی‌ كه‌مهێزی‌ میساق بنێرێت، یان سیستمی‌ داهێنراوی‌ پیرۆز كه‌ هاوشێوه‌ی‌ موشه‌كی‌ كۆرێنتی‌ تایبه‌ت به‌ دژایه‌تی‌ تانك دروست كراوه‌، یان ره‌نگه‌ سیستمی‌ رادار بنێرێت، ئه‌گه‌ری‌ له‌ هه‌موان به‌هێزتریش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێران ته‌كنۆلۆژیای‌ ئه‌له‌كترۆنی‌ بداته‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌‌و سوود له‌ ئه‌زموونی‌ خۆی‌ وه‌ربگرێت له‌ مه‌سه‌له‌ی‌ ته‌شوێش خستنه‌سه‌ر فڕۆكه‌ بێفڕۆكه‌وانه‌كانی‌ ئه‌مریكا. له‌و كاته‌وه‌ی‌ هێرش بۆ سه‌ر میلیشیاكانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ ده‌ستی‌ پێكردووه‌، گفتوگۆی‌ عیراق‌و ئێرانیش ده‌ستی‌ پێكردووه‌ سه‌باره‌ت به‌ مه‌شقی‌ هاوبه‌شی‌ تایبه‌ت به‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌‌و سیستمی‌ چاودێری‌‌و كارا كردنی‌ رێكه‌وتنی‌ هه‌واڵگری‌ نێوانیان كه‌ له‌ 2017دا ئیمزا كرابوو، رێكه‌وتنه‌كه‌ش تایبه‌ته‌ به‌ ئاڵوگۆڕی‌ ئه‌و زانیاریانه‌ی‌ تایبه‌تن به‌ به‌هێز كردنی‌ ده‌ستنیشان كردنی‌ دوژمنه‌ هاوبه‌شه‌كانیان.
رێگه‌یه‌كی‌ تر له‌به‌رده‌م عیراقدا بۆ كڕینی‌ چه‌ك، وڵاتانی‌ تره‌، ئه‌گه‌ر نه‌توانێ چه‌ك له‌ روسیا‌و ئێران بكڕێت، ئه‌وا ده‌توانێ چه‌ك‌و سیستمی‌ به‌رگری‌ له‌ وڵاتانی‌ ئه‌وروپا یان له‌ چین بكڕێت، وه‌ك چه‌كی‌ ئه‌سته‌ر، یان ئێف ئێم 2000 یاخود ئێچ كیو 22 پێشتریش عیراق چوار فڕۆكه‌ی‌ بێفڕۆكه‌وانی‌ جۆری‌ سی‌ ئێچ فۆر له‌ 2014دا له‌ چین كڕیوه‌، ئه‌مه‌ش مانای‌ وایه‌ ئاماده‌یه‌ له‌ سه‌رچاوه‌ی‌ جیاجیاوه‌ خۆی‌ پڕچه‌ك بكات.
عیراق له‌ ناوخۆدا رووبه‌ڕووی‌ فشار ده‌بێته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ رای‌ گشتی‌ پێی‌ وایه‌ ئه‌و هێرشانه‌ی‌ ده‌كرێنه‌ سه‌ر چه‌كدارانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌، له‌لایه‌ن ئیسرائیله‌وه‌یه‌‌و فشاره‌كه‌ش بۆ ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵك ده‌یه‌وێ عیراق كاردانه‌وه‌ی‌ هه‌بێت، ئه‌گه‌ر كاردانه‌وه‌كش هه‌نگاوێكی‌ زۆر ره‌مزی‌‌و بچووك بێت، به‌ڵام عیراق چۆن بتوانێ ئه‌وه‌ بكات، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هه‌موو ئه‌و چه‌كانه‌شی‌ به‌ ده‌ست بگات كه‌ له‌ 2013وه‌ له‌ ئه‌مریكای‌ كڕیوه‌ ناتوانێ رێگه‌ له‌ هێرشه‌كای‌ ئیسرائیل بگرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ ئیسرائیل به‌ چه‌كی‌ پێشكه‌وتووتر هێرشه‌كانی‌ ئه‌نجامی‌ ده‌دات، وه‌ك فڕۆكی‌ جۆری‌ ئێف 35.
له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئاساییه‌ كه‌ عیراق گرنگی‌ سیستمی‌ به‌رگری‌ روسیا‌و ئێران بدات‌و به‌رده‌وام گوێ له‌ بیرۆكه‌كانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبیش بگرێت، كه‌ له‌م دواییانه‌دا پێشنیازی‌ كردووه‌ هێزی‌ ئاسمانی‌ تایبه‌ت به‌خۆی‌ دابمه‌زرێنێت، له‌ دۆخێكی‌ وادا پێویسته‌ ئه‌مریكا په‌له‌ نه‌كات له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌دا‌و به‌ وردی‌ كار له‌سه‌ر بابه‌ته‌كه‌ بكات، چونكه‌ له‌لایه‌ك بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ سیستمی‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌ روسیا له‌ ناوچه‌كه‌دا هێڵی‌ سووره‌ بۆ ئه‌ندامانی‌ په‌مانی‌ ناتۆ‌و، رووداوه‌كه‌ی‌ ئه‌م دوایه‌ی‌ توركیا كه‌ موشه‌كی‌ ئێس 400ی‌ له‌ روسیا كڕی‌ ده‌بێ له‌به‌رچاو بگیرێت، له‌لایه‌كی‌ تریشه‌وه‌ ده‌بێ به‌ وردی‌ چاودێری‌ ئه‌وه‌ بكرێت، كه‌ ره‌نگه‌ ئێران وه‌ك هاوكاری‌ سیستمی‌ به‌رگری‌ ئاسمانی‌ خۆی‌‌و تیمی‌ راهێنانیش پێشكه‌شی‌ عیراق بكات، ره‌نگه‌ ئه‌گه‌ر كارێكی‌ وا بكات، عیراق ببێته‌ درێژكراوه‌ی‌ تۆڕی‌ سیستمی‌ به‌رگری‌ ئێران.
ئه‌و سیستمی‌ به‌رگرییه‌ی‌ روسیا‌و ئێران تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌ رێگه‌ له‌ هێرشه‌كانی‌ ئیسرائیل بگرن بۆ سه‌ر حزبوڵڵای‌ لوبنان، ره‌نگه‌ باشترین هه‌نگاو بۆ عیراقیش ئه‌وه‌ بێت كه‌ خۆی‌ میلیشیاكانی‌ حه‌شدی‌ شه‌عبی‌ كۆنترۆڵ بكات، بۆ ئه‌وه‌ی‌ هێرشیان نه‌كرێته‌ سه‌ر‌و ئه‌مریكا ده‌توانێ هاوكاری‌ هه‌واڵگریی پیشكه‌ش بكات.

سه‌رچاوه‌: په‌یمانگای‌ واشنتۆنی‌ تایبه‌ت به‌ سیاسه‌تی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌ڕاست

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دوا پەرەسەندنەكانی رێكەوتنی هەسەدە ‌و سوپای سوریا

پاش ئەوەی بە چاودێریی روسیا، هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) ‌و ...