سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » د. محەمەد حەبەش:فیدراڵییەت لە چوارچێوەی سوریاییەکی یەکگرتوودا باشترین چارەسەرە بۆ مەسەلەی کورد

د. محەمەد حەبەش:فیدراڵییەت لە چوارچێوەی سوریاییەکی یەکگرتوودا باشترین چارەسەرە بۆ مەسەلەی کورد

ئەم دیدارەی سایتی یەکێتی مێدیا، کە لەگەڵ دکتۆر محەمەد حەبەش، نووسەر و ئەکادیمیستی دیاری سوریا، کە کەسایەتیەکی نزیکە لە کورد و هەڵوێستی ئەرێنی بەرامبەر بە کورد و پرسەکەی لەناوچەکەدا هەیە و لەبابەت و لێکۆڵینەوە و بەرهەمەکانیدا رەنگی داوەتەوە، کوردستانی نوێ بەباشی زانی، بەشێکی دیدارەکە کە تایبەتە بە دۆزی کورد و چۆنیەتی چارەسەرکردنێتی وەربگێرێت و بڵاوبکاتەوە بۆ ئەوەی خوێنەری کورد، لە نزیکەوە ئاگاداری هەوڵ و هەڵوێستەکانی ئەم کەسایەتیە بێـت سەبارەت بە گەلی کورد.

 

ئامادەکردنی: گۆران فەتحی

*بۆچوون و قسەی زۆر لە شەقامی کوردی دەکرێت، سەبارەت بە رفاندن و شەهیدکردنی دکتۆر مەعشوق خەزنەوی، باسیش لە هەوڵەکانی ئێوە لەو بارەیەوە و تا ساتی دۆزینەوەی تەرمەکەی خەزنەوی دەکرێت، هەمووشمان ئاستی نزیکایەتی و هاوڕێیەتی نێوان تۆ و خەزنەوی دەزانین، ئایە هیچ ئیزافەیەکت لەو رووەوە بۆ شەقامی کوردی هەیە؟

-مەعشوق سیمبوڵی خەبات و پەیامی فیداکاری بوو، من خۆم بەشەرەفمەند ئەزانم کە ساڵانێکی زۆر لەگەڵ ئەودا هاوڕێ بووین، هەردووکمان هەستمان بە یەکێتی ئەو پەیامە دەکرد کە هەڵمانگرتبوو، من بەتەواوی خۆم لەبەردەم سەرکردەیەکی ئازادیخواز و چاکسازدا دەبینییەوە، هیوایەکی گەورەم لەسەر هەڵچنی بوو نەم دەزانی، ئاوا زوو بەجێمان دەهێڵێ.

تێڕوانینی جوانی خەزنەوی بۆ ئایندەی کوردستان، بڕوای لەلام دروستکرد سەبارەت بە گەورەیی ئەم گەلە نەبەردە و مافی رەوای بۆ پێکهێنانی دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ، کە شارستانیەت و کەلتووری یەکبگرێتەوە، دوای ئەو زوڵم و ستەمە گەورەیەی لە مێژوودا بینی.

دەتوانم لێرەدا بڵێم، کورد پێش سەردەمی خۆی کەوتووە و پێشبینی ئەوەی کردووە دەچێتە نێو شارستانییەتی نوێ و دەوڵەتی نوێ و مۆدێرن و تەسەوری ئەوەشیان کردووە کە لە توانایاندا هەیە کەلتوور و بەهای خۆیان بپارێزن، لە سایەی دەوڵەتێکی هاونیشتمانییانەی مۆدێرنی دوور لە نەتەوەپەرستی، بەڵام ئەوەی لەسەد ساڵی رابردوودا روویدا، ئەوەبوو کورد بووە قوربانی سیانەیەکی ترسناکی تەعەسوبی نەتەوەیی و شۆفێنی، فارسی و عەرەبی بەعسی و تورکی تۆرانی، لە ماوەی ئەو سەد ساڵەدا کورد بەدەست قورسترین ستەمەوە ناڵاندوویەتی، بۆیە ئێستا مافی خۆیەتی خۆری ئازادی ببینێت و بەها و مێژوو و کەلتوور و ئەزموونی خۆی تاقیبکاتەوە، زۆر بەسادەیی دەڵیم، بۆچی ئێمە وڵاتی وەک جیبۆتی و قەتەر و کوێت و لۆکسمبۆرگ و لینخشتاین بە دەوڵەتی خاوەن سەروەری بزانین، بەڵام لە بەرامبەردا بترسین لە داننان بە مافی کورد بۆ پێکهێنانی دەوڵەت لەسەر خاکی مێژوویی خۆی.

سەبارەت بە شێخ مەعشوق، ئەوا پەیامی خۆی بەڕوونی گەیاند، هیچ گومانم لەوە نییە کە ئەو بەهۆی بیرە ئازاد و ئازاکەیەوە شەهیدکرا، چونکە هەڵوێستی ئازایانە بوو دژ بە جەللادەکانی سوریا، هەروەها زۆر توند بوو بەرامبەر بە پاسەوان و خزمەتکارانی وەهم، کە قورسترین نەهامەتی بەدەستیانەوە بینیبوو.

لێرەدا تەنها ئەتوانم بڵێم، ئەوانەی لە سەر شاشەی تیڤییەکان بینیمن هەمان ئەوانە بوون کە بەکرداری چەند هەفتەیەک پێش رفاندنی مەعشوق، هاتن بۆلام و هۆشداریان پێدام لەسەر پێویستی وازهێنان لە خەزنەوی ئەگەر نا من مەسەلەکەم بەجدی وەرنەگرت و بڕواشم نەدەکرد بگات بەوەی دواتر روویدا.

*ئێوە پەیوەندیتان لەگەڵ هەموو لایەنەکان هەبوو، لەو ماوەیەی ئێمەی کورد بە راپەڕینی قامیشلۆ ناوی دەبەین، گرنگترین خاڵەکانی ئەو راپەڕینەشتان لە بابەتێکی دیاری خۆتان خستەروو، ئەگەر بکرێت هەندێک لەو لایەنانەمان بۆ باس بکەیت کە لەبابەتەکەدا نەهاتووە وەکو شایەتحاڵێًک؟

– دوای راپەڕینەکە سەردانی شاری قامیشلۆ و عامودا م کرد، لەگەڵ تەل عەلۆ و تەل مەعروف و حلوە و عێن دیوار و دێریک و هەندێک ناوچەی تری جەزیرە و چاوم بەزۆرێک لە کەسە شەرەفمەندەکان کەوت کە بە ئەمانەت و هۆشیارییەوە باسی ئەو شۆڕشە سپیەیان کرد کە خۆیان ئەو ناوەیان لێنابوو، لەو ناوچە سەوزەی خۆری کوردستانی تێدا هەڵهاتبوو کەوتمە موتابەعەکردنی مێژووی دوورودرێژی ئەم گەلە مەردە، کە جوانترین وانەی وەفاداری و قوربانیدانی پێشکەش کردووە، ئەو وانانە زاکیرەی کوردی خەزنی کردووە لە رێگەی پاڵەوانە ئەفسانەییەکانی، شاهنامە کە گرنترین کتێبەکانی ئەدەبی فارسییە و ئاماژە بۆ پاڵەوانی کورد کاوەی ئاسنگەر دەکات، کە زۆر نەبەردانە دژ بە زوڵم و زۆری نەمرود وەستاوەتەوە و خەباتی کردووە بۆ ئازادکردنی گەلی کورد و لابردنی زوڵم و ستەم لەسەری و رزگارکردنی لە نەمرود (زوحاکی) زۆردار، کە حاکمێکی زۆرداربوو دوو مار بەسەرشانەکانیەوە بوو، گەنجی کوردی دەرخوارد داون، من لەو ناوچەیە و لەچاوی کوردەکان شانازییم دەبینی بە کاوەی ئاسنگەر کە گەنجێکی کوردی شۆڕشگێربوو، بڕیاریدابوو سنوورێک بۆ زوڵمی نەمرود دژ بەکورد دانێت، توانی دەرگای کۆشکی نەمرود بشکێنێت و ئاگری تێبەردات، هەروەها لەگەڵ فەرەیدون رێکەوت و توانی نەمرود قۆڵبەست بکات و بیبات بۆ چیاکانی دەماوەند، بەوەش کورد رزگاری بوو لە زوڵم و ستەمی ئەو حاکمە لە رۆژی نەورۆزدا و بەوەش نەورۆز بوو بە جەژنی ئازادی و رزگاربوون لە زوڵم و ستەم.

*مەسەلەی کورد لەناو عەرەبدا مەسەلەیەکی پەراوێزخراو بوو، زۆرجاریش تۆمەتبار دەکرایت بەهۆیەوە و قەدەغەبوو لێی نزیک بکەویتەوە، بەڵام ئێستا ئەو پرسە بووە بەیەکێک لەسەرەکیترین پرسەکانی جێی باس لە شەقامی سوریدا، هەموانیش قسەی خۆیان هەیە بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی گونجاو و دادپەروەرانە بۆ ئەو پرسە لە چوارچێوەی سوریادا، ئێوە یەکێک بوون لە کەسە پێشەنگەکان کە گرنگیتان بە وردەکارییەکانی ئەم پرسە دا؟ وەکو دکتۆر حەبەش چ جۆرە چارەسەرێک بە باش دەزانیت بۆ مەسەلەی کوردی لە مڕۆدا؟

-بێگومان چارەسەر لە دابەشکاریدا نییە، بەڵکو لە دروستکردنی هەرێمێکدایە. نابێت رێگە بەوە بدەین مێژوو بەردەوام بێـت لە زوڵمکردنی کورد بۆ سەد ساڵی تر، چونکە ئەوەی کورد لە سایکس بێکۆ وە بەدەستیەوە دەناڵێنێت چیاکانیش بەرگەی ناگرن، گەلی کورد لە عیراق توانیویەتی باش پێش بکەوێت، هەروەها کوردەکان توانیویانە هەرێمێک بۆ خۆیان دابمەزرێنن کە زۆرترین سەقامگیری و پێشکەوتن و پێکەوە گونجانی تێدایە، لە ئێستاشدا دەتوانن هەمان شت جێ بەجێ بکەن لە سوریا، هەوڵەکان بۆ فیدراڵیەت لە چوارچێوەی سوریاییەکی یەکگرتوودا چارەسەرێکی گونجاوە لەم قۆناغەدا، دەتوانێت ئەمن و ئاسایش و پێشکەوتن بۆ ئەم گەلە پشوودرێژە فەراهەم بکات، تا کاتی بەرقەراربوونی دیموکراسیەتییەکی پێگەیشتووش لەناوچەکەدا، ئەوا هەموو چارەسەرەکان بە رێگەی ئاشتیانە و گفتوگۆ و هاریکاری یەکتر گونجاو دەبێت.

گرنگ مرۆڤە. هەر چارەسەرێک ببێتە هۆی سەقامگیریی و خۆشگوزەرانی بۆ ئەم هەرێمە ئازیزەی سوریا، کە چەندین سەدەیە کورد و عەرەب پێکەوە تێدا دەژین، کارێکی باشە، رەنگە لەسەر شێوازی بەڕێوەبردن بۆچوونی جیاواز هەبێت، بەڵام بێگومان، ئەو شێوازەی لە سەد ساڵی رابردوودا پەیڕەودەکرا لە ئاوارەکردنی کورد و دەرکردنیان و ناچارکردنیان بۆ وازهێنان لە کەلتوور و مێژووی خۆیان شێوازێکی ناشیرین و دڕندانە بوو و هیچ شتێکی باشی لەگەڵ خۆیدا بۆ ناوچەکە نەهێنا و هیچی بۆ دانیشتوانەکەی لە عەرەب و کورد پێشکەش نەکرد، هیچ چانسێکی پێشکەوتنی راستەقینەشی بۆ فەراهەم نەکردن، سەرەڕای ئەو توانا زۆرەی ناوچەکە لە رووی کشتوکاڵ و نەوتەوە هەیەتی بۆ بونیادانانی ژیانێکی شەرەفمەندانە بۆ دانیشتوانەکەی.

*کەسانێک هەن پێیانوایە چەمکی یەکسانی لە نێوان ژن و پیاودا هەڵەیە؟

-زۆرم لەسەر ئەو مەسەلەیە وتووە لە کتێب و بابەتەکانم، خەزنەویش هەندێک لە بۆچوونەکانمی بە خوێندکارانی دەوتەوە لە سەنتەرە تەنویرییەکەی لە قامیشلو، لە راستیشدا ئەوەی رایکێشام بەرەو ئەزموونی جوانی کورد لەسوریا، رۆڵی گەورە و بەرپرسیارانەی ژن بوو لەو ئەزموونە، بەبۆچوونی من شتێکی پڕ ئازار دەبێت رۆڵی ژن تەرک بکرێت لە ژیان و کایەی کۆمەڵایەتی چونکە ئازادکردنی ژن یەکەم مەرجی گەشەسەندنە و هیچ واتایەک بۆ پێشکەوتن نامێنێـت ئەگەر رۆڵی ژن لە ناو کۆمەڵگە پەراوێزبخرێت.

https://ara.yekiti-media.org/ لە سایتی یەکێتی میدیای وەرگیراوە

print

 323 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*