سەرەکی » زانست » كه‌شتی نوح (پەڕە 40)

كه‌شتی نوح

هه‌موو شتێك له‌ باره‌ی مردنه‌وه‌!

د. زاهیر سۆران* بەشی چوارەم با بزانین ئه‌وانه‌ی زیندوو بوونه‌ته‌وه‌ چی ده‌گێرنه‌وه‌؟ یه‌كێك له‌ گه‌وره‌ترین و گرنگترین پرسیار، كه‌ مرۆڤ ده‌یكات بریتییه‌ له‌: كاتێك ده‌مرین چی ڕووده‌دات؟ هه‌رچه‌نده‌ له‌وانه‌یه‌ كه‌سانێك هه‌بن، له‌و باوه‌ڕه‌دانه‌بن یان باوه‌ڕ نه‌كه‌ن به‌ به‌سه‌رهاته‌كان، به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌كاندا مردوون یان پزیشك به‌ مردو تۆماری كردوون، پاشتر به‌ ئاگا بوونه‌ته‌وه‌ و ژیاون، باسی ئه‌‌و ماوه‌ ...

زیاتر »

به‌ربه‌ستدانان بۆتیشكی خۆر مرۆڤایه‌تی ڕزگار ناكات

توێژینه‌وه‌یه‌كی ڕه‌تكه‌ره‌وه‌ی تیۆری( ڕێگرتن له‌ قه‌تیسبونی گه‌رمی) ده‌ڵێت» به‌ربه‌ستدانان بۆ تیشكی خۆر به‌ مه‌به‌ستی ساردكردنه‌وه‌ی گۆی زه‌وی مرۆڤایه‌تی ڕزگار ناكات له‌ شوێنه‌واره‌كانی گۆڕانكاریی كه‌شوهه‌وا». پێشتر توێژه‌ره‌وان مه‌زنده‌یان ده‌كرد ئه‌گه‌ر گه‌ردیله‌ی بچووكی گاز بكرێته‌ به‌رگه‌ هه‌وای زه‌وییه‌وه‌، ده‌بێته‌ هۆی نزمكردنه‌وه‌ی پله‌ی گه‌رمای جیهان‌و ڕێگر ده‌بێت له‌ مردن و له‌ناوچوونی به‌رهه‌مه‌ كشتوكاڵییه‌كان له‌ هه‌ندێك شوێندا، به‌ڵام ئه‌و توێژه‌ره‌وانه‌ی كه‌ شوێنه‌واری پێشووتری هه‌ڵپژانی ...

زیاتر »

ماسكه‌كان هه‌میشه‌ به‌ر به‌ هه‌وای پیس ناگرن

ئه‌و ماسكانه‌ی بۆ خۆپاراستن له‌ پیسبوونی هه‌وا به‌كاردێن له‌ كاتی زۆر به‌كارهێنانیان كوالیتیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن و ئیدی مه‌ترسی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ هه‌وا پیس گل نه‌ده‌نه‌وه‌. توێژینه‌وه‌یه‌كی په‌یمانگای پزیشكیی پیشه‌یی له‌ (ئه‌دنبه‌ره‌)ی سكۆتله‌ندا له‌نوێترین توێژینه‌وه‌یدا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات ماسكه‌كانی ده‌موچاو كه‌ بۆ به‌ركاربه‌ران له‌ چین ده‌سته‌به‌ركراون تا له‌ پیسبوونی هه‌وا بیانپارێزێت توانای ئه‌وه‌یان نییه‌ كه‌ به‌ ته‌واوی ئه‌و كاره‌ ئه‌نجامبده‌ن كه‌ ...

زیاتر »

كه‌ی خۆر گۆی زه‌وی وێران ده‌كات؟

ژیان له‌سه‌ر گۆی زه‌وی به‌ته‌واوی پشتبه‌ستووه‌ به‌و كارلێكانه‌ی له‌سه‌ر ڕووی خۆر ڕووده‌ده‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ زانایان به‌رده‌وام چاودێریی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ له‌سه‌ر ڕووی خۆر ڕووده‌دات. به‌پێی تێگه‌یشتنی زانایان، خۆر ئه‌ستێره‌یه‌كی كورته‌ بنه‌ی زه‌رده‌ و ته‌مه‌نی ( پێنج) ملیار ساڵه‌ و ئێستاش له‌ نیوه‌ی ئه‌و زنجیره‌ی یه‌كبه‌دوایه‌كدا هاتووه‌ی وێنه‌ی به‌یانیی (Hertzsprung-Russell)یه‌ كه‌ گه‌شه‌كردنی ئه‌ستێره‌كان نیشانده‌دات. دكتۆر (ڤلادیمێر بۆگۆد)ی سه‌رۆكی لقی چاودێرگه‌ی فیزیای ...

زیاتر »

هه‌ندێك خۆراك ڕێگره‌ له‌ شێرپه‌نجه‌ و هه‌ندێكی تر هانده‌ره‌

توێژه‌وانی بواری توێژینه‌وه‌ له‌ شێرپه‌نجه‌ له‌و بڕوایه‌دان، زیاده‌ڕۆیی كراوه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی ڕۆڵی میوه‌‌و سه‌وز له‌ قه‌ڵاچۆكردنی شێرپه‌نجه‌دا، به‌ڵام ئه‌مه‌ش ڕێگر نییه‌ له‌وه‌ی هه‌ندێك خۆراك ڕۆڵی خۆیان هه‌یه‌ له‌كه‌مكردنه‌وه‌ی توشبوون به‌و نه‌خۆشییه‌ كوشنده‌یه‌. توێژه‌ره‌وانی سه‌نته‌ری ئه‌ڵمانیا بۆ توێژینه‌وه‌كانی شێرپه‌نجه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن كه‌ هه‌ڵه‌ كراوه‌ له‌و ڕێنماییانه‌ی پێشتر بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ سه‌باره‌ت به‌وه‌ی كه‌سێك له‌ ڕۆژێكدا پێنج جار میوه‌ و سه‌وزه‌ بخوات له‌ شێرپه‌نجه‌ ...

زیاتر »

نانخواردنی دره‌نگانی شه‌و مه‌ترسیداره‌

به‌پێی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی نوێ ده‌ركه‌وتووه‌، نانخواردنی دره‌نگانی شه‌و مه‌ترسیی نه‌خۆشییه‌كانی شێرپه‌نجه‌ی مه‌مك‌و پرۆستات‌و چه‌ند شێرپه‌نجه‌یه‌كی تر نه‌خۆشییه‌كی تر زیاد ده‌كات. سیستمی دروستی نانخواردنێكی هاوسه‌نگ كلیلی له‌شێكی ساغه‌، توێژینه‌وه‌ پزیشكییه‌ نوێیه‌كانی په‌یمانگای(به‌رشه‌لۆنه‌) بۆ ته‌ندروستیی جیهانیی ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌و ڕاستییه‌ زیادكردووه‌ كه‌ ڕیتمی بیۆلۆجیی له‌ خوارددندا چه‌نده‌ گرنگه‌، به‌ شێوه‌یه‌ك ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ نانخواردنی ئێواره‌ یان شێوكردن له‌ دره‌نگانی شه‌ودا زیانی ته‌ندروستیی زۆری هه‌یه‌. ...

زیاتر »

یۆنان نهێنی خانمه‌ خانه‌دانه‌كه‌ ئاشكرا كرا

زانایانی شوێنه‌وارناسی یۆنانی گۆڕێكی ده‌ستلێنه‌دراوی خانمه‌ خانه‌دانێكیان دۆزییه‌وه‌ كه‌ به‌ خشڵه‌ زێڕه‌كانییه‌وه‌ له‌ مۆنۆمێنتێكی ڕۆمانیدا له‌ دوورگه‌ی سكینوس نێژابوو. به‌پێی ئه‌و نه‌خش و نیگاره‌ی له‌سه‌ر گۆڕه‌كه‌ی به‌ پیتی ئه‌لفبێی یۆنانیی نوسراوه‌ ئه‌و خانمه‌ ناوی (نیكو) یان(Νεικώ)بووه‌. و له‌ ناو گۆڕه‌كه‌شیدا جگه‌ له‌ بازن و ئه‌نگوستیله‌ و ملوانكه‌ی درێژ، پشتێنیكیش دۆزراوه‌ته‌وه‌ كه‌ نه‌خشی ڕووخساری ژنی له‌سه‌ر كێشراوه‌ و چه‌ند گوڵدانێكی شووشه‌ ...

زیاتر »

بۆقێك مادده‌ی دژه‌ به‌ستن یان(ئه‌نتی فرێز)دروست ده‌كات

ئا: هێدی جه‌مال عه‌بدوڵا – هۆلاند (بۆقی داریی) ئه‌و جۆره‌ بۆقه‌یه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی سه‌رنجڕاكێش له‌زستاندا و بۆ مانه‌وه‌ی خۆی ماده‌ی دژه‌ به‌ستن له‌ له‌شیدا دروست ده‌كات. زۆرێك له‌و بیرۆكانه‌ی مرۆڤ ئه‌مڕۆ به‌كاریان ده‌هێنێت و ئه‌و مادانه‌ی كه‌ دروستی ده‌كات بۆ ململانێی له‌گه‌ڵ سروشت ، له‌ڕاستیدا له‌ سروشتیشدا به‌جۆرێكی تر هه‌یه‌. نمونه‌ی ئه‌مه‌ش مادده‌ی( ئه‌نتی فرێزه‌) یان دژه‌ به‌ستنه‌ كه‌ جۆره‌ ...

زیاتر »

هه‌موو شتێك له‌ باره‌ی مردنه‌وه‌!

د. زاهیر سۆران* بەشی سێیەم چی ڕووده‌دات له‌ سه‌ره‌ مه‌رگدا؟ كاتێك مردن نزیك ده‌بێته‌وه‌، نه‌خۆش به‌ ئاگایه‌و خه‌و ئاسایی نییه‌، هێدی هێدی په‌یوه‌ندییه‌كان له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ ده‌پچڕێن. په‌ستانی خوێن داده‌به‌زێت، ترپەی دڵ تێك ده‌چێت، ناڕێكوپێك ده‌بێت، ته‌نانه‌ت ده‌نگی لێ دانیشی ده‌گۆڕدرێت (ته‌ند یان سوك لێ ده‌دات) پله‌ی گه‌رمی له‌ش له‌به‌رزه‌وه‌ نزم ده‌بێته‌وه‌ بۆ زۆر نزم. ئاره‌قه‌كردنه‌وه‌ ده‌رده‌كه‌وێت، پێست ته‌ڕو چه‌ور ده‌بێت، ...

زیاتر »

زۆربه‌ی خه‌ڵكی جیهان هه‌وای پیس هه‌ڵده‌مژن

به‌پێی ڕاپۆرتێكی (WHO)، له‌ هه‌ر(10)كه‌سێك له‌جیهاندا یه‌ك كه‌س هه‌وای پاك هه‌ڵده‌مژێت. به‌م دواییه‌ ڕێكخراوی ته‌ندروستیی جیهانیی كه‌ به‌ (WHO) ناسراوه‌ ڕاپۆرتێكی مه‌ترسیداری بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ و تێدا ئاماژه‌ی به‌وه‌داوه‌ كه‌ ساڵانه‌ له‌سه‌رانسه‌ری جیهاندا نزیكه‌ی (7) ملیۆن كه‌س به‌ هۆی ئه‌و ته‌نۆلكه‌ پیسانه‌وه‌ ده‌مرن كه‌ دزه‌ ده‌كاته‌ ناو قوڵایی سییه‌كانیان و دڵیانه‌وه‌ و زۆربه‌ی ئه‌و قوربانیانه‌ش مناڵانن . له‌و ڕاپۆرته‌ی ڕیكخراوی ته‌ندروستیی جیهانیدا ...

زیاتر »