سەرەکی » زانست (پەڕە 20)

زانست

دایكی هابل مالئاوایی كرد

ژنه‌ گه‌ردونناس و دیزاینه‌ری ته‌لسكۆبی هابل (نانسی رۆمان) له‌ ته‌مه‌نی 93 ساڵیدا كۆچی دواییكرد پێگه‌ی ئاژانسی ناسا له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا هه‌واڵی كۆچی دوایی ئه‌و خانمه‌ی ڕاگه‌یاند و ستایشی و كارو خزمه‌ته‌كانی (نانسی رۆمان)ی كرد . له‌به‌یاننامه‌كه‌ی ناسادا هاتووه‌ « نانسی له‌ ساڵی 1959 ه‌وه‌ له‌ ناسا كاریكردووه‌ یه‌كه‌مین ژن بووه‌ له‌مێژووی ئه‌مریكادا پۆستی سه‌رۆكایه‌تی وه‌رگرێت له‌و ئاژانسه‌دا». نانسی رۆمان دیزاینه‌ری ته‌لسكۆبی ...

زیاتر »

ماچی دایك كۆرپه‌ی تازه‌ له‌ دایكبوو له‌ نه‌خۆشیی ده‌پارێزێت

ئا: هێدی جه‌مال عه‌بدوڵڵا – هۆلاند ماچكردنی كۆرپه‌ی تازه‌ له‌دایكبوو له‌لایه‌ن دایكیه‌وه‌ ده‌بێته‌ هۆی گۆڕینی پێكهاته‌ی ئه‌و شیره‌ی كه‌ به‌ كۆرپه‌كه‌ی ده‌دا ! ماچكردنی كۆرپه‌له‌ به‌ تایبه‌ت له‌لایه‌ن دایكییه‌وه‌ كه‌ شیری پێده‌دا كارێكی ئاساییه‌ و له‌گه‌ڵ گه‌وره‌بوونی كۆرپه‌كه‌ی ورده‌ ورده‌ ئه‌م شێوازه‌ له‌ ماچكردن كه‌م ده‌بێته‌وه‌ . به‌پێی توێژینه‌وه‌كان ده‌ركه‌ووتوه‌ كاتێك دایكێكی شیرده‌ر كۆرپه‌كه‌ی ماچ ده‌كات ده‌بێته‌ هۆی گۆڕینی پێكهاته‌ی ...

زیاتر »

خه‌یاری ده‌ریا، سوودێكی زۆر و نرخێكی گران

ئا: هێدی جه‌مال عه‌بدوڵڵا خه‌یاری ده‌ریا ئه‌و به‌رهه‌مه‌ ڕووه‌كییه‌ نییه‌ كه‌ ڕۆژانه‌ یان ناوبه‌ناو له‌ماڵه‌كاندا هه‌یه‌ و ده‌خورێت، به‌ڵكو گیانداریكی ئاوییه‌. خه‌یاری ده‌ریا یه‌كێكه‌ له‌و زینده‌وه‌ره‌ ئاوییانه‌ی كه‌ له‌ بنكی ده‌ریاكان دا ده‌ژی و له‌ڕۆژگاری ئه‌مرۆمان گرنگییه‌كی زۆری پێده‌دریت چ بۆ مه‌به‌ستی خواردن یاخود وه‌ك چاره‌سه‌ری پزیشكیی به‌جۆریك نرخی یه‌ك كیلۆ له‌جۆره‌ باشه‌كانی ده‌گاته‌ نزیكه‌ی (3) هه‌زار دۆلار. له‌ جیهاندا ...

زیاتر »

ئه‌م خواردنه‌ خه‌مۆكی و كێشه‌كانی مێشك ناهێڵێت

كێشه‌كانی مێشك و لاوازی یاده‌وه‌ری و دڵه‌ڕاوكێ و خه‌مۆكی باڵی به‌سه‌ر ژیانی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ خه‌ڵكدا كێشاوه‌، بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر ئه‌م كێشانه‌دا چه‌ندین ڕێگا هه‌یه‌ به‌ڵام كه‌سانێكی زۆر هه‌ن نازانن په‌نا بۆ چی به‌رن و چۆن چاره‌سه‌ری بكه‌ن. یه‌كێك له‌و خواردنانه‌ی كاریگه‌رییه‌كی زۆری هه‌یه‌ له‌سه‌ر باشكردنی مێشك و فرمانه‌كانی «زه‌عته‌ر»ه‌، ئه‌م گیایه‌ به‌هۆی ده‌وڵه‌مه‌ندییه‌وه‌ به‌ مادده‌ كانزاییه‌كانی وه‌ك زینك و ...

زیاتر »

بۆچی له‌ دایكبوانی كوڕ له‌ كچ زۆرترن

له‌ زۆربه‌ی ولاتانی جیهان له‌دایكبوانی كوڕ زۆرترن له‌ چاو له‌دایكبوانی كچ، ئایا ئه‌مه‌ ڕێكه‌وته‌ یان بنه‌مایه‌كی زانستی هه‌یه‌؟ به‌پێی توێژینه‌وه‌یه‌كی چه‌ندین ساڵه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ ساڵانه‌ له‌ به‌ریتانیا و چین و هیند و زۆربه‌ی وڵاتانی دیكه‌ش ژماره‌ی له‌دایكبوانی كوڕ زۆرتره‌ به‌به‌راورد به‌ ژماره‌ی له‌دایكبوانی كچ و ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ جێگه‌ی سه‌رنجی پسپۆڕانی ئه‌و بواره‌. بۆ نمونه‌ له‌ ساڵی 2007 دا له‌ ئینگلته‌را و ...

زیاتر »

شوێنه‌واری ژیانێكی دێرین له‌ كه‌نه‌دا دۆزرایه‌وه‌

زانایانی به‌ریتانیی له‌ناوچه‌یه‌كی كه‌نه‌دا شوێنه‌واری ژیانی دێرینیان دۆزییه‌وه‌ كه‌ مێژووه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ 4 ملیۆن ساڵ پێش ئێستا. زانایانی به‌ریتانیا له‌ ناوچه‌یه‌كی سه‌ركه‌ناری كه‌نداوی هدسۆن له‌ باكوری هه‌رێمی كیبیك له‌ كه‌نه‌دا و له‌ نزیك كۆمه‌ڵه‌ دورگه‌ی (ناستابوكا) چه‌ند به‌ردێكیان دۆزییه‌وه‌ كه‌ مێژووه‌كه‌یان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ (3.7) ملیار ساڵ پێش ئێستا و شوێنه‌واری زینده‌وه‌رانی وردی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌، ئه‌م شوێنه‌وارانه‌ش كۆنترین به‌ڵگه‌ن بۆ ژیان له‌سه‌ر ...

زیاتر »

دوای 600 ساڵ په‌یكه‌ر و نیگاره‌ به‌ردینه‌كان دۆزرانه‌وه‌

له‌سكۆتله‌ندا چه‌ند په‌یكه‌رو نیگارێكی به‌ردین دۆزرانه‌وه‌ كه‌ ماوه‌ی 600 ساڵ بوو شاردرابوونه‌وه‌. ئه‌و نیگار و په‌یكه‌ره‌ به‌ردینانه‌ له‌ گۆڕی ئوسقوفێكدا دۆزرایه‌وه‌ كه‌ له‌چاخی ناوه‌ڕاستدا له‌ سكۆتله‌ندا ژیاوه‌. شوێنه‌كه‌ش له‌كاتی به‌سه‌ر كردنه‌وه‌یه‌كی مه‌یدانی پسپۆڕانی ژینگه‌پارێز و به‌ ڕێكه‌وت دۆزرانه‌وه‌. له‌و شوێنه‌دا وێنه‌ی چه‌ند كه‌سایه‌تییه‌كی هاوشێوه‌ی پیاوانی پیرۆز دۆزرایه‌وه‌ كه‌ ڕووبه‌رووی دیوای گۆڕه‌كه‌ بوون . ئه‌و گۆڕه‌ ده‌كه‌وێته‌ كاتدرائیه‌ی (دنكێڵد) و له‌ ...

زیاتر »

میسر: نهێنییه‌كانی دڕنده‌ی ده‌ریایی ئاشكرا بوو

پسپۆڕانی ئه‌ڵمانیی دوای لێكۆڵینه‌وه‌كانیان له‌پاشماوه‌ی گیانداری ناسراو به‌ (دڕنده‌ی ده‌ریایی) نهێنییه‌كانی ئه‌و گیانله‌به‌ره‌ قڕ بووه‌یان ئاشكرا كرد. له‌ئه‌نجامی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی نوێی پسپۆڕانی سه‌ر به‌ مۆزه‌خانه‌ی ژیانی سروشتیی ئه‌ڵمانیا كه‌ له‌سه‌ر گیانداری (Basilosaurus)له‌ ده‌ریایه‌كی لیخنی نزیك قاهیره‌ی پایته‌ختی میسر ئه‌نجامیان داوه‌ بۆیان ده‌ركه‌وت ئه‌و گیانداره‌ی به‌ ( دڕنده‌ی ده‌ریا) ناسراوه‌ و به‌ر له‌ (40) ملیۆن ساڵ له‌ده‌ریاكاندا گه‌ڕاوه‌ گیاندارێكی گۆشتخۆر بووه‌. پێشتر ...

زیاتر »

ئاماژه‌ فه‌زاییه‌كان دووباره‌ بوونه‌وه‌

چاودێرگه‌ی (CHIME)كه‌نه‌دایی 13 ئاماژه‌ی فه‌زایی ڕادێویی نوێ و خێرای پێگه‌یشتووه‌ كه‌ یه‌كێكیان ناو به‌ ناو و به‌ شێوه‌یه‌كی بێ پێشینه‌ دوباره‌ ده‌بێته‌وه‌. زاناكان له‌میانه‌ی وتارێكیاندا كه‌ له‌گۆڤاری (Nature)دا بڵاویانكردووه‌ته‌وه‌ باسی ئه‌و ئاماژانه‌ و ئه‌نجامگیرییه‌كانیان كردووه‌. له‌م باره‌یه‌وه‌ (ئه‌نگرێد ستایرز) له‌ زانكۆی كۆلۆمبیای به‌ریتانی له‌ شاری ڤانكۆڤه‌ری كه‌نه‌داوه‌ ده‌ڵێت» تا ئه‌م ساته‌ وامان ده‌زانی ئه‌و ئاماژانه‌ یه‌ك سه‌رچاوه‌یان هه‌یه‌، دۆزینه‌وه‌ی سه‌رچاوه‌ی ...

زیاتر »

ئایا ژینگه‌ی ناو مزگه‌وته‌كان ته‌ندروسته‌

فه‌ره‌یدون غه‌ریب حەسەن كاتێك كه‌ ده‌ڵێین ژینگه‌ی درووسست و خاوێن ، مه‌به‌ست له‌وه‌یه‌ خۆمان بپارێزین له‌و ئازارو مه‌ینه‌تیانه‌ی كه‌ به‌هۆی تێكچوون و پیس بونی ژینگه‌وه‌ ، ده‌چێته‌ ناو جه‌سته‌مان و توشی نه‌خۆشیمان ده‌كه‌ن و هه‌ندێ جاریش به‌مه‌رگ كۆتایی به‌ ژیانی خه‌ڵك دێنێ . دیاره‌ هه‌ر نه‌خۆشكه‌وتنێك جگه ‌له‌وه‌ی مایه‌ی ئازاره‌ بۆ كه‌سه‌كه‌ و له‌كاره‌كانی دوای ده‌خات ، ئه‌رك و كێشه‌یه‌ ...

زیاتر »