سەرەکی » وتار » یەكێتی دەتوانێت بڕواتەوە دۆخی جارانی؟

یەكێتی دەتوانێت بڕواتەوە دۆخی جارانی؟

دڵشاد تاڵەبانی

‌هەموو مەبەستێك كە دروست دەبێت و دێتە كایەوە، لە كەم و بچووكەوە پەیدا دەبێت، ئەگەر زەمینەی بۆ بڕەخسێت و پێویست بێت و لەگەڵ پرەنسیپەكانی ژیان و پێداویستییەكانی داهاتوودا تەباو گونجاو و هاوتەریب بێت، گەشە دەكات. بەژمارە، هێز ، قەبارە و قورسایی گەورە دەبێت. ئەگەر لایەنی لاوازی لابەلا نەكرێت و چاك نەكرێت و كەلێنەكانی پڕ نەكرێتەوەو نوێ نەكرێتەوە، ئەوا كۆن و پیر دەبێت و دەڕزێت و كەڵكی نامێنێت و دەبێت بە شتی نوێتر بگۆڕدرێت و شوێنی بگیرێتەوە.

بیرۆكە و حزبی سیاسیش هەر بەو شێوەیەیە و ئەو یاساو پرەنسیپانەی بەسەردا جێبەجێ دەكرێت و لەسەر ئەو بناغەیە دادەمەزرێت و رۆل دەبینێت یان رۆڵی كەم دەبێت و نامێنێت.
حزب ئامانج و مەرام نییە، بەڵكو كەرەستە و ئامرازی جێبەجێكردنە بۆ گەیشتن بە كۆمەڵێك ئامانجی نزیك و دوور. رێكەوتنێكی ئارەزومەندانەیە لەنێوان تاكەكان لەسەر بەرنامە و ئامانج و چەند پرەنسیپێك، نەوەك بەزەبر و بەیەكەوەلكاندن، ئەگەرنا پاش ماوەیەك، هەر ئەو خەڵكەی كە بەزەبر كراون بە ئەندام، لەو حزبە هەڵدەگەڕێنەوە و دەبنە مایەی لێكترازان و لەناوچوونی حزبەكە.

بۆیە ئەو حزبەی دەیەوێت داهاتووی هەبێت، دەبێت ئەو خاڵ و پرەنسیپ و بنەما و مەبەستانە لەبەرچاو بگرێت و لەسەر بناغەی ئەوانە كاربكات.

حزبێك سەركەوتوو دەبێت كە هەمیشە بەرنامە، ئۆرگان و سەركردایەتیی نوێ بكاتەوە، تەماشای داهاتوو بكات و بۆ ئەوە كاربكات، نەك رابردوو، بەڵكو هەمیشە خۆی نوێبكاتەوە، كەلێنەكانی بەشێوەی دروست و راست پڕبكاتەوە، هەڵەكانی بەتەواوی دەستنیشان بكات و بزانێت و لەكاتی خۆیدا راستییان بكاتەوە، هەروەك لەگەڵ ئەندام و كادران و جەماوەرەكەی و خەڵكیشدا راستگۆبێت، مەبەستەكان بەدروستی لەیەك بداتەوە و هەنگاوەكانی دیراسەكراو بن، هەڵوێست و هەڵسووكەوتی لەگەڵ پێداویستییەكانی خەڵك و بارودۆخ، دروست و گونجاو و هاوتەریب بێت.

جگە لەوەش ئۆرگانی پێویست و بەهێز دابمەزرێنێت و خەڵكی بەتواناو شایەستە لەو جێگایانە دابنێت و پشت بە بەرنامەكەی، كارەكانی، پشتگیریی جەماوەر بۆ ئەوانەو هەنگاوە دروستەكانی ببەستێت، نەك هێزو بازوو و هەڕەشە و خۆ سەپاندن، كە سەلمێندراوە ئەوانە هەر رۆژێك بێت كۆتاییان دێت. وەك حزبی بەعس یان زۆربەی حزبە كۆمۆنیستەكانی سەردەمی سیستمی بەناو سۆسیالیستی و زۆر نموونەی تریش.
تەنانەت بەشێك لە حزبە سۆسیال دیموكراتەكانیش لەبەر وازهێنانیان لەكۆمەڵێك پرەنسیپ، زۆر لاواز و پیربوون بەگوێرەی ساڵانی حەفتا و هەشتاكانی سەدەی رابردوو، ئەوەش بەهۆی پاشگەزبوونەوە لە كۆمەڵێك پرەنسیپ و چوونە ژێرباری ویست و داواكاریی سەرمایەدارە گەورەكان.

حزبی جەماوەری نابێت بەجۆرێك كاربكات كە بەهەر رێگەو شێوەیەك بێت دەبێت بەشداریی لە حوكمڕانیدا بكات و پشت بە هێز و دەسەڵاتەكانی ببەستێت، بەڵكو زیاتر كار بۆ بەرنامە و پرەنسیپەكانی و ویست و پێداویستیی و داواكاریی جەماوەر بكات و ئەوانە بكاتە بنەما بۆ هەر بەشدارییەكی لە حوكمڕانی، نەك بەشداریی لە حوكمدا بەهەر نرخێك بێت.
حزبێك بیەوێت رۆڵی لە ئایندەدا هەبێت، دەبێت حزبی نوخبە نەبێت، بەڵكو حزبێكی جەماوەریی رەسەن بێت، كە بتوانیت زۆربەی جەماوەر بۆ بەرنامە و پلان و كاری خۆی رابكێشێت. سەركردەكانیش تا رادەیەك دەتوانن ئەو رۆڵە بە باشی ببینن، یان ببنە هۆی لێكترازان و پووكانەوەی حزب و پەرتەوازەبوونی جەماوەرەكەی.

كۆمەڵەی ماركسی لینینی كە دواتر بووە كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستان، لەسەرەتادا رێكخستنی دەستەبژێر بوو، بەڵام بێگومان بە رێكخراوێكی لەو شێوەیە شۆڕشی چەكداریی وەك پێویست ناكرێت، هەربۆیەشە لەدوای هەرەسی شۆڕشی ئەیلول و دامەزراندنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كۆمەڵە بووە یەكێك لە باڵە سەرەكییەكانی یەكێتی.
ئەگەرچی كۆمەڵە خەڵكی شۆڕشگێڕو خەباتگێڕی زۆری تێدا بوو، بەڵام وەك بەرنامە، بەرنامەیەكی دیاری نەبوو، هەموو رەوت و باڵەكانی تێدابوو، هەر لە ماوی، ترۆتسكی، سەر بەسیستمی سۆڤێت، دژی لینینزم، تەنانەت ئەنارشیزم، سۆشیال دیموكرات، خەڵكی ناسیۆنالیستیش.

ئەوەشی دەڵێت وانییە، با بەبەڵگە پێچەوانەكەیم بۆ بسەلمێنێت. ئەوانەی كادری دێرینی كۆمەڵەن، وەك من لەناو رووداوەكاندا بوون و باش دەزانن كە بەو جۆرە بووە و باڵەكانی تری یەكێتیش خەڵكی نیشتمانپەروەر و ناسیۆنالیستی لە هەموو رەوتەكان كۆكردبۆوە.

یەكێتی لەلایەك نیمچە بەرە بوو، كە تا رادەیەك دیموكراسی تێدا پەیڕەو دەكرا و تەنها بەرنامەیەكی نەبوو، بەڵام لەلایەكی دیكەشەوە ئەوە خاڵی لاوازی بوو، كە بەرنامەیەكی یەكگرتوو و چەند پرەنسیپێكی بنەڕەتیی كۆی نەكردبۆوە و هەمیشە ململانێ لەنێوان لایەنەكاندا دروست دەبوو، كە چەند جارێك بووە هۆی لێكجیابوونەوە و تارادەی تەقینەوەی ناكۆكییەكان و هەندێكجار شەڕی یەكتریش، كە ئەوە یەكێتیی لاواز دەكرد و دوژمنی زیاتری بۆ پەیدادەبوو.

لەناو خودی كۆمەڵەو لەگەڵ باڵەكانی تری یەكێتی بارەكە زۆر باشتر نەبوو، بەڵام زیرەكی و سیاسەتی سەرۆك مام جەلال بارەكە و هاوسەنگییەكەی راگرتبوو، ئەگەرنا هەرزوو لێكترازان و پێكدادان دروست دەبوو. كەواتە یەكێتیش بەرنامەی بە تەواوی دیار نەبوو.

لەدوای راپەڕین سەركردەكانی یەكێتی و بەتایبەتی مام جەلال و كاك نەوشیروان لەوكاتەدا لە قۆناغەكە تێگەیشتبوون، كە ئەو بارەی یەكێتی ناتوانێت ئیتر بەردەوام بێت و ئەگەر هەروا بڕوات، رەنگە لێكترازانی گەورە دروست ببێت، بۆیە بیریان لەوە كردەوە كە هەموو باڵەكانی یەكێتی لەژێر بەرنامەیەكی گونجاودا كۆبكەنەوە، كە ئەوەش بیرو بەرنامەی سۆسیال دیموكرات بوو، كە ئەگەر یەكیتی هەر لەو كاتەوە بیتوانیبایە كاری جددی بۆ بكات، باری یەكێتی وای لێ نەدەهات و زۆر زۆر لەئێستا بەهێزتر دەبوو. ئەوكاتە جیابوونەش هیچ كاریگەریی لەسەری بەجێ نەدەهێشت.

كاتێك یەكێتی لە یەكەمین كۆنگرەی خۆیدا لەساڵی 1992 بە رێكخراوێكی سۆسیال دیموكرات ناساند، زۆرینەی سەركردایەتی و كادرەكان و ئەندامانی، نەك بەبیری سۆسیال دیموكرات ئاشنا نەبوون، بەڵكو زۆربەیان شارەزاییان لێی نەبوو، زۆریشیان نەیاندەزانی چییە. ئەمە بە ئەزموونی خۆم دەڵیم كە لە 1994 لەگەڵ چەندین كادری دیكەدا لە مەڵبەند و ئۆرگانە جیاجیاكانی یەكێتی هەوڵمان دەدا كادرەكان لە بیرو پرەنسیپەكانی سۆسیال دیموكرات بگەیەنین، ئەوكاتە بۆم دەركەوت، كە نەوەك هەر كادرەكان، بەڵكو زۆر لە بەرپرسی ئۆرگان و بەشێكیش لە سەركردەكان بە تەواوەتی بە فیكری سۆسیال دیموكرات ئاشنانین، بۆیە یەكێك بەفیكرێك ئاشنا نەبێت، نەك ناتوانیت خەڵكی بۆ رابكێشێت، بەڵكو خۆشی ناتوانێت وەك پێویست بڕوای پێی هەبێت.

هەرچەندە دەبوو دەستبەجێ ‌و لەدوای یەكەمێن كۆنگرە، یەكێتی هەوڵبدات بۆ بڵاوكردنەوەی بیری سۆشیال دیموكرات و بەرە بەرە دانانی پرەنسیپ و بەرنامەكەی، بەڵام لەوەدا كەمتەرخەمی كرا و چەندین فاكتەریش هەبوون كە رێگربوون وەك:

هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ و نەپەرژانی مام جەلال و سەركردایەتی بۆ ئەوە و نەبوونی توانای دارایی و كەمیی كادری شارەزا لەشێوازی شیكردنەوەی بیری سۆشیال دیموكرات.

-تێنەگەیشتن و سەرەنجام بەرهەڵستیكردنی كۆمەڵێك كەس لە بڵاوكردنەوەی ئەو فیكرە و دانانی بەرنامە، لەبەرئەوەی لەبەرژەوەندییاندا نەبوو.

-تێڕوانینی هەندێك لە سەركردەكان بۆ سۆسیال دیموكرات تەنها رووكەشی بوو و قەناعەتی چەسپاویان پێی نەبوو.

-كاركردنی بەشێك لە سەركردە و كادرەكانی كۆمەڵەی پێشوو بە رۆحییەتی ململانێی جاران و هێنانی نەخۆشییە كۆنەكانی ناو كۆمەڵە بۆناو یەكێتی.

-دروستبوونی چەند كۆمەڵ و تاقمێكی بەرژەوەندیی لەناو یەكێتی و ناچاركردنی مام جەلال كە بەوانەوە خەریك بێت و بواری نەبێت و نەپەرژێتە سەر مەبەستە گرنگە بنەڕەتییەكانی دیكە.

-كاری چەند كەسێكی ناو یەكێتی بۆ دانانی بناغەیەك بۆ جیابوونەوە و بەرهەڵستیكردنی مام جەلال لەچەند كات و قۆناغێكدا.

-سەرقاڵبوونی كۆمەڵێك بەكاری خۆ دروستكردن بە شێوەی رەوا و ناڕەوا بە كاری گەندەڵی، كە سۆسییال دیموكرات دژی بەرژەوەندییەكانی ئەوانە دەبوو.

بۆیە ئەمانە و چەندین فاكتەری دیكە رێگربوون لە دانانی بەرنامەیەكی دیارو پلانێكی كار، كە ئەوكاتە لێكترازان لەناو یەكێتیدا رووی نەدەدا، ئەگەر هەندێكیش جیاببوونایەتەوە، هیچ كاریگەرییەكی ئەوتۆیان بەجێ نەدەهێشت و یەكێتی لەسەر بناغەی پرۆگرامێكی بەشداریی لە حوكمڕانی دەكرد، نەوەك لەسەر بناغەی پێكهاتەی حكومەت و چەند پۆست و ئیمتیازێك و یەكێتیش لاواز نەدەبوو و جەماوەرەكەی لێ تووڕە نەدەبوو بەجۆرێك كە رێژەی دەنگەكانی بێتە خوارەوە بەڵكو لانیكەم 45% بۆ 50% دەبوو و رۆڵی گەورەو جارەنووسسازی دەبوو.

مام جەلال تا توانای هەبوو و تەندروستی رێگەی دەدا، توانیبووی نەهێلێت یەكێتی لاسەنگ بێت و بگرە یەكێتی لە كوردستانیش ‌و عیراق ‌و ناوچەكە و جیهانیش رۆڵی دەبینی و حسابی گەورەی بۆ دەكرا، بەڵام پاشان بەو شێوەیە نەما.
ئێستا كە یەكێتی كۆنگرەی بەستووە و سەركردایەتییەكی نوێی هەیە، دەتوانێت جارێكی تر بڕواتەوە ئەو دۆخەی كە جاران هەیبوو، بگرە زۆر زیاتریش، ئەگەر چەند كارێك هەیە بیانكات، لەوانە:

-بەرنامەیەكی تۆكمەی سۆشیال دیموكراتی گونجاو بۆ باری ئێستای كوردستان دابڕێژێت، بەڵام لەسەر بناغەی بیرو پرەنسیپ و بەرنامە بنەڕەتییەكانی سۆسیال دیموكرات.

-بەهەموو ئۆرگان و كارەكانیدا بڕواتەوە و هەڵە و كەموكورتی و كەلێنەكان دەستنیشان بكات و دانیان پێدا بنێت چونكە رەخنە لەخۆگرتن لاوازیی نییە، بەڵكو بەهێزییە و هەوڵ بدات بۆ نەهێشتنیان.

-كادری بەتوانا دەستنیشان و تەرخان بكات بۆ پەروەردەكردنی كادرو ئەندامان لەسەر ئەو فیكرە و بەرهەڵستی هەموو كارێكی گەندەڵی و دەستەگەرییش بكات لەسەر بنەمای راست.

-خۆی ببەستێتەوە بە پێداویستیی جەماوەر و ئەو دیوارە بشكێنێت كە لەنێوان ئەو و جەماەوەردا بە هەر هۆیەك بێت دروستبووە.

-بەشداریكردنی لە حوكمڕانیی لەسەر بناغەی بەرنامە بێت، نەك رێكەوتنی رواڵەتی لەسەر چەند وەزارەت و پۆست ‌و پلەیەك.

-بەهەموو پەیوەندییەكانیدا بچێتەوە و هەوڵ بدات لایەنی سەلبی و ئیجابی لێكبداتەوە و ململانێ لەگەڵ لەیەنەكانی تردا قووڵ نەكاتەوە و لای خۆیەوە هەوڵی خاوكردنەوەی بدات، بەلام لەسەر چەند ئامانجێكی بنەڕەتی و داوای جەماوەر پێداگریی بكات، كە وا لێكنەدرێتەوە كە بۆ بەرژەوەندیی حزبی ئەوە دەكات.

-لەناوخۆیدا هەوڵبدات و لەگەڵ لایەنەكانیشدا كە شەفافییەت لە داهات و خەرجی و موڵكی گشتیدا هەبێت.

-پشتگیریی داوای رەوای جەماوەر بكات، بەڵام بەبەرنامە و لەسەر بنەمای چەند پرەنسیپێك و نەڕواتە ژێر باری كاری عاتفییەوە.

-هەوڵی یەكخستنەوە هێزە سەربازیی و ئەمنیییەكانی كوردستان بدات، بەڵام هەمووان دەزانین كە ئەوە تەنها بە ویست و ئارەزووی لایەنێك ناكرێت و ناتوانرێت هەموو هێزەكان تەسلیم بەیەك لایەنی حزبی تر بكرێت، كە ئەوە لاسەنگیی تەواو دروست دەكات، بەڵكو دەبێت قەناعەتی هەموو لایەنەكان ئەوە بێت كە تەنها حكومەت لەوە بەرپرسیار دەبێت، نەك حزبێكی دیاریكراو و بەناوی حكومەتەوە.

-كاری جیدی بكات بۆ هەڵبژاردنی پاك و بێگەرد و دروست.
ئەگەر یەكێتی بتوانێت بەو ئاراستەیەدا هەنگاوی باش بنێت، ئەوا دڵنیام كە رۆڵی لەجاران زیاتر دەبێت و داهاتووی پرشنگدارتر دەبێت و ئەگەر واش نەكات، بەداخەوە پێچەوانەكەی دەچنینەوە.

print

 225 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*