سەرەکی » زانست » ژینگه‌ رۆشنبیریی و رۆژنامه‌نووسیی

ژینگه‌ رۆشنبیریی و رۆژنامه‌نووسیی

سەربەست عەبدولڕەحمان

ئه‌و ده‌مه‌ی بومه‌ ئه‌ندام له‌ كۆمه‌ڵه‌ی كوردوستانێكی سه‌وز ، هه‌رزوو ده‌ركم به‌وه‌كرد ،گرنگ تر له‌وه‌ی كه‌ هه‌وڵبده‌ین چه‌ند نه‌مامێك بڕوێنین ، یاهه‌ڵمه‌تی خاوێنكردنه‌وه‌ی شه‌قامێ ، باخچه‌یه‌ك ئه‌نجام بده‌ین ، ئه‌وه‌یه‌ چاپه‌مه‌نیمان هه‌بێ پێناسه‌ بێ بۆ ئه‌و خه‌ڵكه‌ی كه‌هێشتا نازنێ كۆمه‌ڵه‌كه‌ چیه‌و ئامانجی چییه‌ ژینگه‌و ژینگه‌ پارێزی چیه‌ ، بیده‌ینه‌ ده‌ستی و تا جگه‌له‌وه‌ی خۆی ده‌یخوێنێته‌وه‌ ده‌شیبات بۆماڵه‌وه‌ یان بۆ شوێنی كاره‌كه‌ی . چونكه‌ ئه‌وده‌مه‌ جگه‌ له‌ ئیزگه‌ی ده‌نگی گه‌لی كوردوستان میدیایه‌كی تر نه‌بوو . وه‌ك ئێستا ته‌له‌فزیۆن نه‌بوو كه‌به‌هۆیه‌وه‌ ده‌چیته‌ هه‌موو ماڵێك ، ئینته‌ر‌نێت و سۆشیال میدیا نه‌بوو.
له‌دوای ته‌مه‌نێك كاركردن بۆمان ڕوون بووه‌ ،كه‌ زۆربه‌ی چالاكیه‌كانی مرۆڤ ، به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان زیان به‌ ژینگه‌ ده‌گه‌یه‌نێت ، وه‌ پێویسته‌ خودی مرۆڤ یاسایی ئه‌وتۆی هه‌بێت ،كه‌ ئاسته‌نگ دابنێ له‌ سه‌ر ئه‌و كرده‌وانه‌ی خودی مرۆڤ ده‌یكات ، ژینگه‌كه‌ی خۆی و زینده‌وه‌رانی تری پێ تێك ده‌دات .
بێگومان چالاكیه‌كانی مرۆڤ زۆرو زه‌وه‌نده‌ن ، به‌پێی سروشت و جوگرافیای ناوچه‌كان ده‌گۆڕدرێت ،ئاژه‌ڵداری و كشتوكاڵ و پیشه‌سازی و بنیاتنان و جه‌نگ چالاكی مرۆڤه‌ زه‌وی و زه‌ریاو ده‌ریاو ئاسمان به‌كاردێنێ بۆ مه‌رامه‌كانی ، له‌ ساردترین ناوچه‌ی زه‌ویدا ، شوێنی گه‌رموگوڕ بۆ خۆی دابین ده‌كات ، وه‌له‌ گه‌رمترین شوێنه‌كانیش سه‌هۆڵبه‌ندان . سڵناكاته‌وه‌ له‌ وشك كردنی چه‌ندین ده‌ریاچه به‌گۆڕێنی ڕێڕه‌وی ڕوبارێك ، یابه‌هۆی به‌نداوه‌وه‌ ژێرئاوخستنی ڕوبه‌ری فراوانی زه‌وی . مرۆڤ هه‌زاره‌ها پێكهاته‌ی كیمیایی نامۆی به‌سرووشت درووست كردووه‌ كه‌ مه‌ترسیه‌كی زۆری هه‌یه‌ ، وزه‌یه‌كی زۆر به‌كاردێنێ و زیانی داوه‌ له‌ كه‌ش و هه‌وا ، ڕۆژانه‌ هه‌زاران تۆن ماده‌ی به‌ناو پاكژكه‌ره‌وه‌ ، ده‌كاته‌ ئاوه‌وه‌و پیسی ده‌كات ، ئه‌و خاك وخۆڵه‌ی كه‌ ملیۆنان ساڵی ویستووه‌ تا ورد بووه‌ ، ده‌یكات به‌چیمه‌نتۆ و ڕوی خاكی به‌پیتی پێ دائه‌پۆشێ و له‌ زینده‌گی دایده‌بڕێ ، سوته‌مه‌نی له‌ ناخی زه‌وی ده‌ردێنێ و ملیۆنه‌ها تۆن دوكه‌ڵی ژه‌هراوی ده‌كاته‌وه‌ هه‌واوه‌ ڕۆژانه‌ ، ته‌نگی به‌ زۆربه‌ی زینده‌وه‌ران هه‌ڵچنیوه‌ ڕاویان ده‌كات له‌قوڵایی ده‌ریاو شوێنه‌ سه‌خته‌كاندا.
هه‌موو ئه‌مانه‌و ورده‌كاریه‌كانی ،گه‌ر بمانه‌وێت كاریگه‌ریان له‌سه‌ر ژینگه‌ بخه‌ینه‌ به‌رباس ، ئه‌وا پێویستیمان به‌ كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری زۆر و توێژینه‌وه‌ی ورد ده‌بێت . ده‌بێت خۆمان شاره‌زا بین تا بتوانین به‌زمانێكی زانستی له‌گه‌ڵ كه‌سانی تایبه‌تمه‌ند له‌م بوارانه‌دا بدووێین ، وه‌ به‌رپرسان و ده‌سه‌ڵاتداران قایل بكه‌ین ، تا چالاكیه‌كان به‌ئاقارێكدا ببرێت كه‌ كه‌مترین زیان له‌ ژیان و ژینگه‌ی خه‌ڵك بدات . وه‌ ڕێگه‌ نه‌درێت كه‌س بۆ سودی خۆی زیان به‌ خه‌ڵك و ژینگه‌كه‌ی بگه‌یه‌نێ .
بۆئه‌و مه‌به‌سته‌ شه‌و ڕۆژم ده‌دایه‌ ده‌م یه‌ك ، هه‌موو هه‌وڵ و توانایه‌كی خۆم ته‌رخان كرد ، سه‌رتا به‌سه‌ردان و پرسیار له‌ مامۆستاكانی زانكۆوو شاره‌زایان ، و خوێندنه‌وه‌و گه‌ڕان له‌ كه‌ناله‌كانی سه‌ته‌لایتدا ، وه‌ كاتێك كوردوستان به‌ تۆڕه‌كانی ئینترنێته‌وه‌ به‌سترا ئه‌وه‌كاره‌كه‌ ئاسانتر بوو .
ئه‌وده‌مه‌ی بومه‌ به‌رپرسی ڕاگه‌یاندن ، له‌ ڕێگه‌ی به‌رنامه‌ی كوردوستانی سه‌وزه‌ وه‌ ، له‌ته‌له‌فزیۆنی گه‌لی كوردوستان هه‌ندێ له‌و بابه‌تانه‌م خسته‌به‌رباس ، هه‌روه‌ها له‌ ڕادوێی مه‌ده‌نیه‌ت و له‌چاو پێكه‌وتنه‌كانم له‌ كه‌ناڵه‌كانی تر ، هه‌رجاره‌و هه‌وڵمداوه‌ یه‌كێ له‌و بابه‌تانه‌ بخه‌مه‌ به‌رباس . هاوكات كتێبێكی بچوكی 70 لاپه‌ڕه‌ییم ئاماده‌كرد و به‌ هاوكاری د. به‌رهه‌م ئه‌حمه‌د صالح ، ئه‌وده‌مه‌ی سه‌رۆكی حكومه‌ت بوو له‌ سلیمانی 1000نسخه‌مان چاپ كرد . دواتر هاوڕێكانم ڕازی كرد ، كه‌ بڵاوكراوه‌یه‌ك چاپ بكه‌ین به‌ناوی كوردوستانێكی سه‌وز ، تیایدا هه‌واڵ و چالاكیه‌كانمان و هه‌ندێ زانیاری تۆمار بكه‌ین . ئه‌وه‌بوو مانگانه‌ كوردوستانێكی سه‌وزمان چاپ ده‌كرد ، سه‌ره‌تا له‌ سه‌ر كاغه‌زی A4 به‌ ئیستنساخ خۆمان ده‌مانكرد ، دواتر به‌ قه‌باره‌ی ڕۆژنامه‌ی ئاسایی ، له‌ چاپخانه‌ ، به‌ڵام ته‌نها چوار لاپه‌ڕ بوو به‌تیراژیی 1000نسخه‌ تێچوه‌كه‌ی 300000 سێسه‌د هه‌زار دیناربوو ، به‌ڵام ئه‌م پاره‌یه‌ زۆرجار توشی كێشمه‌ كێشی ده‌كردم له‌گه‌ڵ هاوڕێكانم . هه‌رچۆن نه‌بوونی پاره‌ به‌رنامه‌ ته‌له‌فزیۆنه‌كه‌شی په‌ك خست . بێگومان ئه‌مانه‌و هه‌ندێكی تر وایكرد كه‌ ده‌سبه‌رداری كۆمه‌ڵ ببم واز بێنم . بگه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر هونه‌ره‌كه‌م .
له‌ كۆتایی ساڵی 2015 وه‌ ده‌ستم دایه‌وه‌ فلچه‌و كۆمه‌ڵێ تابلۆی مێژوو كلتوریم كێشا وه له‌مانگی 10 ی 2018 دا پیشانگایه‌كم بۆ كرده‌وه‌ .‌
له‌و چاره‌كه‌ سه‌ده‌یه‌دا به‌رده‌وام چاودێری رۆژنامه‌و گۆڤاره‌كانم ده‌كرد ، به‌هیوا بووم كه‌سێك هه‌ڵكه‌وێت تایبه‌ت به‌ ڕۆژنامه‌ نوسی بابه‌ته‌ ژینگه‌یه‌كان . به‌ڵام شتێكی ئه‌و تۆم نه‌دیی ، وام ده‌خواست كه‌ كه‌سێك شاره‌زایه‌نه‌ له‌ كۆڕو كۆبونه‌وه‌ ژینگه‌یه‌كانا ، ده‌سه‌ڵاتدارن بخاته‌ به‌ر پرسیاری ئه‌وتۆ كه‌ ناچاربن چاكسازی بكه‌ن له‌و بواره‌دا به‌ڵام نه‌بوو .
دوای ئه‌وه‌ی به‌ڕێز كاك ستران عبدالله‌ سه‌رنوسه‌ری ‌ ڕۆژنامه‌ی كوردوستانی نوێ ، بڕیاریدا چه‌ند تابلۆیه‌كم له‌ لاپه‌ڕه‌ی یه‌كه‌می هه‌فتانه‌ی كوردوستانی نوێدا بڵاو بكاته‌وه‌ ، له‌سه‌ردانێكدا بابه‌تی ژینگه‌م دركاند . ئه‌وه‌بوو دواتر بابه‌تێكم له‌سه‌ر ڕێشۆڵه‌كان بابه‌تێكم نوسی ، دواتربابه‌تێك به‌ناوی ژینگه‌و هه‌ڵبژاردن ، زۆری نه‌برد كه‌ كاك ستران ئاگاداری كردم كه‌لاپه‌ڕه‌یه‌كم ده‌ده‌نێ له‌ پاشكۆی كه‌شتی نوح ، تا چی ده‌رباره‌ی ژینگه‌یه‌ تیا بنوسم .
دیاره‌ كاته‌كه‌ی زۆر دواكه‌وتبوو ، چونكه‌ له‌و ده‌مه‌دابوو كه‌ خه‌ڵك نه‌ك ڕۆژنامه‌ی نه‌ده‌خوێنده‌وه‌ ، خه‌ریك بوو ده‌ستبه‌رداری ته‌له‌فزیۆنیش ده‌بوو ، سۆشیال میدیا گۆڕپانه‌كه‌ی داگیر ده‌كرد . به‌ڵام من وام له‌و كه‌سانه‌ ده‌كرد كه‌ په‌یوه‌ندیداربوون به‌ ژینگه‌وه‌ و چاوپێكه‌وتنم له‌گه‌ڵ ده‌كردن ، به‌تاسه‌وه‌ هه‌وڵی ده‌سكه‌وتنی ڕۆژنامه‌كه‌ بده‌ن .
كه‌شتی نووح كه‌ پاشكۆیه‌كی هه‌فتانه‌یه‌ ، له‌ ژماره‌ 40 وه‌ به‌رده‌وام لاپه‌ڕی چوارهه‌می ده‌نوسم ، زۆربه‌ی ئه‌و بابه‌تانه‌ی كه‌ شاره‌زایی بووم وماندوو بووبووم پێوه‌ی ، به‌هۆی ڕۆژنامه‌ی كوردوستانی نوێ وه‌ ڕه‌نج به‌خه‌سار نه‌بووم . بێگومان ئه‌ونوسینانه‌ زۆر به‌ مه‌بست بوون . تا ئه‌وانه‌ی ده‌یانه‌وێ ئاوڕ له‌ ژینگه‌ بده‌نه‌وه‌ بزانن چه‌ند جیهانێكی فراوانه‌و چه‌نده‌ پێویستی به‌ زانایی هه‌یه‌ . هه‌روه‌ها ئه‌و ده‌زگاو دامه‌زراوانه‌ كامانه‌ن و چۆن په‌یوه‌ندیه‌كیان به‌ ژینگه‌وه‌ هه‌یه‌ . هه‌روه‌ها به‌هیوا بووم كه‌ چه‌ند ڕۆژنامه‌ نوسێك یان كۆڵێژی ڕاگه‌یاندن سود له‌و بابه‌تانه‌ وه‌ربگرێ و به‌دوادا چونی بۆ بكات . چونكه‌ ئه‌وه‌نده‌ی سه‌رنجم دابێت ، هه‌مووئه‌وانه‌ی دوای ئێمه‌ ده‌ستیان بۆ ژینگه‌ درێژ كردووه‌ هه‌روه‌ك سه‌رتای خۆمان ، به‌ دار ناشتن و خاشاك كۆكردنه‌وه‌ خۆ خه‌ریك ده‌كه‌ن ، دواتریش زۆربه‌یان كۆڵ ده‌ده‌ن .
له‌ڕاستیدا ژینگه‌ پارێزی جێگه‌ی خۆی ناگرێ ، تا ژینگه‌ ڕۆشنبیری له‌ هزری خه‌ڵكدا جێگه‌ی خۆی نه‌كاته‌وه‌ ، نه‌بێته‌ به‌شێك له‌ ڕه‌وشتی ، هه‌ركاتێك مرۆڤه‌كان گه‌یشتنه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی كه‌ زیاندان له‌ ژینگه‌ وه‌ك كونكردنی ئه‌و به‌له‌مه‌یه‌ كه‌ خۆی تیایه‌تی ، و یه‌كێك ده‌بێت له‌ زیان لێكه‌وتوه‌كان ، ئه‌وسا له‌ هه‌موو چالاكیه‌كدا پاراستنی ژینگه‌ له‌ به‌رچاو ده‌گرێ . بێگومان هه‌رده‌زگاو دامه‌زراوه‌یه‌كیش كه‌ گرنگی به‌ ژینگه‌ ڕۆشنبیری بدات ، ئه‌وا ژیان دۆسته‌و مه‌به‌ستێتی به‌ سیستمێكی زانایانه‌ ژیان و پێشكه‌وتن ڕێك بخات ، دیاره‌ میدیاكان ده‌توانن ڕۆڵی گه‌وره‌ بگێڕن گه‌ر بیانه‌وێ . تا وێران كردن له‌ژێر ناونیشانی ئاوه‌دانی دا نه‌كرێت ، پیسكردن ناونه‌نرێت خاوێن كردنه‌وه‌ ، نه‌مام ناشتن به‌ نه‌مام ڕواندن دانه‌نرێت . بۆ فێنك كردنه‌وه‌ی مۆڵ وته‌لاره‌كان ده‌روبه‌ر گه‌رم نه‌كرێت . خه‌ڵك ڕابهێنرێت له‌سه‌ر به‌كارهێنان به‌قه‌ده‌ر پێویست .
جێگه‌ی خۆیه‌تی بڵێم كه‌ سه‌رنوسه‌رو ستافی كوردوستانی نوێ ژینگه‌ دۆست بوون ، هێنده‌ی من ویستم به‌ده‌م بابه‌ته‌كه‌وه‌ هاتن ، گومانیشم نیه‌ كه‌ هه‌ركه‌سێك بابه‌تیانه‌ له‌وباره‌یه‌وه‌ بنوسێ بۆی بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌ . سوپاسی تایبه‌تم بۆ دیزاینه‌ری لاپه‌ڕه‌كه‌م هه‌یه‌ كاك شیروان عیزه‌ت . بێگومان ئه‌گه‌ر كات و ژیان ده‌رفه‌تی بدامایه‌ ،چه‌ندین ئه‌وه‌نده‌ی تر له‌ هه‌گبه‌مایه‌ ، به‌ڵام چیتر نابێت ئه‌م بابه‌تانه‌ ته‌نها بۆ سلێمانی و ده‌ورو به‌ری بێت ، ده‌بێت بدریت به‌ڕووی گه‌وره‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی حكومه‌تدا له‌ هه‌ولێر به‌تاببه‌ت به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گشتیه‌كان و وه‌زیره‌كان . ده‌بێت ڕۆژنامه‌وانی ژینگه‌یی له‌ كۆڕو كۆبونه‌وه‌و ڕاگه‌یاندنی چاكی ساڵانه‌و ڕوداوه‌كانی لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كاندا ئاماده‌بێت .بێگومان هیچ له‌مانه‌ بۆمن نه‌ڕه‌خساو سه‌رنجمدا ناڕه‌خسێ . بۆیه‌ چاكتره‌ لێره‌دا وچانێ بده‌م . بزانم خه‌ڵك و ده‌سه‌ڵات ، ڕۆشنبیران چه‌نده‌ له‌م بواره‌ گرنگه‌ ده‌پرسنه‌وه‌ كه‌ ئێستا ئاستی هۆشیاری خه‌ڵكی پێ ده‌پێورێ له‌ جیهاندا.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*