سەرەکی » ئەدەب و هونەر » رۆمانی گۆشه‌گیری

رۆمانی گۆشه‌گیری

ڕۆمانی (گۆشه‌گیری) له‌ دووتوێی 466 لاپه‌ڕه‌دایه‌ و له ‌چوار به‌ش پێكهاتووه‌. ئه‌م ڕۆمانه‌ له‌لایه‌ن (پڕۆژه‌ی كولتور) و به‌هاوكاری ده‌زگای بڵاوكردنه‌وه‌ی (كه‌پر) چاپ و بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.

جوگرافیای ڕۆمانه‌كه‌ كوردستانه‌، ئه‌ڵمانیایه‌‌، سۆڤیتی كۆ‌نه‌ به‌تایبه‌ت ڕوسیا و ئۆكراینا و ڕوسیای سپییه‌… كارا‌كته‌ره‌كان؛ له‌شفرۆشن، قاچاخچین، شۆڕشگێڕ و پێشمه‌رگه‌ دێرینه‌كانن، گه‌واده‌كانن، حه‌شیشخۆر و په‌ڕاگه‌نده‌كانی جاده‌ و كۆڵان و سنووره‌كانن و مافیاكانن.

ڕۆمانه‌كه‌ له‌ چیرۆكی دوو مێینه‌ی له‌شفرۆشه‌وه ده‌ستپێده‌كات‌ كه‌ له‌ “كۆڵانی بۆردێلۆكان“ له‌ ئه‌ڵمانیا كارده‌كه‌ن، یه‌كێكیان یۆگۆسلاڤییه‌ و ئه‌ویتر كورده‌. بۆردێلۆ به‌ له‌شفرۆشخانه‌ فه‌رمییه‌كان ده‌ڵێن كه‌ له‌ كه‌نار یان ناوه‌ڕاستی شاره‌كاندا كراونه‌ته‌وه‌. ئیدی لێره‌وه‌ ‌دونیای گه‌واده‌كان، له‌شفرۆشه‌كان، پیاوه‌ دڵشكاوه‌كان، ته‌ماشاكارانی چێژ، حه‌شیشفرۆش و هیرۆینمژه‌كان، قاچاخچیه‌كانی ژنان، پۆلیسه‌ به‌رتیلخۆره‌كان و مرۆڤه‌ تێكشكاوه‌كان، ده‌ستپێده‌كات. ڕۆمانه‌ هه‌وڵده‌دات له‌ ڕێگه‌ی كۆمیدیا وسێكسه‌وه‌ بچێته‌ ناو ناخی ئه‌و گۆشه‌گیرییه‌ی جیهانی ته‌نیوه‌ته‌وه،‌ وه‌هایكردووه‌ مرۆڤ ئاوڕ له‌ مرۆڤه‌كه‌ی ته‌نیشتیه‌وه‌ نه‌داته‌وه‌. هه‌ربۆیه ڕۆماننوس سه‌ره‌تای ڕۆمانه‌كه‌ی ‌به‌ فراگمێنتێكی قووڵی (پاسكال)ی فه‌یله‌سوفی فه‌ڕه‌نسی، له‌جیاتی پێشه‌كی ده‌ستپێده‌كات‌ به‌وه‌ی باسكال ده‌ڵێت “مرۆڤ تا ئه‌به‌د به‌لای‌ مرۆڤێكی تردا تێپه‌ڕ ده‌بێت…“

ئه‌م ڕۆمانه‌ به‌ زمانێكی ڕوون و دوور له‌ ئاڵۆزی نوسراوه‌، به‌زمانێكی شاد و پڕ پێكه‌نین و ڕووداو. ڕۆماننوس له‌ ڕووداوێكه‌وه‌ بۆئه‌و‌یتر ده‌تبات بێئه‌وه‌ی چێژی خوێندنه‌وه‌ت به‌ شرۆڤه‌كردن و فه‌لسه‌فاندنی زیاده‌ په‌رتبكات. ڕووداو و شوێن و كه‌سه‌كان خۆیان ئه‌و كایه‌ پڕ وزه‌ و ته‌وژمانه‌ دروستده‌كه‌ن كه‌ خوێنه‌ر نێزیكده‌كاته‌وه‌ له‌ مانا فراوانه‌كانی سێكسوالیه‌ت، چێژ، خوماربوون، سه‌رلێشواندن، ته‌نهایی و ڕۆحی ئه‌م سه‌رده‌مه،‌ كه‌ ئێستا له‌ كه‌ره‌نتینه‌بووندا زیاتر ئه‌م ڕۆمانه‌ گرنگی خۆی ده‌رده‌كه‌وێت، به‌وه‌ی له‌ كه‌ره‌نتینه‌دا ڕه‌هه‌نده‌كانی گۆشه‌گیربوونی فیزیكی به‌ره‌و دۆزینه‌وه‌ی گۆشه‌گیریی ناخمان ده‌مانبات.

له‌توێتێكی ڕۆماننوس “ئیسماعیل حه‌مه‌ئه‌مین“ دا كه‌ پێش بڵاوكردنه‌وه‌ی ڕۆمانه‌كه‌ی به‌ ئینگلیزی نوسیبووی ده‌ڵێت: “ كاتێك له‌ كاری پاكنوسی ڕۆمانه‌كه‌م بوومه‌وه‌ و ئاماده‌بوو بۆبڵاوكردنه‌وه‌، بیرم له‌وه‌ ده‌كرده‌وه‌؛ بۆچی ئه‌م هه‌موو شێتایه‌تی پاڵه‌وانه‌كانم و چیرۆكانیانم نوسی و ئه‌م هه‌موو چیرۆكه‌ سینیكاڵ و گاڵته‌جاڕه‌م ناو نا گۆشه‌گیری؟! به‌ڵام زۆری نه‌برد كۆرۆنا په‌یدابوو، به‌ڵام نه‌ك به‌شێوه‌یه‌كی تراژیدی، به‌ڵكو جۆرێك بوو له‌شێتاتی و گاڵته‌جاڕییه‌كی جیهانی“

له‌دواجاردا، ڕۆمانی گۆشه‌گیری سه‌فه‌رێكی هێمنه‌ به‌ دونیایه‌كدا كه‌ كوردێكی تر پاڵه‌وانێتی، كوردێك ئه‌مجاره‌ قوربانی نییه‌ و سه‌رسام نییه‌ به‌ مرۆڤی سپی خۆرئاوایی، نه‌خێر، له‌و پێسته‌ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌ و ماسكی درۆینه‌ و ڕه‌گه‌زپه‌رستی و هه‌ناوی ڕه‌شی “مرۆڤی سپی“ هه‌ڵده‌داته‌وه‌ به‌خۆی و گرێكوێركه‌ ده‌روونییه‌ قورسه‌كانیه‌وه‌. له‌م ڕۆمانه‌دا ڕۆحێكی گازگری بوونی هه‌یه‌، كه‌ سه‌رقاپی جیهانی ڕاسیسزمی شاراوه‌ی خۆرئاوا هه‌ڵده‌داته‌وه‌ و بۆگه‌نی ئه‌م شارستانیه‌ته‌ مۆدێرنه‌ به‌زمانێكی پیس و پڕ سێكوالیه‌تی ڕه‌ش، ئاشكرا ده‌كات.

 461 جار بینراوە