سەرەکی » وتار » ئەڵمانیا و چەك فرۆشتن بە توركیا

ئەڵمانیا و چەك فرۆشتن بە توركیا

هه‌ڵۆ به‌رزه‌نجه‌یی

كوێرەوەریی پرسی كورد هەر لەوەدا نییە بە تەنیا شەڕی بوونی بەرامبەر بە چوار دەوڵەتی داگیركەر دەكات، بەڵكو ئازارو سوێكەی لەو شوێنەدا زیاتر قووڵ دەبێتەوە كە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، دوای ئەو هەموو تراژیدیایەی بەسەر كورددا هاتووە، هێشتا لە چاوی بەرژەوەندیی رووتەوە لەم كێشەیە دەڕوانێ و ئامادە نییە بە دروشم و پرنسیپەكانی مافی چارەنووس و مافی مرۆڤ و ویستە دیموكراسی و پێشكەوتنەكانی سەردەمی گلۆبالیزم ـ كە خۆی بانگاشەی بۆ دەكات -كار لەتەك كورددا بكات و لەمپەڕیك بۆ ئەو سیاسەتە دڕندانەیەی دەرهەق بە كورد لە توركیا و ئێران و عیراق و سوریا پێڕەو دەكرێ، دروست بكەن و ئەو دروشمانەی بانگەشەی بۆ دەكەن، بۆ میللەتانی بندەستیش بەكاری بەرن.
هاوكات بیسەلمێنن كەوا رێز لەو هەموو قوربانی و ئازارەی كورد دەگرن، كەوا بۆ ساڵانێكە لە بری جیهان دەجەنگێ لەدژی دڕندەترین و تاریكترین هێزی سەدەی بیستویەكەم. كورد جەنگێك دەكات بە پێشمەرگە و شەڕڤان، كە كوڕو كچی رۆڵەی كوردن، داستان تۆمار دەكەن و گەورەترین سەروەریی مێژووی سەدەی بیستەم دەنووسنەوە.
ئەوە كچانی كوردن، هێزی (داعش)ی دڕندەیان هەڵبڕیووە. ئەوە كوڕانی كوردن ئەفسانەی داعشیان تێكشكاندووە. داعش ئەو هێزەی خەونی بەشێكی جیهانی زڕاندووە.
دەسەڵاتە كۆلۆنیالیستەكانی دوێنێ و دەوڵەتە زلهێزەكانی ئەمڕۆ، لە ئاست تراژیدیای كورددا، نابیناو گوێ ئاخنراو و زمان لاڵ و بڕاون. هۆكاری سەرەكی ئەم هەڵوێستە شەرم هێنەرەش، رایەڵی توندوتۆڵی دەوڵە داگیركەكانی كوردستانە وەك بازاڕی ساخكردنەوەی كەرەسەی بەم دەوڵەتانە. هاوت ئەوەیە كوردستان دەوڵەت نییە. ئێمە لەم ریال پۆلەتیكە دەگەین.
هەڵوێستی ئینگلیز بە پلەی سەرەكی و فەرەنسا پاش ئەوە دیارو زانراوە. روسیاو ئەمریكاش دەستی رەشیان لە چارەنووسی كورد گێڕاوە. ئەڵمانیاش سەدەیەك زیاترە رۆڵێكی نەرێنی دەگێڕێ و لە زۆر قۆناغیشدا، بەداخەوە دژبە بەرژەوەندییە باڵاكانی كورد لەبوون و هەبوونیدا وەستاوەتەوە.
باس لەوە ناكەین چۆن ژەنەڕاڵ و سوڵتانەكانی عوسمانی و كەمالیزم لەسەر دەستی ژەنەڕاڵەكانی ئەڵمانیادا مەشقیان پێكراوە. ئاماژەش بۆ ئەوە ناكەین كە چۆن چەكی كیمیاییان بە سەدام فرۆشت و قوربانییەكانی هەڵەبجەی لێكەوتەوە. بەڵكو دەمانەوێ تیشكێ بخەینە سەر پەیوەندیی ئەڵمانیا بە داگیركەری توركیاوە، هەتا ئەمڕۆ رەهەندێكی نامرۆیی و هاوزەمان گاڵتەجاڕیشی وەرگرتووە.
وەك ئەوەی دەبینین ئەڵمانیا بە هەموو تەكنەلۆژیای نوێوە، پاڵپشتی لە توركیا دەكات و لەگەڵ سەدامیش دا هەیبوو، ئێستاش لەژێر پەردەوە لەگەڵ ئێران برەوی پێدەدات.
لەسەر داخوازیی توركیا ساڵانێكە حكومەتی ئەڵمانیا راوەدووی ئەندام و لایەنگرانی PKK دەنێن، ئەو پارتە قەدەغە كرا. كە منداڵێكی كورد لە ئەڵمانیا لەدایك دەبوو، كەسوكاری دەیانویست ناوی كوردی لێ بنێن، دامودەزگاكانی ئەڵمانیا ئەو دایك وباوكەیان ناچار دەكرد، بچن لە باڵیۆزخانەو كونسوڵخانەی توركیا پاڵپشتی بهێنن. دیارە لەم بارەدا توركیا هیچ بەڵگەیەك نادات، لەمەڕ ناوی كوردییەوە. بەمجۆرە ئەو خێزانانە ناچار دەبن، ناوی دیكە هەڵبژێرن. ئەمانەو هەزاران نموونەی دیكە لەسەر پەیوەندیی قووڵی ئەڵمانیا و توركیا هەیە. لەڕاستیشدا تورك لە ئەڵمانیا دەخواو باشیشی دادەدۆشێ.
بۆیە هەر رۆژێ كوردستان ببێتە دەوڵەت و كورد دەسەڵات پەیدا بكات، پێویستە لە دادگای نێودەوڵەتی گازندە لەسەر هەموو ئەو وڵات و كارخانانە بە فەرمی بكات. ئاخر كورد قوربانییەكی گەورەی سیاسەتی نامرۆڤانەو بێ مۆڕاڵی نێودەوڵەتییە.
ئەگەرچی لەحاڵی حازردا پەیوەندیی ئەڵمانیاو توركیا، بەهۆی سیاسەتی ئەردۆغانەوە كە هێرشی زۆر دەكاتە سەر ئەڵمانیاو گەیاندوویەتییە سەر سوكایەتی و بەهیچ جۆرێك وەك دۆست و هاوپەیمان هەژماریان ناكات و تەنانەت پێی وتن نازی، كە تائێستا بەس بەرپرسانی جوولەكە توانیویانە لەسەر ئاستی بەرز ئەو وشەیە بەئاشكرا بە ئەڵمانەكان بڵێن، لێ ئەردۆغانیش بێ سڵەمینەوە پێی وتنەوە، بەڵام حكومەتەكەی مێركڵ هەر دەیەوێ تاڵە موووی معاویە لەگەڵ توركیادا نەپسێنێ. ئەمەش بە بیانووی رێكەوتننامەی كۆچبەرانەوە، كە لەگەڵ توركیا مۆریان كردووە.
حكومەتی ئەڵمانیا لەژێر گوشاردایەو وەزیری دەرەوە دەیەوێ هەندێك مەرج بەسەر توركیادا بسەپێنێت بە ناڕوونی دەیەوێ بڵێ: «ئێمە مادام توركیا لەشەڕدایە، چەك و تەقەمەنی بۆ نانێرین». لە وەڵامدا رۆژنامەی سەباحی توركیا بەتەوسەوە دەنووسێ: «باشە لەمەودوا لەگرێبەستەكاندا بۆمان بنووسن، چۆن و لەكوێ بەكاریان بهێنین، لەمەودوا چەكەكان تەنیا لە كودەتاكاندا بەكاردەهێنین» .
لە ڕاستیدا كێشەكە لەوەدایە، توركیا رووەو ‌وخۆرهەڵاتی ئیسلامی و روسیا وەرچەرخاوەو باوەڕی وایە شەمەندۆفێرەكەی هەرگیز ناگاتە برۆكسل و هەرگیز وەریناگرن ببێتە ئەندامی یەكێتی ئەوروپا.
ئەوانەی لە ئەڵمانیا دەژین، ئاگاداری ئەو پرسیارەی خەڵكی ئەڵمانیان، كە زۆربەی جاران دەیكەین: ئێوە بۆچی ناتوانن پێكەوە هەڵكەن یاخود پێكەوە بژین؟.
جگەلەوەی ئەو سنوورە دەستكردانەی خۆرئاوا كێشاونی لەدروستكردنی دەوڵەتە دەستكردەكاندا، بۆتە دیواری بەندیخانەی نەتەوەو گروپە ئیتنیكی و ئایینییەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، هاوكات ئەوروپا ئەو بەهەشتەی كە بۆ خۆی سازی داوە، لەسەر خوێن و جەستەی ئاسیا ـ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریكایە.
ئەوە ئەوانن ئەندازیاری ناوچەكە، دەستەو تاقمی گوێڕایەڵی خۆیانیان هێناوەتە سەر حوكم و بەهەموو توانایەكی لۆگیستییەوە پاڵپشتی لە رژێمە دیكتاتۆرەكان دەكەن، تا كارەكانی خۆیانیانی پێ مەیسەر بكەن. بۆیە دەبینین لەم میانەدا چاوپۆشی لەهەموو بەهاكانی مرۆڤایەتی و شارستانێتی دەكەن و درۆی رووت و بێ پەردە دەفرۆشن بە خەڵكی خۆیان و جیهان.
پرسێكی حاشا هەڵنەگرە، ساڵانێكە بە چەك و تەقەمەنی ئەڵمانیا، توركیا كوردستان كاول دەكات و وێنەی تانكە ئەڵمانییەكان لە شەڕدا دژ بە كوردی بەشەكانی تریش بەكاردێت، چۆتە دەرەوەی سنووری دەوڵەتانی ناتۆشەوە، كەچی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا دەڵێت: ئێمە بەڵگەی تەواومان نییە، ئەو تانكانە لەشەڕدا بەكارهێنرابن. گاڵتەجاریی بگاتە ئەو ئاستە، ئیدی هیچ بەهایەك لە دروشم و بانگاشەكاندا نامێنێ.
ئەوەتا دەبینین خۆشبەختانە كۆمەڵی رۆژنامەنووس و كەسانی هونەرمەندو پێشكەرشكارو سیاسی، بەرگەی ئەو درۆو دەلەسەو دیماگۆگییە ناگرن و بێ گوێدانە سیاسەتەكەی حكومەتی مێركل، هەندێ وتارو بەرنامەی تیڤی لەسەر رووداوەكان دەكەن و بەبەڵگەوە باس لە سیاسەتی دووڕوویی ئەڵمانیا دەكەن و وێنەی تانكەكان لە مەیدانی شەڕدا نیشان دەدەن، كەچی لەتەك ئەوەشدا بێ شەرمانە دەیانەوێ خۆیان لەو تەنگەتاوییە رزگار بكەن، بۆیە حكومەت بە فەرمی هەر دەیەوێ نكۆڵی لێ بكات.
لەلایەكی دیكەوە، ئەڵمانیا كە دەڵێت: ئێمە چەك نانێرین بۆ توركیاو بۆ ناوچەی قەیراناوی، مەبەستیان ئەوەیە تۆڵەی خۆیان لە ئەردۆغان بكەنەوە. دەنا ئەگەر ئەوان مرۆڤدۆستن و داوای ئاشتی دەكەن، بۆ هەر لەبنەڕەتدا چەك دروست دەكەن؟ ئەی بۆ نازانن چەك بۆ شەڕو مرۆڤ كوشتنە؟!، دیارە هەمان پێوەر بۆ وڵاتانی دیكەی خۆرهەڵات و خۆرئاوا راستە.
لەوەڵامی ئەم پرسیارەدا كە گەڵێك جار بەندە لێی كردوون، دەڵێن: ئێمەش دروستی نەكەین و نەینێرین، ئەوا وڵاتێكی تر ئەم كارە دەكات. دیارە بۆ سەردەمی سەدامیش هەر هەمان شتیان دەوت و دەشهاتن بە سەدان هەزار خەڵكیان دەهێنایە سەر شەقام بەناوی «نا بۆ خوێن بۆ نەوت».
منیش دەڵێم ئەی ناتوانن ئێوە دەست پێشكەربن و ببنە سەرتۆپ بۆ وڵاتانی تریش؟ دیارە هەردەبێت سەرەتا یەكەم هەنگاو لە وڵاتێكەوە دەست پێ بكات. بەڵام لەڕاستیدا ئەم وەرامەیان بۆ خۆدزینەوەیە لە راستییەكان.
Volker Perthes ، سەرۆكی «ناوەندی زانست و سیاسەت»و گەورە راوێژكاری حكومەتی ئەڵمانیاو ئەندامی ستافی نەتەوەیەكگرتووەكان ـ لەتەك دیمیستۆڕا ـ بۆ كێشەی سوریا لە چاوپێكەوتنێكیدا لە رۆژنامەی تاگە شپیگلی 28/1/2018دا دەڵێت: «هەناردەی ئەڵمانی بازاڕێكی باشە، شوێنی كار مسۆگەر دەكات و توێژینەوەو پێشكەوتن بەها پەیدا دەكەن، ئەگەر ئەو پارچە گەورانە بەرهەم بهێنرێ». دواتر سەبارەت بەو پاسیڤیستانەی دەڵێن ئەم چەك بەرهەمهێنانە ئاگری شەڕ خۆشتر دەكات، دەڵێت: «بۆ من لەم گفتوگۆیەدا توخمێكی گەوهەری دیارنییە: «بەرژەوەندیی ستراتیژی».
كەواتە ئەوان بەم مامەڵەو بازرگانییە، كە ساڵانە گەشەی ئابوورییان بە ملیار یۆرۆ زیاد دەكات، بازاڕیان گەرمتر دەكەن و گەشە بە تەكنەلۆژیای خۆیان دەدەن، هەر دەبێت بەردەوام بن. ئیدی با نەتەوەی بێ دیفاع و تەنیاباڵی وەك كورد هەر هاوارو داد بكات.
شاراوە نییە، ئەگەر بهاتبایە ئەم دەوڵەتانە هاوكارو پشتیوانی دەسەڵاتە خوێنڕێژو دیكتاتۆرەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستیان نەكردایە، لەمێژبوو كوردو گەلانی دیكە بە ئامانجی خۆیان گەیشتبوون. بۆیە بەرپرسیارێتی مێژوویی و مۆڕاڵی دەكەوێتە سەر شانی ئەمانیش.
ئەم كورتە پێشەكییە بۆ دەوڵەمەندتركردنی ئەم وتارەیە كە پوختەكەیم لە ئەڵمانییەوە كردووە بەكوردی، لەمەڕ ئابڕووچوونی چەك فرۆشتنی ئەڵمانیا كە ناونراوە «ئەڵمانیا مەرگ هەناردە دەكات لەژێر ئاگرباران دا».

 1,208 جار بینراوە