سەرەکی » وتار »  ‌عه‌داله‌ت عه‌بدوللا‌ » خواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن

له‌ بابه‌ته‌ ئه‌كادیمییه‌كانی بواری ماسمیدیا

خواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن

پێشه‌كی
له‌و وڵاته‌ پیشه‌سازییانه‌ی كه‌ تیایاندا كه‌رتی راگه‌یاندن هه‌وڵ ده‌دات‌ كه‌رتێكی به‌رهه‌مهێنه‌ر بێت و ته‌واوكه‌ری چالاكییه‌ ئابوورییه‌كانی وڵات بێت، یان لانیكه‌م، سه‌رچاوه‌یه‌ك بێت له‌ سه‌رچاوه‌كانی بوژاندنه‌وه ‌و په‌ره‌سه‌ندنی بواری ئابووری، ئه‌وا به‌شێك له‌ جوڵه ‌و چالاكییه‌كانی راگه‌یاندنیش، خۆبه‌خۆ، به‌هه‌مان ئه‌و سیستمه‌ زاراوه‌ییه‌وه‌ گرێده‌درێن كه‌ له‌ فه‌رهه‌نگی زاراوه‌یی كه‌رتی ئابووریدا هه‌ن.

زاراوه ‌و چه‌مكی خواست(طلب/Demand) له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن، له‌و زاراوه ‌و چه‌مكانه‌یه‌ كه‌ خاڵی به‌یه‌كداچوونی(تداخل) هه‌ردوو بواری میدیا و ئابوورییه، یان له‌و زاراوه ‌و چه‌مكانه‌یه‌ كه وه‌ك زۆر زاراوه ‌و چه‌مكی تر،‌ له‌ كه‌رتی ئابوورییه‌وه په‌ڕیوه‌ته‌ ناو كه‌رتی راگه‌یاندنه‌وه ‌و له‌ چوارچێوه‌ی بابه‌تی ئابووریی میدیا_دا كه‌ بابه‌تێكی زانستیی بواری راگه‌یاندنه‌، جێگیر بووه‌‌‌‌، به‌تایبه‌تیش بۆ شیكردنه‌وه‌ی ئه‌و دیاردانه‌ی كه‌رتی راگه‌یاندن كه‌ ره‌هه‌ندێكی ئابوورییان هه‌یه ‌و ته‌نها به‌ زاراوه‌كانی كه‌رتی ئابوورییش شی ده‌كرێنه‌وه ‌و ده‌ناسرێن.

له‌م په‌یپه‌ره‌دا، بۆ ئاشناكردنی میدیاكاران و ده‌زگاكانی راگه‌یاندن له‌ باشووری كوردستان به‌ چه‌مكی “خواست”، سه‌ره‌تا، به‌ پوختی، چه‌مكه‌كه‌ ده‌ناسێنین، جۆره‌كانی خواستیش ده‌ستنیشان ده‌كه‌ین، به‌دوایدا ئه‌و فاكته‌رانه‌ بیر ده‌خه‌ینه‌وه‌ كه‌ كاریگه‌رییان له‌سه‌ر خواست هه‌یه‌، دواتریش ئه‌نجامگیرییه‌ك بۆ كۆی ئه‌م بابه‌ته‌كه‌ ده‌كه‌ین.

به‌رهه‌مهێنان، دابه‌شكردن، به‌كاربردن
به‌رله‌وه‌ی له‌سه‌ر چه‌مكی خواست بوه‌ستین، پێویسته‌ پێشوه‌خت خودی ئابووریی میدیا Economics Media خۆی بناسێنین. ئابووریی میدیا، پێناسه‌ی جیاجیای بۆ كراوه‌، به‌ڵام نزیكترین ئه‌و پێناسانه‌ی كه‌ له‌وانیدی زیاتر په‌یوه‌ندیی نێوان هه‌ردوو كه‌رتی راگه‌یاندن و ئابوورییمان بۆ روون بكاته‌وه‌، ئه‌و پێناسه‌یه‌یه‌ كه‌ له‌ زۆر سه‌رچاوه‌ی زانستیدا هاتووه‌ و ده‌ڵێت: ئابووریی میدیا، لقێكه‌ له‌ لقه‌كانی ئابووریی پراكتیكی كه‌ له‌ سییانه‌ی: به‌رهه‌مهێنان، دابه‌شكردن، به‌كاربردن_ی ناوه‌ڕۆكه‌كانی ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن، ده‌كۆڵێته‌وه.

واته‌ پسپۆرییه‌كی لێكدراوی نێوان دوو بواری جیاوازه‌‌، به‌شدارییكردنی چه‌مك و زاراوه‌كانی ئه‌م دوو بواره‌یه‌ له پێكهێنانی كایه‌یه‌كی توێژینه‌وه‌ی نوێدا‌‌، یان ئه‌و فۆرمه‌یه‌ له‌ ئابووریی تایبه‌ت، یان لقه‌ ئابووری، كه‌ ره‌گه‌زی هاوبەشی نێوان هەردوو بواری ئابووری و راگه‌یاندن پێكده‌هێنێت و هه‌ردوو پسپۆرییه‌كه‌ش بایه‌خی پێده‌ده‌ن و، له‌ روانگه‌ی هاوبه‌ش و جیاوازیشه‌وه‌ لێی ده‌ڕوانن، به‌ تایبه‌تی له‌ وڵاته‌ پیشه‌سازی و لیبڕاڵ و دیموكراتییه‌كاندا كه‌ میدیا تیایاندا سه‌ربه‌ستانه‌ كار ده‌كات و كه‌رتی ئابوورییش كه‌رتێكی ئازاده ‌و گرێدراوی دنیای به‌جیهانیبوون Globalization و كۆمپانیا فره‌ ره‌گه‌زه‌كان و بازاڕه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان و بازرگانیی جیهانییه‌.

كۆدێكی تری هاوبه‌ش
له‌و چوارچێوه‌یه‌دا، چه‌مكی خواست، كۆدێكی هاوبه‌شی نێوان هه‌ردوو كه‌رتی ئابووری و راگه‌یاندنه‌. راسته‌ كاڵای ده‌زگاكانی راگه‌یاندن، كاڵایه‌كی ره‌مزییه‌، زۆرجاریش پێی ده‌وترێ‌ كاڵای رۆشنبیری، ئه‌مه‌ش به‌و پێیه‌ی‌ زاده‌ی بیرو زانیاری و زانینه‌، به‌ڵام هه‌ر ئه‌م كاڵایه‌ خۆی، له‌ كۆتاییدا، وه‌ك هه‌موو كاڵا به‌رجه‌سته‌ و مادییه‌كانی بواری ئابووری، له‌ بازاڕدا‌ خواستی له‌سه‌ر هه‌یه‌ و به‌كار ده‌هێنرێت و ساغ ده‌بێته‌وه‌. واته‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ چه‌مكه‌كانی وه‌ك بازاڕ Market، خواست Demand، به‌كارهێنان Consumptionی تێده‌كه‌وێت كه‌ كۆمه‌ڵێك زاراوه ‌و چه‌مكی سه‌ره‌كیی بواری ئابوورین.

ئابووریی میديا، ته‌نانه‌ت چه‌مكی وه‌رگر_يش Receiver كه‌ یه‌كسانه‌ به‌ بینه‌ران و خوێنه‌ران و بیسه‌ران، وه‌ك خۆی ناهێڵێته‌وه‌، به‌ڵكو به‌ ئاشكرا ده‌ستكاریی ده‌كات و شوناسێكی دوو سه‌ره‌ی(هویة مزدوجة) پێده‌به‌خشێت، واته‌ هه‌م ده‌یكاته‌ وه‌رگر به‌پێی زاراوه‌ میدیاییه‌كان، هه‌م ده‌شیگۆڕێت بۆ به‌كاربه‌ر/به‌كارهێن Consumerبه‌ پێی زاراوه‌ ئابوورییه‌كان، به‌تایبه‌تی له‌و كاتانه‌دا كه‌ كاڵا و به‌رهه‌می ده‌زگاكانی راگه‌یاندن خواستیان له‌سه‌ر دروست ده‌بێت و پاره‌ ده‌كه‌ن و داهات بۆ ده‌زگاكان كۆده‌كه‌نه‌وه‌.

به‌رهه‌م و خواست
له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌ چه‌مكی خواست_یشه‌وه‌، هه‌مان هاوكێشه‌ی‌ هه‌یه‌. واته‌ چه‌مكی خواست، راسته‌وخۆ، ئامانجی داموده‌زگاكانی راگه‌یاندن فروانتر ده‌كات. له‌ رووی تیۆرییه‌وه‌، راگه‌یاندن وه‌ك كه‌رتێكی به‌رهه‌مهێنه‌ر ده‌بینێت، به‌ كرده‌ییش هه‌روایه‌، به‌تایبه‌تی له‌ ئه‌زموونی كۆمپانیا جیهانییه‌ به‌ناوبانگه‌كانی بواری راگه‌یاندندا‌ كه‌ كۆمه‌ڵه‌ كۆمپانیایه‌كی به‌رهه‌مهێنه‌رن و داهاتی به‌رهه‌مه‌كانیان ده‌یان ملیۆن دۆلاری ئه‌مریكییه‌ له‌ بابه‌ت كۆمپانیای واڵت دیزنی The Walt Disney Company و ئی. ئێس.پی. ئێن ESPNو، ڤایاكۆم Viacomو، سی.ئێن.ئێن CNN
له‌وه‌ش زیاتر، چه‌مكی خواست، راگه‌یاندن ده‌كاته‌ كه‌رتێك كه‌ پێویسته‌ به‌رهه‌مه‌كانی له‌ بازاڕی وه‌رگرو ریكلامكاراندا ساغ ببنه‌وه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌سته‌مه‌ رووبدات ئه‌گه‌ر ئه‌و كاڵا و به‌رهه‌مانه‌، وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ به‌رهه‌مێكی ره‌مزی، خواستیان له‌سه‌ر دروست نه‌بێت، واته‌ نه‌بنه‌ جێی داخوازیی به‌ركه‌وتووانی به‌رهه‌مه‌كان و به‌كارنه‌هێنرێن.

به‌ مانایه‌كی تر، كاتێك كه‌ ده‌زگاكانی راگه‌یاندن به‌رهه‌میان هه‌بوو، ده‌بێ به‌هایان هه‌بێت، كه‌ به‌هاشیان هه‌بوو، ده‌بێ خواستی له‌سه‌ر بێت، كه‌ خواستیشی له‌سه‌ر دروست بوو‌، ئه‌وا‌ ده‌بێ له‌ بازاڕدا ساغ ببێته‌‌وه‌، كه‌ ساغیش بوو‌ه‌وه ئه‌وا‌ ئیتر له‌وێوه‌ به‌هایه‌كی ئاڵوگۆڕكار وه‌رده‌گرێت و ده‌بێته‌ پاره‌و داهات بۆ دامه‌زراوه‌كانی راگه‌یاندن، ئه‌مه‌ش ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌یه‌ كه‌ دواجار ده‌ركه‌وته‌كانی(معالم) ئابووریی میدیامان پێ ده‌ناسێنێت.

خواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن:
بۆ پێناسه‌كردنی خواست، زۆر به‌ پوختی، مه‌به‌ست لێی ره‌زامه‌ندی و داواكاریی جه‌ماوه‌ری وه‌رگر و بكه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌ له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن و ئه‌ندازه‌ی به‌كاربردنی به‌رهه‌م و په‌یامی ئه‌و ئامڕازانه‌یه‌.

خواست، له‌ ساده‌ترین پێناسه‌شدا، ده‌ره‌نجامی ئه‌و كاریگه‌ربوونه‌یه‌ كه‌ به‌هۆی به‌ركه‌وتنی په‌یامه‌كانی راگه‌یاندن لای وه‌رگر دروست ده‌بێت و هانیده‌دات به‌ هه‌ر نرخێك بێت له‌و په‌یامه‌ سوودمه‌ند بێت، جا چ به‌ چێژ لێ وه‌رگرتن و كاتبه‌سه‌ربردن بێت، یان به‌ زیادبوونی زانیارییه‌كانی، یان به‌بۆنه‌ی جوڵاندنی هه‌ست و سۆزی، یان گۆڕینی ئاراسته‌و بیركردنه‌وه‌ی له‌ئاست دیارده و رووداوه‌كاندا كه‌ جێی بایه‌خی ئه‌وبن، یان به‌بۆنه‌ی ده‌سكه‌وتی مادی و ئابوورییه‌وه‌.

جۆره‌كانی خواست
كه‌ باس له‌ خواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن ده‌كرێت، یه‌ك جۆر خواستمان نییه. راسته‌ له‌ كرۆكدا لایه‌نی به‌ ئامانجكراوی ده‌زگاكانی راگه‌یاندن بریتییه‌ له‌ جه‌ماوه‌ری وه‌رگر كه‌ به‌ زمانێكی ئابووری ده‌كاته‌ به‌كاربه‌ری به‌رهه‌مه‌كانی راگه‌یاندن، به‌ڵام خواستی جه‌ماوه‌ری وه‌رگر تاقه‌ خواست و كۆتا خواست نییه‌، به‌ڵكو خواستێكی تریش هه‌یه‌ كه‌ پێی ده‌وترێت خواستی ریكلامكاران.

یه‌كه‌م: خواستی جه‌ماوه‌ر
خواستی جه‌ماوه‌ر، وا پێناسه‌ ده‌كرێت كه‌ خواستی سه‌ره‌كییه‌‌. ئه‌م خواسته‌ له‌ رێگه‌ی بینینی ته‌له‌فزیۆن، گوێگرتن له‌ ئێزگه‌، خوێندنه‌وه‌ی رۆژنامه‌ و گۆڤار‌ و بڵاوكراوه‌كانی تر و، به‌كارهێنانی ئه‌نته‌رنێت و پێگه‌ ئه‌لكترۆنییه‌كانه‌وه‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌بێت.

واته‌ به‌ركه‌وتنی هه‌موو ئه‌و ئامڕازانه‌ ده‌بێته‌ هۆی دروستكردنی خواستی جه‌ماوه‌ر له‌سه‌ر به‌رهه‌م و په‌یامه‌كانی راگه‌یاندن، ئیتر له‌هه‌ر فۆرم و هه‌ر ناوه‌ڕۆك و بوارێكدا بێت.

ئه‌م جۆره‌ له‌ خواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن، چه‌ند فاكته‌رێك كاریگه‌رییان له‌سه‌ر هه‌یه‌ كه‌ دیارترینیان بریتین له‌ فاكته‌ره‌كانی: ئابووری، كۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی، كەلتوری، ته‌كنه‌لۆژی، ئه‌مه‌ش به‌م شێوه‌یه‌ی لای خواره‌وه‌:

*فاكته‌ری ئابووری: ئه‌م فاكته‌ره‌ وابه‌سته‌ی داهات و ئاستی گوزه‌رانی جه‌ماوه‌ری وه‌رگره‌، چونكه‌ ده‌ستگه‌یشتن به‌ به‌رهه‌م و په‌یامه‌كانی‌ ئامڕازه‌كان(ته‌له‌فزیۆن، رۆژنامه‌، رادیۆ، گۆڤار، میدیای سه‌ر تۆڕه‌كانی ئه‌نته‌رنێت) بێ به‌رامبه‌ر نین، ئه‌وه‌ش به‌ پێی جیاوازیی وڵاتان و سیسته‌مه‌‌ جۆراوجۆره‌كانی رێكخستنی كاری میدیایی، ئه‌گۆڕێت. له‌ هه‌رێمی كوردستاندا، ته‌نها په‌خشی سه‌ته‌لایت و رادیۆكان بێ به‌رامبه‌رن و به‌كاربه‌ر ته‌نها یه‌كجار خه‌رجیی كڕینی ئامێره‌كان ده‌دات، به‌ڵام ئه‌وانیتر هه‌ر هه‌موو پێویستییان به‌ به‌شداریی مانگانه‌، یان كڕینی پاكێج، هه‌یه‌.

*فاكته‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی: ئه‌م فاكته‌ره‌ په‌یوه‌ندیی به‌ ئه‌ندازه‌ی بوونی كاتی بۆشایی جه‌ماوه‌ری وه‌رگره‌وه‌ هه‌یه، تا كاتی بۆشایی زۆر بێت، خواست له‌سه‌ر ئامڕازه‌كان زۆرتر ده‌بێت، كاتی بۆشایی گرێدراوی فاكته‌ری ئابوورییشه‌.‌ هاوكات ئه‌م فاكته‌ره‌، به‌نده‌ به‌ په‌یوه‌ندیدارێتیی ناوه‌ڕۆكه‌ میدیاییه‌كان‌ به‌ تایبه‌تمه‌ندێتیی گروپه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانه‌وه‌. ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییه‌، رۆڵی هه‌یه‌ له‌وه‌ی خواست له‌سه‌ر ناوه‌ڕۆكی میدیایی دروست ده‌بێت یان نا. بۆ نموونه‌، پرۆگرامێكی ته‌له‌فزیۆنی به‌ زمانی هه‌ورامی، كاریگه‌ریی له‌سه‌ر هه‌وراماننشینانی كوردستان زیاتر ده‌بێت تا پرۆگرامێك به‌ زمانی لوڕی.

*فاكته‌ری سیاسی: ئه‌م فاكته‌ره‌ به‌ مانای ئه‌ندازه‌ی پشت به‌ستنی جه‌ماوه‌ره‌ به‌ ئامڕازه‌كانی میدیا بۆ به‌شداریی سیاسی. چه‌ند میدیا ئه‌و ئامانجه‌ بهێنێته‌دی، ئه‌وه‌نده‌ خواستی له‌سه‌ر دروست ده‌بێت، چه‌ندیش په‌یامه‌كانی دوور بێ له‌و ئامانجه‌وه‌، خواستی جه‌ماوه‌ر له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی میدیا كه‌م ده‌بێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر میدیا گوزارشت له‌ پێویستی و چاوه‌ڕوانییه‌ سیاسییه‌كانی جه‌ماوه‌ر بكات، ئه‌وا خواستیش له‌سه‌ر په‌یامه‌كانی زۆرتر ده‌بێت.‌

*فاكته‌ری كەلتوری: ئه‌م فاكته‌ره‌ش نزیكه‌ له‌ فاكته‌ری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، به‌ڵام به‌ شێوه‌یه‌كی فراوانتر، واته‌ په‌یوه‌ندیی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ تا چه‌ند میدیاكان ده‌توانن ره‌چاوی جیاوازییه‌ كەلتورییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ بكه‌ن له‌ ناوه‌ڕۆكه‌كانی خۆیاندا، وه‌ك ره‌چاوكردنی زمان و دابونه‌ریته‌كان، به‌ها كۆمه‌ڵگه‌یی و ئاكاره‌ گشتییه‌كان، فۆلكلۆرو كه‌له‌پووری وڵات.

*فاكته‌ری ته‌كنۆ‌لۆژی: ئه‌م فاكته‌ره‌ به‌نده‌ به‌ نێره‌رو به‌ وه‌رگریشه‌وه‌. ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیی به‌ نێره‌ره‌وه‌ هه‌بێت كه‌ مه‌به‌ست له‌ ده‌زگاكانی راگه‌یاندنه‌، ئه‌وا پێویسته‌ ته‌كنه‌لۆژیای به‌كارهێنراویان له‌ئاست گه‌شه‌ی ئامێره‌ به‌كارهێنراوه‌كانی جیهاندا بێت و كوالیتیی لایه‌نی ته‌كنیكی و هونه‌ریی به‌رهه‌مه‌كانیان زۆر به‌رز بێت، ئه‌وه‌شی په‌یوه‌ندیی به‌ لایه‌نی وه‌رگره‌وه‌ هه‌بێت كه‌ جه‌ماوه‌ره‌، ئه‌وا توانای به‌كارهێنانی ئه‌و ئامێرو كه‌ره‌سته‌ ته‌كنۆلۆژییه‌ پێشكه‌وتووانه‌ی هه‌بێت كه‌ پرۆسه‌ی وه‌رگرتنی په‌یامی بۆ ئاسان و خێراو كه‌م تێچوو ده‌كات.

دووه‌م، خواستی لاوه‌كی: خواستی ریكلامكاران
ئه‌م جۆره‌ له‌ خواست، بریتییه‌ له‌و پانتاییانه‌ی(رووبه‌ری رۆژنامه‌ بێت، یان میدیای ئه‌لكترۆنی، یان كات له‌ ته‌له‌فزیۆن و رادیۆ) كه‌ ریكلامكار له‌ ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندنی داوا ده‌كات. ئه‌م خواسته‌ی ریكلامكاران رایه‌ڵێكه‌ له‌ نێوان ژیانی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و رۆشنبیریدا و زیاتریش له‌ وڵاته‌ پیشه‌سازییه‌كاندا ره‌نگیداوه‌ته‌وه‌.
له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، بێگومان خواستی ریكلامكارانیش مه‌رجبه‌ندیی خۆی هه‌یه‌، له‌وانه‌:

1.بره‌وسه‌ندنی ریكلامه‌كان و زۆربوونیان له‌سه‌ر ئه‌ندازه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی ئابووری له‌لایه‌ك و، سروشتی بازاڕ له‌لایه‌كی تر، ده‌وه‌ستێت.
2.په‌نابردن بۆ ریكلام له‌ حاڵه‌تی ره‌واجی ئابوورییدا ده‌بێت كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ خواستی خه‌ڵكه‌وه‌ بۆ كڕین و به‌كاربردن(الشراء والإستهلاك).
3.په‌نابردن بۆ ریكلام له‌سه‌ر بوونی كێبەر‌كێی(المنافسة) نێوان دامه‌زراوه‌ ئابوورییه‌كان و كۆمپانیا بازرگانییه‌كان ده‌وه‌ستێت له‌ بازاڕی كاڵاو خزمه‌تگوزارییه‌كاندا.
4.نێوبانگی میدیاكان و تواناكانی بڵاوكردنه‌وه‌و گه‌یشتن به‌ زۆرترین وه‌رگر، په‌نابردن بۆ ریكلام لای ریكلامكاران زیاد ده‌كات.

ئه‌نجامگیری:
دوای خستنه‌ڕووی په‌یوه‌ندیی نێوان هه‌ردوو بواری ئابووری و راگه‌یاندن و ره‌نگدانه‌وه‌یان له‌ زاراوه‌و چه‌مكه‌كانی تایبه‌ت به‌ ئابووری میدیاو، په‌یوه‌ندیی نێوان به‌رهه‌م و به‌هاو خواست و كۆمه‌ڵێك چه‌مكی تری ئابووریی په‌یوه‌ندیداردا، ده‌توانین لێره‌وه‌ بگه‌ینه‌ ئه‌م ئه‌نجامگیرییانه‌:
1)به‌شێكی ئابووری میدیا له‌سه‌ر خواستی سه‌ره‌كی ده‌وه‌ستێت كه‌ خواستی جه‌ماوه‌ره‌ له‌سه‌ر به‌رهه‌م و په‌یامه‌كانی ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن.
2)خواستی جه‌ماوه‌ر له‌ژێر كاریگه‌ریی كۆمه‌ڵێك فاكته‌ردایه‌و له‌ بۆشاییه‌وه‌ دروست نابێت.
3)سه‌رچاوه‌یه‌كی تری ئابووری میدیا له‌سه‌ر خواستی لاوه‌كی ده‌وه‌ستێت كه‌ خواستی ریكلامكارانه‌ له‌سه‌ر ئامڕازه‌كانی راگه‌یاندن.
4)خواستی ریكلامكاران مه‌رجبه‌نده‌ به‌ كۆمه‌ڵێك هاوكێشه‌ی ئابووری و میدیاییه‌وه‌.
5)خواستی ریكلامكاران، به‌پێی گه‌شه‌ی ئابووریی وڵاتان جیاوازییه‌كی رێژه‌یی هه‌یه‌و له‌ وڵاته‌ پیشه‌سازییه‌كاندا ئه‌م خواسته‌ به‌هێزتره‌، ئه‌مه‌ش به‌بۆنه‌ی كۆمپانیا به‌رهه‌مهێنه‌ره‌ گه‌وره‌كانی بواری میدیاوه‌.

سه‌رچاوه‌كان‌:
1)فني، عاشور،(2012م)، (إقتصاديات وسائل الإعلام المرئية والمسموعة)، إتحاد إذاعات الدول العربية، سلسلة بحوث ودراسات إذاعية (74)، تونس.
2)كافي، مصطفى يوسف،(2015م)، (إقتصاديات صناعة الإعلام)، دار الحامد للنشر والتوزيع، عمان.
3)اللحام، محمود عزت، و آخرون، (2018م)، (إدارة الإعلام وإقتصادياته)، دار الأعصار العلمي للنشر والتوزيع، عمان.

 1,191 جار بینراوە