سەرەکی » ئاراستە » قه‌ڵای‌ پاراستنی ئیمپراتۆرییه‌تی گۆتییه‌كان

ئاوایی ته‌یمزاوا_ قه‌ره‌ حه‌سه‌ن

قه‌ڵای‌ پاراستنی ئیمپراتۆرییه‌تی گۆتییه‌كان

باسێك له‌ گۆتییه‌كان
له‌سه‌رچاوه‌ سۆمه‌ری‌ و ئه‌كه‌دییه‌كاندا ناوی‌ گۆتی هاتووه‌، كۆنترین ئاماژه‌ بۆ گۆتییه‌كان بۆ (لۆگال_ ئانی_ مندو) له‌نیوه‌ی‌ یه‌كه‌می هه‌زاره‌ی‌ (سێیه‌می پێش زایین) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، سنوره‌كه‌یان له‌نێوان ڕوباری‌ سیروان له‌باشوورو زێی بچوك له‌باكور و سنوره‌كه‌ی‌ گه‌یشتۆته‌ ناوچه‌ی‌ ناقوق‌و له‌گه‌ڵ سنوری‌ ئه‌كه‌دی دراوسێ بوون. ماوه‌ی‌ سه‌د ساڵ فه‌رمانڕه‌واییان كردووه‌ له‌وڵاتی‌ ئه‌كه‌دییه‌كان دواتر ناوه‌ندیان به‌ره‌و ئاراپخا گواستۆته‌وه‌، له‌ئه‌رشیفی شاغربازاڕ له‌خاپور كه‌ بۆ چاخی بابلی كۆن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ناوی‌ پاشا (تریكان)ی گۆتی هاتووه‌و لائیراپ‌و ئیریدۆ پیزیر پاشای گۆتییه‌كان بوون له‌ناوه‌ڕاستی هه‌زاره‌ی‌ دووه‌می پێش زایین هوری یان(خوری‌_ Hu_ur_ri) وڵاتی‌ (سوبارتو)و (گۆتیۆم)یان خستۆته‌ژێر كاریگه‌ری‌ شارستانییه‌تی خۆیانه‌وه‌و له‌سایه‌ی‌ ده‌وڵه‌تی میتانیدا یه‌كێتییه‌كی سیاسییان پێكهێناوه‌، ئه‌مانه‌ له‌ناوچه‌كانی‌ ده‌ریاچه‌ی‌ (وان)ه‌وه‌ هاتوون‌و هه‌تا زێی بچوك نیشته‌جێبوون، ئه‌مانه‌ له‌زنجیره‌ی تۆڕه‌مه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد پێكهاتوون. ژیان له‌ناوچه‌ی‌ كه‌ركوك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چاخی به‌ردینی نوێ (9000) بۆ (5500) پێش زایین، پاشان چه‌رخی كشتوكاڵ هاتووه‌ مرۆڤ له‌گوند جێگیربووه‌‌و چاندن‌و ئاژه‌ڵداری‌ كردووه‌ وه‌ك (كه‌ریم شایه‌ر)و (پاڵی گه‌وره‌)و (چه‌رمۆ) له‌خۆرهه‌ڵاتی‌ كه‌ركوك‌و (مه‌تاره‌) له‌باشوری‌ كه‌ركوك، گۆتییه‌كان (21) پاشایان له‌لیستی پاشایانی سۆمه‌رییه‌كاندا تۆماركراوه‌، پاشایه‌كی سۆمه‌ری‌ له‌وه‌ركا (ئۆتۆكیگال) توانی‌ پاشای گۆتییه‌كان (تیریگان) به‌دیل بگرێت‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ گۆتی له‌وڵاتی‌ ئه‌كه‌د كۆتایی پێ هات‌و گۆتییه‌كان بۆ (ئاراپخا) كشاونه‌ته‌وه‌و ئاراپخا پایته‌ختی گۆتییه‌كان بووه‌. پاشاكانی‌ گۆتی به‌هه‌ڵبژاردن ده‌ست نیشان كراون‌و بۆیه‌ زۆربه‌ی‌ پاشاكان ماوه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتیان وه‌ك یه‌ك بووه‌، به‌ڵام ئه‌كه‌دی پاشاكانیان پشتاوپشت بووه‌، بۆیه‌ به‌ده‌وروبه‌ری‌ شاری‌ كه‌ركوكا له‌شكریان بڵاوه‌ پێكردووه‌‌و قه‌ڵایان له‌ناوچه‌كانی‌ (نوزی)و (له‌یلان)و (ڕۆژهه‌ڵاتی‌ شار)دا دروستكردووه‌ بۆ پاراستنی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یان. هه‌ندێك شوێنه‌واری‌ دێرین له‌ئاوایی (ته‌یمزاوا)ی ناوچه‌ی‌ قه‌ره‌حه‌سه‌ن ئاماژه‌ بۆ ئه‌و مێژووه‌ ده‌كه‌ن.

له‌یلان (قه‌ره‌ حه‌سه‌ن)
ڵێڵان واته‌ ته‌مومژ، ناوێكی كوردی ڕه‌سه‌نه‌، له‌به‌یانیانا كه‌ خۆر تیشكه‌كانی‌ په‌خشان ده‌كات ئه‌و ناوچه‌یه‌ ته‌مومژ دای ده‌گرێت‌و كاروانسه‌راكانی‌ كورد ناویان لێناوه‌و ڵێڵاڵیان ئاوه‌دانكردۆته‌وه‌، پاشماوه‌ی‌ دێرینی گۆتییه‌كان‌و هوری‌‌و میتانی‌ له‌م ناوچه‌یه‌دا زۆرن. كه‌ركوك و ناوچه‌كانی‌ ده‌وروبه‌ری‌ هه‌میشه‌ په‌لامار دراوه‌و داگیركه‌ره‌ بێگانه‌كانی‌ وڵاتی‌ ده‌ورو ناوچه‌كه‌ قۆناغ به‌قۆناغ داگیریان كردووه‌، چه‌ته‌ خێڵه‌كیه‌ مرۆڤ كوژه‌كانی‌ قه‌ره‌قۆینلو (به‌رخی ڕه‌ش) له‌ساڵی 1411ی زاینی‌و دواتر چه‌ته‌ وێرانكه‌ره‌كانی‌ (ئاق قۆینلو_ به‌رخی سپی) له‌ساڵی 1472 كه‌ركوكیان داگیركردووه‌‌و وێران‌و تاڵانیان كردووه‌و به‌شمشێره‌ خوێن لێتكاوه‌كانیان خه‌ڵكی كوردیان زۆر كوشتووه‌ له‌ساڵی 1050ی زاینی. یه‌كێك له‌سه‌ركرده‌ خێڵه‌كییه‌ جه‌رده‌كانی‌ تورك كه‌ له‌باشووری‌ ئاسیاوه‌ به‌ده‌م كوشتن‌و قه‌تڵوعامی نه‌ته‌وه‌كانه‌وه‌ ده‌گه‌نه‌ ناوچه‌كه‌‌و ئاسیای‌ بچوك داگیرده‌كه‌ن كه‌ركوكیش وێران ده‌كه‌ن‌و پاشتر له‌به‌ربه‌رییه‌ت‌و وه‌حشیگه‌رییه‌وه‌ خۆیان ده‌كه‌نه‌ خه‌لیفه‌ی‌ ئیسلام‌و ده‌وڵه‌تی عوسمانلی داده‌مه‌زرێنن له‌ساڵ (1554) ویلایه‌تی شاره‌زوور پێكده‌هێنن. له‌قاموس ئیعلامی توركی عوسمانلی هه‌میشه‌ هه‌ڕه‌شه‌ بۆسه‌ر كورد نوسراوه‌/ كه‌ركوك ناوه‌ند (پایته‌خت)ی ئه‌یاله‌تی شاره‌زوور بووه‌و به‌كوردستان له‌قه‌ڵه‌می داوه‌ لیواكانی‌ كه‌كوك‌و هه‌ولێرو شاره‌زووری گرتۆته‌وه‌و پاشان خراوه‌ته‌سه‌ر موسڵی كوردستان. سه‌باره‌ت به‌ قه‌ره‌ حه‌سه‌ن (كوڕی هه‌سه‌ن) یه‌كێك بووه‌ له‌ناوداره‌كانی‌ كه‌ركوك‌و له‌یلان‌و له‌شكرێكی كوردی بووه‌، به‌گژ توركه‌ مه‌غۆله‌كانا چون‌و وڵاته‌كه‌یان پاراستووه‌، هه‌تا كوژرانی ئه‌م پیاوه‌ ئینجا توانیویانه‌ ناوچه‌كه‌ بگرن، ئه‌مه‌ له‌سه‌رده‌می ئاق قۆینلو ڕویداوه‌، بۆیه‌ (كوڕی هه‌سه‌ن) كراوه‌ به‌(قه‌ره‌ حه‌سه‌ن)، هیچ په‌یوه‌ندی به‌توركمان (پیاوه‌كانی‌ تورك)ه‌وه‌ نیه‌.

هاتنی قاله‌یلێ‌و بارامه‌ كورده‌كه‌ی‌ مه‌ملی:
له‌ساڵی 1597 دوو پیاوی ناودار (قاله‌یلێ _ قادر له‌یلێ) سه‌رخێڵی به‌شێك له‌هۆزی مه‌كایڵی جافه‌ «مه‌كایه‌ڵی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ (پیر مه‌كایلی شه‌ش ئه‌نگوست) كه‌ له‌تۆڕه‌مه‌ی‌ پیر خییری‌ شاهۆیه‌»، له‌ناوچه‌ی‌ داودانی‌ جوانڕۆ، پیاوی ئایینی‌و سه‌رخێڵ بووه‌، هاتۆنه‌ته‌ باشوری‌ كوردستان، یه‌كێك له‌هۆزه‌ گه‌وره‌كانی‌ جافی مورایی، شه‌ن تیره‌یه‌كن (حه‌مه‌لی وه‌یسی)و (ئاڵی به‌گی)و (شوانكاره‌)و (ڕه‌شوبۆری)و (میره‌یی)و (كاكڵی)و (ڕژده‌یی)و (ئاخه‌ سوری‌)و (جافه‌ران). ڕیچ له‌گه‌شتنامه‌كه‌یدا نوسیویه‌تی «كۆی ئه‌وانه‌ 2500 خێزان بوونو 500 سواره‌و 1000 تفه‌نگچیان بووه‌ له‌ساڵی 1820». پیاوی ناوداری‌ دووه‌م بارامه‌ كورده‌ی‌ ماملییه‌ (مه‌ملی_ تیره‌یه‌كن له‌تیله‌كۆ) گوندێكیش هه‌یه‌ له‌نزیك شاری‌ كه‌ركوك لای‌ جه‌وه‌ڵ بۆر له‌خوار ئاوایی (زه‌نگنه‌) له‌قه‌ره‌ حه‌سه‌ن به‌ناوی‌ «مه‌ملی». هه‌ردوكیان له‌ته‌ك ئێل‌و گای‌ باركریاو و تفه‌نگچی‌و مێگه‌ل‌و گاڕان‌و وڵاخی به‌رزه‌و (چاتۆڵ)‌و (ڕه‌ش ده‌وار) له‌گوندی (جافه‌ران)ی قه‌ره‌داغه‌وه‌ (جافه‌ران تیره‌یه‌كه‌ له‌هۆزی گه‌وره‌ی‌ مه‌كایڵی) به‌ره‌و گه‌رمیان قۆناغ به‌قۆناغ كۆچ ده‌كه‌ن‌و له‌سنوری‌ قه‌ره‌ حه‌سه‌ن له‌دۆڵێكی ئاوێژگه‌ پێی یه‌ژن «قشلاخ كۆن» نیشته‌جێ ده‌بن، به‌ڵام هه‌میشه‌ گه‌رمێن‌و كوێستانیان كردووه‌. (عه‌بدوڵڵا نوری‌ شه‌ریف) یه‌كێكه‌ له‌گه‌نجه‌كانی‌ ئاوایی ته‌یمزاوای قه‌ره‌ حه‌سه‌ن/ ناحیه‌ی‌ له‌یلان «ئه‌م ناحیه‌یه‌ 1057 كیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌و 62 گوندبووه‌، به‌گوندستانی‌ نوێی گوت: كاك دڵشاد له‌ده‌وروبه‌ری‌ ساڵی (1597) قۆناغ به‌قۆناغ له‌ناویشیدا گه‌رمین‌و كوێستان كرد، (قاله‌یلی)و (بارامه‌ كورده‌ی‌ مه‌ملی) بڕیار ده‌ده‌ن گوندی جافه‌ران كه‌ به‌شێكن له‌هۆزی مه‌كایلی جاف، به‌ره‌و گه‌رمیان ده‌كشێن‌و له‌ساڵی 1600ی زایینی واته‌ «420» به‌ر له‌ئێستا له‌»قشلاخ كۆن»و «شیوباخ»و «دارتو»و «چكچكه‌» كه‌ دارستان‌و ئاوێژگه‌یه‌، ڕه‌شماڵی لێ هه‌ڵده‌ده‌ن له‌په‌ڵه‌ی‌ پایز هه‌تا به‌رد گه‌رم ده‌بوو له‌به‌هارا، ئه‌وجا ده‌چونه‌وه‌ كوێستانه‌كانی‌ ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان، ئه‌و ده‌مه‌ داگیركه‌ر سنوری‌ دروست نه‌كردبوو، ئه‌م دوو به‌ره‌یه‌ «قا له‌یلێ»و «بارام» به‌ته‌یمان دروستكردن واته‌ په‌چه‌، په‌رژین له‌قامیش‌و زه‌ل‌و ته‌ركه‌و ژاژ ته‌یمانیان دروست ده‌كرد، ته‌یمانی‌ په‌چه‌ی‌ ئاژه‌ڵ‌و خانووی (دووموز)یش بۆ خۆیان، ڕه‌شماڵێكیان پیاده‌داو زستانیان تیا به‌سه‌رده‌برد، پاشان گواستیانه‌وه‌ بۆ (ته‌وێڵه‌_ چه‌م‌و ژاژێكی گه‌وره‌یه‌ له‌ ته‌یمزاوا) له‌وێ په‌رژینه‌كانیان گڕده‌گرێ، ئه‌وجا دێنه‌وه‌ بۆ ئه‌م ئاواییه‌ی‌ ئێستاو وه‌چه‌ وه‌چه‌ لێره‌ ده‌مێننه‌وه‌، به‌ر له‌وانیش ژیان لێره‌ بووه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می گۆتییه‌كان، قه‌ڵای‌ لێ بووه‌، شارێكی گچكه‌ بووه‌، شوێنی سه‌ربازگه‌و كوره‌و خشتی تیا ماوه‌ته‌وه‌، شوێنه‌واره‌كان (قشلاخ كۆن_ هه‌ڕه‌سیاو_ شیوباخ) گۆزه‌و ئێسك‌و پروسكیشی تیا دۆزراوه‌ته‌وه‌، ته‌یمزاوا ناوه‌كه‌ی‌ له‌(ته‌یمان_ زه‌ل_ ئاوا)وه‌ هاتووه‌، ناوێكی كوردی ته‌واوه‌، (میم حه‌لیم حه‌مه‌ی‌ مام ڕه‌شی) هاته‌ناو مه‌جلیسه‌كه‌وه‌ قسه‌ی‌ پێ بوو، ڕێم پێداو به‌گوندستانی‌ گوت: برا دڵشاد گیان ئێره‌ سه‌ره‌ڕێی كاروانسه‌را بووه‌، هه‌ر ئاواییه‌كه‌ی‌ ئێمه‌ «40» وڵاخی‌ بارگیری‌ بووه‌، «20» وڵاخ له‌كه‌ركوك حه‌ره‌كه‌ی‌ كردووه‌ بۆ ئێره‌و «20» وڵاخی دیكه‌ به‌باره‌وه‌ حه‌ره‌كه‌ی‌ كردووه‌ بۆ كه‌ركوك، له‌و مه‌مله‌كه‌تانه‌ی‌ بانه‌وه‌ شت‌و مه‌كیان هێناوه‌ بۆ كه‌ركوك، ئێمه‌ نێزگین له‌وێ، مام به‌شاره‌ت‌و مام ته‌ها كاروانچی بوون، سره‌وتیان نه‌بوو، كاتی‌ میوه‌و ته‌ماته‌و شامی و چه‌ڵتوك، هه‌ر به‌ڕێوه‌ بوون بۆ كه‌ركوك، جا كه‌ركوك هه‌مووی كورد، بڕێ پیاوی تورك «توركمان»ی لێ بوو، ئه‌وانیش به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك «زه‌نگنه‌ی‌ كوردن»، عاره‌ب ده‌هات به‌حوشترو خوێوه‌، سه‌د حه‌یف ئێستا عاره‌ب به‌شمشێرو ده‌بابه‌و له‌شكری‌ جه‌رده‌وه‌ دێن‌و كه‌ركوكیان داگیركردووه‌، به‌خوا نوێژیان قه‌بوڵ نییه‌ لای‌ خوا، ئه‌وجا بۆتی باس كه‌م له‌قاته‌كه‌ی‌ ده‌م جه‌وه‌ڵ كه‌ركوك چایخانه‌ هه‌بوو، ڕه‌زای‌ حه‌مه‌ی‌ قاله‌ له‌یلێ پیاوێكی به‌خشنده‌ بوو، ئه‌و بازرگانی‌ ده‌كرد، چه‌ته‌ عاره‌به‌كان له‌وێ له‌سه‌ر كانیاوه‌كه‌ شه‌هیدیان كرد، ئه‌م ئاواییه‌ی ئێمه‌ ساڵانه‌ زیاتر له‌(1000 تۆن) گه‌نم و جۆ‌و چه‌ڵتوكمان به‌رهه‌م ده‌هێنا، به‌رهه‌می شیره‌مه‌نی‌ (ماست‌و دۆو كه‌ره‌مان) ده‌نارد بۆ كه‌ركوك.

ته‌یمزاوا و ئه‌نجومه‌نی‌ ئاوایی
(برایم عه‌لی ئه‌حمه‌د) ئه‌نجومه‌نی‌ ته‌یمزاوایه‌، ئه‌و به‌گوندستانی‌ گوت: وڵاتی‌ ئێمه‌ ئاوێژگه‌یه‌ ده‌یان باخ‌و باخاتی‌ میوه‌ به‌تایبه‌ت (ڕه‌زه‌ هه‌نجیر)مان هه‌بوو، كه‌رتی‌ كشتوكاڵی ژماره‌ (43)یه‌ به‌ناوی‌ (28 جوتیار)ه‌وه‌یه‌، (760) دۆنم به‌راو زیاتر له‌(6 هه‌زار) دۆنم زه‌وی فه‌لاحه‌ت‌و پاوان‌و شاخه‌ڵان هه‌یه‌، به‌ر له‌ئه‌نفاله‌ به‌دناوه‌كانی‌ عه‌ره‌ب، كاكه‌ دڵه‌ به‌خوا (23) ڕانه‌مه‌ڕ له‌م ته‌بمزاوایه‌ بوو.به‌ر له‌ئه‌نفاله‌كان به‌فیرارو ماڵه‌ پێشمه‌رگه‌وه‌ (75) ماڵ بوین. قوتابخانه‌ی‌ تیا بوو، مزگه‌وتی تیا بوو، له‌(14/4/1988) حكومه‌تی‌ عێراقی به‌عسی عه‌ره‌بی فاشیزم ئه‌م وڵاته‌ جوانه‌ی‌ ڕمان، هه‌موو باخه‌كانی‌ سوتان، مزگه‌وته‌كه‌ی‌ به‌قورئانه‌وه‌ سوتان.

نه‌هامه‌تی‌ و كۆتایی ژیان و خه‌مه‌ گه‌شه‌كان
بڕێ گوندنشین، له‌ته‌كم دانیشتبوون، له‌سیمایاندا، خه‌می گه‌ش گه‌ش ده‌دره‌وشانه‌وه‌، هه‌ر یه‌كه‌ی‌ باشێكی پێبوو، باسه‌كانیش پڕ له‌ئازار، سه‌ر ده‌كه‌ی‌ به‌هه‌ر ماڵێكی ته‌یمزاوا شه‌هیدێك‌و دوان‌و سیان‌و ئه‌نفالكراویان هه‌یه‌، (نازم شه‌ریف خواكه‌ره‌م زه‌نگنه‌) یه‌كێكه‌ له‌تێكۆشه‌ره‌كانی‌ ته‌یمزاوا به‌گوندستانی‌ گوت: كاكه‌ دڵه‌ دایكم مه‌كایڵی جافه‌و باوكم زه‌نگنه‌یه‌، كه‌ هاوسه‌رگیریان كردووه‌، دایكم ماڵی هێناوه‌ته‌ ئێره‌، من بۆ خۆم له‌ئاوایی (میره‌ سوره‌) له‌دایك بووم، ئاواییه‌كه‌مان له‌ساڵ 1983 له‌هه‌ڵبژاردندا كه‌ (ی، ن، ك) گونده‌كانی‌ به‌ره‌و ده‌سه‌ڵاتی‌ ئه‌نجومه‌ن برد ئێمه‌ ئه‌نجومه‌نمان هه‌ڵبژاردو هێزی پشتگیری كه‌ (32) كه‌س بوون بۆ پاڵپشتی (ه، پ، ك)ی‌ (ی، ن، ك) به‌چه‌ك و تفاق‌و فیشه‌كی خۆیانه‌وه‌ دامه‌زران له‌شه‌ڕی (ئۆمه‌ره‌گه‌یه‌)و (شێخ جیری) به‌شداری‌ كاریگه‌ریان كرد له‌شه‌ڕ (ئۆسمان له‌كه‌)ش. به‌ڵام حه‌یف ئه‌نفال ده‌روونی هه‌موو تاكێكی كوردستانی‌ ڕه‌ش كرد، پشتمان شكا من به‌ته‌نها خۆم (پورایشی) خوشك دایكم ئه‌نفاله‌، باوكم له‌ساڵ 1988 (شه‌ریف خواكه‌ره‌م) لێره‌ ئه‌نفالكراو نه‌مان دییه‌وه‌ هه‌تا ئێستاش كه‌ ساڵی (2020)ه‌ ، ئه‌و ده‌م هه‌موو خه‌ڵكه‌كه‌ ئه‌نفالكرا، (پیاوێك هه‌بوو ناوی‌ سدیق كه‌ریم بوو خه‌ڵك ئاوایی قه‌ره‌وه‌یسی)یه‌ فریاد ڕه‌سمان بی، زۆرێكی لێ ڕزگار كردین، دوو ئامۆزام (عوسمان)و (ئه‌حمه‌د)و (فه‌رهاد میمك زام) ئه‌وانیش ئه‌نفال كران، بۆیه‌ بڕیارمدا چه‌ك له‌ده‌ستم هه‌ڵناگرم هه‌تا دوا هه‌ناسه‌م پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستانم و (29) ساڵه‌ پێشمه‌رگه‌م، ئێستا ئاواییه‌كه‌مان (37) پێشمه‌رگه‌ی‌ هه‌یه‌و له‌شه‌ڕه‌كانی‌ دژبه‌ چه‌ته‌كانی‌ داعش به‌شداریمان كردو شه‌هیدیشماندا. (نهاد نوری عه‌بدوڵڵا ته‌یمزاوایی) یه‌كێكه‌ له‌ڕیش سپیه‌كانی‌ ئاوایی‌و ئه‌و به‌گوندستانی‌ گوت: من و باوكم به‌لای‌ مه‌ڕه‌وه‌ بووینله‌(چه‌م فه‌قێ ئه‌وڵا) بڕێ چه‌كدار هاتن بۆلامان سه‌ره‌تای‌ ساڵی 1978 بوو، وتیان ئێمه‌ پێشمه‌رگه‌ین، باوكم منی له‌ته‌كیانا نارد له‌ناو ئاوایی خه‌ڵكیان خڕكرده‌وه‌و مژده‌ی‌ شۆڕشی نوێی پێداین، ئیدی (ڕێكخستن)مان شانه‌ شانه‌ دروست كرد، ژماره‌یه‌ك پێشمه‌رگه‌ی‌ قاره‌مانمان تیاهه‌ڵكه‌وت هه‌تا (14/ 4/ 1988) باوكم و (مام به‌شاره‌ت)و (عه‌بدوڵڵا حه‌سه‌ن)و (حه‌سه‌ن ڕه‌حمان عه‌لی)و (شێخ كه‌ریمی شێخ جه‌لال)و (قاسم)و (مه‌جید عه‌لی) لای‌ مه‌ڕ مابونه‌وه‌، شه‌و حكومه‌تی‌ به‌عس په‌لاماریدان، باوكم (مه‌لا نوری‌ عه‌بدوڵڵا) ده‌ستبه‌جێ شه‌هید بوو، مه‌ڕوماڵاتیان تاڵان كرد، برایه‌كیشم به‌ناوی‌ (فه‌رهاد نوری‌) ئه‌ویش‌و پێنج كچ‌و یه‌ك كوڕی هه‌بوو له‌دایك بووی‌ 1965 بوو له‌له‌یلان ئه‌نفال كرا.

ئه‌حمه‌دی حه‌مه‌ی‌ گوڵه‌ی‌ ته‌یمزاوا
یه‌كێك له‌تێكۆشه‌ران‌و پیاو ماقوڵ‌و كوردپه‌روه‌ر له‌ته‌یمزاواو ناوچه‌ی‌ قه‌ره‌ حه‌سه‌ن‌و شوان‌و كه‌ركوك به‌ناوبانگ بوو، هاوڕێی به‌وه‌فای (مامی‌ گه‌وره‌ی‌ كورد مام جه‌لال)بوو (پورزا ئۆمه‌ر عه‌لی ده‌روێش) یه‌كێكه‌ له‌گوندنشینه‌كان، ئه‌و به‌گوندستانی‌ گوت: ئه‌حمه‌دی حه‌مه‌ی‌ گوڵه‌ یاوه‌ری‌ جه‌نابی «مام جه‌لال» بوو، یه‌كێك بوو له‌و (12) كه‌سه‌ی هه‌میشه‌ به‌ده‌ورییه‌وه‌ بوون، له‌ته‌ك (فاتح)و (خه‌لیفه‌ مه‌حموو)ی برای پێشمه‌رگه‌ی‌ مامی‌ گه‌وره‌ بوون، (8ساڵ) له‌ته‌كیا بوو، له‌هه‌مه‌دانیش پارێزه‌ری‌ مام بوو، له‌ساڵ 1967 له‌ئاوایی قازانقایه‌ی قه‌ره‌داغ شه‌هید بوو، ته‌رمه‌كه‌شی نه‌هاته‌وه‌ هه‌ر له‌وێیه‌، كوڕێكیشی ناوی‌ (غازی ئه‌حمه‌د) بوو، پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستان بوو ئه‌ویش شه‌هید بوو، من بۆ خۆم سێ برام شه‌هیده‌ (سه‌روه‌ر له‌كه‌رتی‌ چواری‌ جه‌باری‌)و شه‌هید (مه‌جید برام له‌ساڵ 1993 له‌ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‌ چه‌ته‌كانی‌ جوندی خوێنڕێژی ئیسلامی شه‌هید بوو) دواتر (وه‌لید برام له‌ئازادكردنی‌ كه‌ركوك له‌ساڵ 2003) شه‌هید بوو، دایكیشم به‌بۆردومانی‌ فڕۆكه‌كانی‌ به‌عس بریندار بوو ناوی‌ (نه‌ورۆز) بوو، هه‌ربه‌و زامه‌وه‌ مرد، (كامیل به‌شاره‌ت ڕه‌شی) یه‌كێكه‌ له‌گوندنشینه‌كان، پیاوێكی سه‌غی‌و میوان دۆست‌و تێكۆشه‌ر، ئه‌ویش به‌گوندستانی‌ گوت: منیش دوو برای قاره‌مان و به‌جه‌رگم شه‌هید بوو، (سه‌باح برام) كۆپته‌ره‌كان به‌عس له‌و هه‌ردانه‌ بۆردومانیان كردو له‌ناو خه‌رمان سوتاو شه‌هید بوو، باوكیشم بریندار بوو، (كه‌مال برام) له‌شه‌ڕی‌ چه‌ته‌ ئیسلامیه‌ خوێنمژه‌كان شه‌هید بوو، جێگر له‌شكر بوو، جێگر (ئازاد كۆیی) بوو.

شێخه‌كانیش ئه‌نفال كران
شێخ ستاری‌ شێخ كه‌ریم خه‌ڵك ئاوایی ته‌مزاوایه‌ به‌رزنجین‌و (6) پشته‌ له‌م گونده‌ ده‌ژین، ئه‌و نه‌هامه‌تییه‌كانی‌ ئاوا بۆ گوندستانی‌ نوێ باسكرد: ملازم بڕوا (ناوی‌ جه‌مال بوو دێلێژه‌یی بوو) یه‌كێك بوو له‌قاره‌مانه‌ به‌جه‌رگه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌كانی‌ حیزبی شوعی، له‌ده‌مه‌ده‌می ڕوخانی‌ ئاواییه‌كانی‌ قه‌ره‌ حه‌سه‌ن، په‌یمانیدا به‌جوتیاره‌كان ده‌بێ به‌سه‌ر لاشه‌كه‌یدا سوپای وه‌حشی به‌عس ڕێ بكه‌ن، په‌یمانه‌كه‌شی برده‌سه‌ر له‌شه‌ڕی (ئۆسمان له‌كه‌) شه‌هید بوو، من بووم به‌ پێشمه‌رگه‌، دایكم زیندانی‌ كرا، دایكم چاو نه‌ترس بوو، گاڵته‌ی‌ به‌داگیركه‌ر ده‌هات، له‌بنه‌ماڵه‌كه‌مان (شێخ ڕه‌حیم شێخ جه‌لال) مامه‌مه‌ له‌ئه‌یلول شه‌هید بوو، شێخ (شوكر) مامه‌یه‌كی دیكه‌مه‌ یه‌كه‌م هاوڕێی دڵسۆزی (مامه‌ ڕیشه‌) بوو، ئه‌ویش ئه‌نفالكرا، (نه‌جمه‌دین محه‌مه‌د جه‌لال)و (قادر محه‌مه‌د جه‌لال) دوو برا بوون، ئامۆزای باوكم بوون ئه‌وانیش ئه‌نفالكران.

ئه‌نفالستانی‌ ته‌یمزاوا
ماڵه‌كانی‌ ئاوایی، وێنه‌ی شێواوی‌ ئه‌نفالكراوه‌كانیان، له‌قه‌دو قوڕنه‌ی‌ ژوره‌كان هه‌ڵواسیوه‌، شه‌هیده‌كانیش، من ته‌نها كوڕنوشێكم بۆ بردن‌و دڵم به‌خشی به‌وان و به‌ده‌م ماڵئاواییه‌وه‌ له‌به‌ر خۆمه‌وه‌ وتم: ڕه‌نجتان به‌خه‌سار نه‌ڕۆیی، ئازادی‌و ژیان‌و سه‌روه‌ریتان بۆ باشوور هێنایه‌ ئاراوه‌.

print

 181 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*