سەرەکی » وتار » سه‌رتیپ جه‌وهه‌ر‌ » به‌ر له ‌شه‌ڕه‌كانی ئه‌و دواییه‌، ئابووریی رۆژئاوای كوردستان له‌ گه‌شه‌كردنێكی خێرادا بوو

خاكی ره‌ش

به‌ر له ‌شه‌ڕه‌كانی ئه‌و دواییه‌، ئابووریی رۆژئاوای كوردستان له‌ گه‌شه‌كردنێكی خێرادا بوو

به‌شی سێیەم

بۆ رۆژی‌ دواتر ده‌بوو شوێنی مانه‌وه‌ بۆخۆم مسۆگه‌ربكه‌م، چونكه‌ هه‌م میوانخانه‌كه‌ی‌ عامودا لێی‌ دڵنیا نه‌بووم و مانه‌وه‌ تێیدا كه‌مێك به‌ ترس بوو، هه‌م مانه‌وه‌ له‌هۆتێلیش دڵنیایی پێویسته‌. قامیشلۆ ژماره‌یه‌كی زۆر كه‌م هۆتێلی لێیه‌، جگه‌ له‌یه‌ك هۆتێل كه‌ رۆژانی دوایی زانیم، ئه‌وانی دیكه‌ نازانرێت به‌نهێنی زانیاریی گه‌شتیاران ده‌ده‌نه‌ داموده‌زگاكانی ئه‌منی رژێم یان نا! بۆیه‌ مانه‌وه‌ له‌هۆتێلیش وردبونه‌وه‌یه‌كی زۆری ده‌ویست.
به‌هه‌رحاڵ هه‌ڤاڵانی خانه‌خوێم ئاگاداركرده‌وه‌ كه‌ باره‌گه‌م ئه‌گوێزمه‌وه‌ قامیشلۆ لای هاوڕێیه‌كی دێرینی خۆم، به‌ڵكو بتوانم ئه‌و چه‌ند رۆژه‌ له‌قامیشلۆو لای ئه‌و بمێنمه‌وه‌. چه‌ند دیدارێكم رێكخست هه‌موویان كه‌وتنه‌ ئێواره‌ی ئه‌ورۆژه‌، منیش به‌ده‌رفه‌تم زانی هه‌م شوێنی مانه‌وه‌م مسۆگه‌ر بكه‌م و هه‌میش هه‌ندێك له‌ناو قامیشلۆ بگه‌ڕێم و ببینم.
شوێنی مانه‌وه‌م زوو مسۆگه‌ركردو بارگه‌م گواسته‌وه‌ قامیشلۆ، په‌یوه‌ندیم به‌چه‌ند هاوڕێیه‌كی دێرینی خۆم كرد بۆ دیده‌نیان و بۆ رێكخستنی به‌شێك له‌ئیشوكاره‌كانم. به‌رله‌ سه‌فه‌ره‌كه‌م به‌ماوه‌یه‌ك ئاگادارم كردبونه‌وه‌ كه‌ به‌نیازم بێمه‌ رۆژئاوا، ده‌یانزانی بۆ چ مه‌به‌ستێك دیم، زۆریان هاوكاریی كردم. ئیدی به‌ر له‌نیوه‌ڕۆ له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌كی دێرینم یه‌كترگر بووین و به‌پێ به‌ره‌و بازاڕ به‌ڕێكه‌وتین. حه‌زمده‌كرد بازاڕ ببینم و بزانم چ گۆڕانێك له‌ژیانی رۆژانه‌ی‌ خه‌ڵك دروست بووه‌، له‌هه‌موو سه‌ردان و بینینێك تێبینی و سه‌رنجی خۆم تۆمارده‌كردو ده‌مهه‌ویست بزانم چی نوێ‌ هه‌یه‌.
سه‌رمای ئه‌ورۆژه‌ زۆر وشك بوو، باش خۆم پێچابویه‌وه‌و ده‌ست له‌گیرفان و هیواش هیواش به‌پێ رێمان ده‌كرد. له‌ڕێگه‌ شوێنێكی فرۆشتنی بزقم بینی، حه‌زمكرد سه‌رێكی لێبده‌م و بزانم چییه‌. ته‌مبورڤانی هونه‌رمه‌ند(سه‌عد سه‌یفۆ) هاوڕێی‌ ئه‌مجه‌دی عوسمانی هاوڕێم بوو، چوینه‌ ژوره‌وه‌ به‌خێرهاتنی گه‌رمی كردین و زوو باسی سیاسی هێنایه‌ گۆڕێ! دیاربوو خۆی كۆنه‌ شیوعی بوو، قسه‌كانی مه‌یلی ئه‌وانی پێوه‌دیاربوو، وتی كوڕینه‌ مادام چا و قاوه‌مان نییه‌، پیاوی باش بن با كۆپله‌یه‌ك گۆرانی به‌مۆسیقای كوردیه‌وەتان‌ بۆ بڵێم. من زۆرم پێخۆش بوو، وتم سوپاست ده‌كه‌م.
سه‌عد سه‌یفۆ زیاتر له‌ كۆپله‌یه‌ك گۆرانیی كرمانجی زۆر نایابی به‌ژه‌نینی بزقی كورده‌وایی چڕی، ده‌نگی نزیك بوو له‌ محه‌مه‌د شێخۆ، كه‌ هونه‌رمه‌ندێكی مه‌زنی كوردستانه‌، ناو ناوبانگێكی زۆری هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاستی هه‌ر چوار پارچه‌. ئه‌وه‌ی‌ من تێبینیم كرد خراپی دۆخی ئابوریی و سیاسی هونه‌رمه‌ندانی رۆژئاوای كوردستانی به‌ته‌واوی به‌ركه‌ناركردووه‌، ناتوانن به‌رهه‌می نوێ‌ بخه‌نه‌ڕوو چونكه‌ توانای ته‌كنیكی زۆر لاوازه‌، هاوكات ناتوانن بچنه‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ رۆژئاوای كوردستان تا له‌وێ‌ به‌رهه‌مه‌كانیان تۆماربكه‌ن و بیخه‌نه‌ بازاڕ، یان به‌شداری له‌ بۆنه‌و ئاهه‌نگه‌ تایبه‌تییه‌كاندا بكه‌ن.
به‌هۆی خراپی باری‌ ئابوریی، هه‌ندێجار هونه‌رمه‌ندانی رۆژئاوای كوردستان ده‌كه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌ری‌ دۆخی سیاسی و ناچار به‌لایه‌نداریی ده‌كرێن، هه‌ندێجاریش پاڵده‌نرێن بۆ لایه‌نداریی و ناچار به‌ ره‌نگێكی سیاسی ده‌كرێن. له‌مڕۆژانه‌ی‌ دوایی یه‌كێك له‌هونه‌رمه‌نده‌ زۆر دیاره‌كانی رۆژئاوای كوردستان (سه‌عید یوسف) له‌یه‌كێك له‌نه‌خۆشخانه‌كانی ئیسته‌مبۆل كۆچی دواییكرد، ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ له‌نه‌وه‌ی‌ كۆنی هونه‌رمه‌ندانی رۆژئاوای كوردستان بوو، ناو ناوبانگێكی زۆری هه‌بوو. به‌ میری بزقی كورد ناسراو بوو. سه‌دان رێزلێنان و كاری هونه‌ری‌ زۆر سه‌رنجڕكێشی هه‌بوو، نزیكه‌ی‌ 50 ساڵ گۆرانی و سترانی كوردی ده‌چڕی. هه‌واڵی كۆچی دوایی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی داگیركردو سه‌دان هه‌زار كه‌س وێنه‌كانیان دانا، كه‌چی له‌هێنانه‌وه‌ی‌ روفاته‌كه‌یدا، به‌مه‌راسیمێكی نیمچه‌ حزبیی هێنایانه‌وه‌ی‌ قامیشلۆ، ئه‌مه‌ وایكرد خه‌ڵكێكی زۆر كه‌م ئاماده‌ی‌ ناشتنه‌كه‌ی‌ بن! ئه‌مه‌ش زیانێكی زۆر گه‌وره‌ی‌ به‌ناو ناوبانگی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ گه‌یاند، خێزانی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ مه‌زنه‌ی‌ كورد بۆنه‌ی‌ كۆچی دوایی ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌یان كرده‌ بۆنه‌یه‌كی حزبیی و سه‌ره‌نجام روبه‌رووی ره‌خنه‌یه‌كی زۆر بوونه‌وه‌.
به‌ده‌م یاده‌وه‌ری رابردوو ژیان له‌ رۆژئاوای كوردستان به‌پیاسه‌ به‌رده‌وام بوین. بازاڕی قامیشلۆ كه‌میك له‌ سلیمانی ده‌چێت كه‌ هاتن و چوون تێیدا زه‌حمه‌ته‌و قه‌ره‌بالغییه‌كی زۆر هه‌یه‌. هێزه‌كانی ئاسایش به‌شێوه‌یه‌كی دیار له‌بازاڕ بونیان هه‌یه‌و بازاڕ زۆر گه‌رموگوڕ بوو. حه‌زمكرد دوباره‌ به‌به‌رده‌م باره‌گای رژێمی سوریادا تێپه‌ڕم و ببینم كه‌ له‌ میدیای‌ عه‌ره‌بی پێی ده‌وترا (مربع الامنی).
له‌ماوه‌ی‌ چه‌ند رۆژی مانه‌وه‌م چه‌ند جارێك به‌به‌رده‌م ئه‌و شوێنه‌دا تێپه‌ڕیم، ناوچه‌یه‌كی زۆر بچوك و سنورداره‌و ته‌نها به‌رده‌م باره‌گاكه‌ چه‌ند پۆلیسێكی لێیه‌و به‌رگیان دیاره‌ كه‌ سه‌ربه‌ ئیداره‌ی‌ رژێمی به‌عسن كه‌ له‌ رۆژئاوا ده‌وترا ئیداره‌ی‌ ده‌وڵه‌ت. ئه‌و شوێنه‌ی‌ رژێم بونی هه‌یه‌ چه‌ند فه‌رمانگه‌یه‌كی ده‌وڵه‌تی لێیه‌و هاوڵاتیان بۆ مامه‌ڵه‌و پێویستی خۆیان سه‌ردانی ده‌كه‌ن، هه‌ر له‌به‌رده‌م ئه‌و باره‌گایه‌ وێنه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ی‌ ئه‌سه‌دی باوك و كوڕ هه‌یه‌.
بینیم قه‌ره‌بالغیه‌كی زۆر هه‌یه‌، پرسیارمكرد ئه‌م گردبونه‌وه‌یه‌ خۆپێشاندانه‌؟ وتیان نه‌خێر ئه‌وه‌ هه‌ڵمه‌تێكه‌ به‌ناوی (لیره‌). حكومه‌تی سوریا به‌هۆی دابه‌زینی له‌پڕی نرخی لیره‌ هه‌ڵمه‌تێكی به‌ناوی «پشتیوانی لیره‌« راگه‌یاند بوو، به‌جۆرێك هه‌ركه‌س لیره‌یه‌كی هێنابویه‌ ئه‌وا له‌وێ‌ یه‌ك هه‌زار لیره‌یان پێده‌دا. ئه‌وانه‌ی‌ هاتبوون زۆربه‌یان عه‌ره‌بی به‌عسی بوون و ژماره‌یان زۆر نه‌بوو، هاتبون وه‌ك بۆنه‌یه‌كی حزبییان لێكردبوو.
ئه‌وكاته‌ی‌ من چووم نرخی لیره‌ی‌ سوریا به‌شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕواننه‌كراو دابه‌زی، نرخه‌كه‌ی‌ له‌ 50 هه‌زار لیره‌یه‌ك بۆ 100 دۆلار دابه‌زی بۆ نزیكه‌ی‌ 120 هه‌زار! واته‌ پێشتر هه‌ر 100 دۆلار ده‌یكرده‌ 50 بۆ 60 هه‌زار لیره‌ی‌ سوریا، له‌پڕ ئه‌و ژماره‌یه‌ زۆر به‌رزبویه‌وه‌و گه‌یشته‌ نزیكه‌ی‌ 120 هه‌زار لیره‌، ئه‌مه‌ش شله‌ژانێكی زۆر گه‌وره‌ی له‌بازاڕ دروستكرد.
موچه‌ی‌ فه‌رمانبه‌رانی ده‌وڵه‌تی سوریاو رێڤه‌به‌ری‌ خۆسه‌ر جیاوازیی هه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی‌ له‌ فه‌رمانگه‌كانی ده‌وڵه‌ت فه‌رمانبه‌رن موچه‌كانیان زۆر نییه‌، به‌شێوه‌یه‌كی گشتیی له‌نێوان 35 بۆ 40 هه‌زار لیره‌ی‌ سوریی تا 90 هه‌زار لیره‌ به‌پێی‌ ساڵی خزمه‌ت و باری‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی و بڕوانامه‌. له‌كاتێكدا موچه‌ی‌ فه‌رمانبه‌رانی رێڤه‌به‌ری‌ خۆسه‌ر له‌نێوان 90 هه‌زار بۆ سه‌رو 120 هه‌زار لیره‌ به‌پێی‌ ساڵی خزمه‌ت و باری‌ كۆمه‌ڵایه‌تیی و بڕوانامه‌، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی گشتیی ئه‌و موچه‌یه‌ش تێرایی و پێویستی مانگانه‌ی‌ خێزانه‌كان ناكات، به‌ڵكو هێشتا پێویستی به‌ موچه‌یه‌كی زیاتره‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ژیانێكی مامناوه‌ندی هه‌بێت.
به‌هۆی خراپی دۆخی ئابوریی و سه‌ختی ژیان له‌وێ‌، خێزان ده‌ستی له‌گه‌لێك له‌و پێویستیانه‌ هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ گرنگن بۆ ژیان، ئه‌وان به‌دۆخێكدا تێده‌په‌ڕن ده‌یانه‌وێ‌ جارێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌یانه‌ له‌ده‌ستی نه‌دن، واته‌ موچه‌و داهاتی مانگانه‌یان بۆ خۆراكه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان و جل و به‌رگ و ئه‌و پێویستییه‌ زۆر گرنگانه‌یه‌ كه‌ ناتوانن ده‌ستی لێهه‌ڵگرن! ده‌توانم بڵێم خه‌ڵكی رۆژئاوای كورستان به‌و دۆخه‌دا تێده‌په‌ڕن كه‌ خه‌ڵكی باشوری كوردستان له‌ ناوه‌ڕاستی نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی‌ رابردوو پێیدا تێپه‌ڕین ئه‌ویش گرانیی و برسێتیه‌كی سه‌خت و زه‌حمه‌ت بوو. له‌ ساڵی 1992 رژێمی به‌عسی عیراقی داموده‌زگاكانی له‌ هه‌رێمی كوردستان كێشایه‌وه‌، له‌لایه‌ك به‌هۆی داگیركردنی كوێته‌وه‌ عیراق ئابلوقه‌ی ئابوریی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی له‌سه‌ر بوو، له‌لایه‌كی دیكه‌ رژێمی به‌عس رێگاكانی به‌ره‌و هه‌رێم گرت و ئه‌ویش ئابلوقه‌ی خستبوه‌ سه‌ر خه‌ڵكی كوردستان، واته‌ خه‌ڵكی كوردستان له‌ژێر كاریگه‌ریی دوو ئابلوقه‌دابوون و ژیان زۆر سه‌خت ببوو. ده‌توانین بڵێن رۆژئاوای كوردستانیش له‌بارودۆخێكی نزیك له‌و بارودۆخه‌دا ده‌ژین، له‌لایه‌ك سوریا روبه‌رووی به‌ركه‌ناربونێكی نێوده‌وڵه‌تی بۆته‌وه‌و زۆربه‌ی‌ وڵاتان په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ دیمه‌شق پچڕاندووه‌و راسته‌وخۆ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر باری ئابوریی دروستكردووه‌، له‌لایه‌كی دیكه‌ دیمه‌شق په‌یوه‌ندییه‌كی ئه‌وتۆی له‌گه‌ڵ رۆژئاوای كوردستان نه‌ماوه‌، هه‌ردوكیان به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ كاریگه‌ری‌ خراپیان له‌سه‌ره‌ هه‌رێمه‌كه‌ دروستكردووه‌.
بۆ ماوه‌یه‌ك له‌نێوبازاڕی قامیشلۆ گه‌ڕام، حه‌زمكرد دوباره‌ بیبینمه‌وه‌. یه‌كێك له‌و شوێنانه‌ی‌ حه‌زمكرد بیبینمه‌وه‌ بازاڕی عه‌زرا بوو، كه‌ بازاڕێكی بچكۆلانه‌ی‌ كۆنی قامیشلۆیه‌. زۆربه‌ی‌ بازاڕی ئه‌و شاره‌ شتومه‌ك و خۆراك و پێویستییه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كانه‌، باری ئابوریی ئه‌و وڵاته‌ هێشتا نه‌یهێشتووه‌ خه‌ڵك بپرژێته‌ سه‌ر پێداویستیه‌كانی جوانكاریی پێشاندانی خۆشگوزه‌رانیی.
له‌دوره‌وه‌ به‌رده‌وام ئاگاداری بارودۆخی رۆژئاوای كوردستان بووم، پرسیاری بارودۆخی ئابوریی و ژیانی گشتییم كردووه‌. به‌ر له‌ په‌لاماردانی سه‌رێكانی و گرێ سپی، یان كشانه‌وه‌ی‌ ئه‌مریكا له‌سنوره‌كانی رۆژئاوای كوردستان به‌رامبه‌ر توركیا، باری ئابوریی رۆژئاوای كوردستان گه‌شه‌یه‌كی گه‌وره‌ی‌ به‌خۆیه‌وه‌ بینی بوو، نرخی خانوبه‌ره‌ به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو زیادی كردبوو، له‌هه‌ندێ حاله‌تدا نرخی خانوبه‌ره‌ له‌هه‌ولێر گرانتر بوو كه‌ ئه‌مه‌ جێی‌ سه‌رنج بوو! هاوكات ئیشوكار به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو زیادیكردبوو، خه‌ڵكی رۆژئاوای كوردستان كه‌ ئاواره‌ی‌ باشوری هه‌رێم بوون به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ شوێنی خۆیان و زوو كاریان ده‌ستده‌كه‌وت، ئه‌مه‌ش نیشانه‌یه‌كی زۆرباشی باشتربونی ئابوریی ئه‌و هه‌رێمه‌ بوو. به‌شێوه‌یه‌كی گشتیی سه‌قامگیرییه‌كی زۆرباشی ئابوریی هه‌بوو، بارودۆخی رۆژئاوای كوردستان زۆرباشتر بوو له‌هه‌موو ناوچه‌كانی دیكه‌ی‌ سوریا، به‌ڵام دوای‌ په‌لاماردانی رۆژئاوای كوردستان له‌لایه‌ن توركیاو كشانه‌وه‌ی‌ هێزه‌كانی ئه‌مریكا، ئاسایشی هه‌رێمه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتیی شێوا، كاریگه‌ری‌ زۆر خراپی كرده‌ سه‌ر باری ئابوریی و پاشه‌كشه‌یه‌كی گه‌وره‌ دروستبوو! دیسان سه‌دان خێزانی رۆژئاوای كوردستان به‌هۆی ئه‌و شه‌ڕانه‌وه‌ روویان له‌باشوری كوردستان كرد، به‌شێك له‌وانه‌ی‌ له‌باشور هاتبونه‌وه‌ رۆژئاوا، دوباره‌ گه‌ڕانه‌وه‌ باشوری كوردستان.
كشانه‌وه‌ی‌ هێزه‌كانی ئه‌مریكا جۆرێك له‌ترسی لای خه‌ڵكی رۆژئاوای كوردستان دروستكرد، ئه‌مه‌ وایكرد هه‌ست به‌ئاسایش و گره‌نتی ژیان و ئاینده‌ی‌ خۆیان نه‌كه‌ن. مه‌سه‌له‌ی‌ گه‌شه‌ی‌ ئابوریی و خستنه‌بازاڕی پاره‌، پێویستی‌ به‌ئارامیی و سه‌قامگیریی هه‌یه‌، چونكه‌ وه‌به‌رهێن یان بازرگان بۆ پاراستنی سه‌رمایه‌كه‌ی‌ دوو پێویستی سه‌ره‌كیی هه‌یه‌، یه‌كه‌میان قانونێك بۆ پاراستنی سامان و داهاته‌كه‌ی‌، دووه‌میان بوونی ئاسایش و ئارامیی بۆ به‌رده‌وامیدان به‌كاركردن، بۆیه‌ كاتێكی زۆری پێویسته‌ تا ئه‌و دڵنه‌واییه‌ی‌ پێشوو هه‌بوو بگه‌ڕێته‌وه‌ بازاڕی رۆژئاوای كوردستان و وه‌به‌رهێن و پاره‌داره‌كان دوباره‌ به‌گوڕه‌وه‌ ده‌ست به‌كاربكه‌ن.

print

 9 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*