سەرەکی » ئەدەب و هونەر » خوێندنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی شاری‌ كه‌ڕولاڵان

خوێندنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی شاری‌ كه‌ڕولاڵان

دانا عه‌سكه‌ر

كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكی‌ شاری‌ كه‌ڕولاڵان 123 لاپه‌ڕه‌دا په‌نجا چیرۆك و كورته‌چیرۆك له‌خۆ ده‌گرێت، ئه‌م كتێبه‌ له‌ چاپخانه‌ی‌ ئاڤێستا له‌ شاری‌ كه‌ركوك به‌ تیراژی‌ 500 دانه‌ چاپكراوه‌.

به‌شێكی‌ زۆرمان ده‌زانین عه‌بدولڕه‌حیم سه‌ره‌ڕۆ هێنده‌ی‌ له‌ شیعره‌وه‌ نزیكه‌، هێنده‌ له‌ ده‌رگای‌ چیرۆكه‌وه‌ نزیك نییه‌، وه‌ك خۆی‌ له‌ پێشه‌كی‌ كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكه‌كه‌یدا ده‌ڵێ‌: ئه‌م كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌ یه‌كه‌م ئه‌زموونی‌ نووسینی‌ چیرۆكی‌ منه‌، هیچم نه‌كردبێت، به‌هره‌ و توانای‌ خۆم له‌و بواره‌دا تاقی كردۆته‌وه‌، هه‌ر له‌ پێشه‌كییه‌كه‌یدا ده‌ڵێ‌: دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌ستم كرد به‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ چیرۆك و شاره‌زاییه‌كی‌ باشم له‌ گێڕانه‌وه‌ و بنه‌ماكانی‌ نووسینی‌ چیرۆك په‌یداكرد، بۆیه‌ ده‌ستمكرد به‌ نووسینی‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌. له‌ڕاستیدا زۆربه‌ی‌ نووسه‌رانی‌ ئێمه‌ سه‌ره‌تا به‌ شیعر ده‌ستیان پێكردووه‌، پاشان هه‌وڵیان داوه‌ له‌ بواره‌كانی‌ تری‌ ئه‌ده‌ب خۆیان تاقی‌ بكه‌نه‌وه‌، هه‌وڵدان بو كاركردن له‌ شیعره‌وه‌ بۆ ژانرێكی‌ تری‌ ئه‌ده‌ب، به‌و مانایه‌ نییه‌ كه‌ شیعر هێنده‌ ژانرێكی‌ ئاسان بێت، هه‌ر كه‌سێك بێت و خۆی‌ به‌ شاعیر بزانێت، ئه‌ركی‌ شیعر زۆر له‌وه‌ قورستره‌ كه‌ مرۆڤی‌ ئه‌م قۆناغه‌ی‌ ئێمه‌ پێی‌ وابێت هه‌ڵاتن له‌ شیعر، سه‌ركه‌وتنه‌، ئه‌گه‌ر بۆ مێژووی‌ قۆناغه‌كانی‌ ئه‌ده‌بی‌ كوردیی‌ و ئه‌ده‌به‌ی‌ گه‌لانی‌ دنیا بگه‌ڕێنه‌وه‌، بۆمان روون ده‌بێته‌وه‌ كه‌ نووسینی‌ شیعر، په‌یوه‌سته‌ به‌ دۆخی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و سیاسی‌ و شارستانی‌ مرۆڤایه‌تی‌، لێ‌ لای‌ به‌شێك له‌ نووسه‌رانی‌ ئێمه‌ شیعر له‌یه‌ك فۆرمدا ده‌خولێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر نووسه‌ری‌ ئه‌م كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌ له‌و روانگه‌یه‌وه‌ ده‌ستی‌ بۆ چیرۆك بردبێت، ئه‌وا هه‌ڵه‌یه‌كی‌ كوشنده‌ی‌ كردووه‌.

پاش ئه‌وه‌ی‌ چیرۆكه‌كانی‌ نێو ئه‌م كتێبه‌م خوێنده‌وه‌، یه‌كێك له‌و چیرۆكانی‌ سه‌رنجی‌ راكێشام، چیرۆكی‌ « كۆتره‌شینكه‌ خرپنه‌كه‌« بوو، ئه‌م چیرۆكه‌ یه‌كێكه‌ له‌ چیرۆكه‌ باشه‌كانی‌ نێو ئه‌م كتێبه‌. ناوه‌ڕۆكی‌ چیرۆكه‌كه‌ باس له‌ دیارده‌یه‌كی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ ده‌كات، كه‌ زۆرینه‌مان به‌ر گوێمان كه‌وتووه‌، ئه‌ویش كۆترباز له‌ دادگا به‌ شایه‌ت قبووڵ ناكرێت! ئه‌گه‌ر ئه‌فلاتوون شاعیرانی‌ له‌ كۆماره‌كه‌ی‌ ده‌ركرد، ئه‌وانه‌ داب و نه‌ریتی‌ هه‌ندێك میلله‌ت كۆتربازیشی‌ خسته‌ نێو كۆماره‌كه‌ی‌ ئه‌فلاتوونه‌وه‌!

كۆتر جوانترین و به‌وه‌فاترین و نازدارترین باڵنده‌یه‌، زۆرجار عاشقه‌كان په‌نا بۆ كۆتر ده‌به‌ن، له‌ ئاشتیدا كۆتری‌ سپی‌ هه‌ڵده‌درێت! ئه‌دی‌ بۆ به‌خێوكه‌ری‌ كۆتر نه‌فره‌ت لیكراوه‌؟ له‌ ته‌كنیكی‌ چیرۆكی‌ نوێدا ده‌كرێ‌ لۆكه‌یشن و زه‌مه‌ن هێده‌ی‌ په‌یام رۆڵیان نه‌بێت، ئه‌وه‌ی‌ زۆر گرنگه‌ ته‌كنیك و فه‌نتازیا و گێڕانه‌وه‌یه‌، شوێن و زه‌مه‌ن له‌م چیرۆكه‌دا كراوه‌ته‌ قوربانی بیرۆكه‌. پاش خوێندنه‌وه‌ی‌ ته‌واوی‌ چیرۆكه‌كان، ئه‌وه‌م له‌لا گه‌ڵاڵه‌بوو، به‌شێكی‌ زۆر له‌م چیرۆكانه‌ سێبه‌ری‌ فرۆیدی‌ به‌سه‌ره‌وه‌ هه‌یه‌، واتا له‌ هه‌ناوی‌ دیارده‌ كۆمه‌ڵایتییه‌كانه‌وه‌ گرێی‌ راووداوه‌كانمان بۆ ده‌كڕێته‌وه‌، نه‌ریتی‌ نه‌فره‌ت لیكرانی‌ كۆترباز، ته‌نها توێژێك ناگرێته‌وه‌، به‌ڵكو ئه‌وانه‌ش كه‌ كۆتریان خۆشده‌وێی‌ و سه‌رسامی‌ جوانیی‌ كۆترن كه‌وتوونه‌ته‌ به‌ر به‌رداشی‌ ئه‌و نه‌ریته‌باوه‌، ئه‌مه‌ خاڵێكی‌ ئه‌رێنی‌ نێو بیرۆكه‌ی‌ ئه‌م چیرۆكه‌یه‌، كه‌ هه‌موومانی‌ تێدا ده‌كاته‌ به‌رپرسیار.

« باوكه‌ ده‌زانم تۆ منت زۆر خۆشده‌وێ‌، ئه‌مجاره‌ به‌ قسه‌ی‌ من بكه‌ و كۆترێكم بۆ بكڕه‌! هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م چیرۆكه‌ گێڕانه‌وه‌یه‌كی‌ ساده‌یه‌، به‌ڵام له‌ هه‌ناویدا درمێكی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ هه‌ڵگرتووه‌، هیچ یاسایه‌ك ناتوانێ‌ ئه‌و درمه‌ بگۆڕێت، ئه‌وه‌ی‌ ده‌توانێت ده‌ست بۆ ئه‌و برینه‌ ببات، ته‌نها هوشیاریی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌.

پارێزه‌رێكی‌ ناسراوی‌ شار، كچه‌ نه‌خۆشه‌كه‌ی‌ له‌ مردن رزگاری‌ ده‌بێت، پیاسه‌یه‌كی‌ نێو بازاڕی‌ پێده‌كات، ئیدی‌ وه‌ك له‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ چیرۆكه‌كه‌دا نووسه‌ر ده‌ڵێ‌: كێشه‌كه‌ لێره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات! ده‌مێك كچه‌ نه‌خۆشه‌كه‌ی‌ دوا ده‌كات كۆتری‌ بۆ بكڕێت، له‌ رێی‌ ئاخاوتنی‌ ناوه‌كییه‌وه‌« مۆنۆلۆگ» پارێزه‌ره‌ ناسراوه‌كه‌ ده‌ڵێ‌: منی‌ ناسراو چۆن بچم بۆ بازاڕی‌ كۆترفرۆشه‌كان؟! ئه‌مه‌ خوڵاسه‌ی‌ ئه‌و نه‌ریته‌یه‌ كه‌ بووته‌ گرێیه‌كی‌ ده‌روونی‌، ته‌نانه‌ت لای‌ توێژی مام ناوه‌ندی و خوێنه‌واره‌كانی‌ كۆمه‌ڵكه‌ش نه‌ڕه‌ویوه‌ته‌وه‌، ئه‌م چیرۆكه‌ ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت ته‌كنیكی‌ هه‌موو چیرۆكێك له‌ بیرۆكه‌كه‌یدایه‌، راسته‌ چیرۆكنووس كاری‌ له‌سه‌ر دیارده‌یه‌كی‌ باوی‌ نێو كۆمه‌ڵگه‌ كردووه‌، لێ‌ له‌ پشت ئه‌م دیارده‌یه‌وه‌، ئاگاییه‌ك هه‌یه‌، پێمان ده‌ڵێ‌ ئه‌و مرۆڤه‌ی‌ كۆتر به‌خێو ده‌كات، ئه‌و دڕنده‌یه‌ نییه‌ كه‌ بخرێته‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ بوونه‌ گشتییه‌كه‌وه‌، له‌ رواڵه‌ته‌ گشتییه‌كه‌یدا ئه‌م دیارده‌یه‌ جۆرێك له‌ دووفه‌قیی‌ تێدا به‌دی‌ ده‌كرێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، بۆ كۆتر ده‌بێته‌ هێمای‌ ئاشتی‌، به‌ڵام كۆترباز به‌ نه‌فره‌ت لێكراو ده‌ژمێردرێت، نووسه‌ر ورده‌كاری‌ جوانی‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ی‌ له‌م چیرۆكه‌دا بۆ خستوینه‌ته‌ڕوو، كه‌ ده‌كرێت به‌ جوانی‌ به‌دووی‌ سێبه‌ری‌ هێڵه‌گشتییه‌كانیدا بگه‌ڕێن، بازاڕی‌ باڵنده‌ فرۆشه‌كان، ئه‌و فه‌زا ئارام به‌خشه‌یه‌ زۆرینه‌ی‌ مرۆڤه‌كان له‌ ده‌ست جه‌نجاڵیی‌ ژیان، په‌نای‌ بۆ ده‌به‌ن، مرۆڤ سه‌نته‌ری‌ بوونه‌، به‌ كه‌م ته‌ماشاكردنی‌ واتا سووكایه‌تی‌ به‌ بوون، ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م جیاوازیانه‌ ده‌كاته‌ نه‌ریت، ناهوشیاریی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌. له‌ درێژه‌ی‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ چیرۆكه‌كه‌یدا نووسه‌ر كه‌ دێته‌ سه‌ر بازاڕی‌ باڵنده‌ فرۆشه‌كان، زۆر به‌ جوانی‌ له‌و دنیا جودایه‌ ده‌دوێت، كه‌ ئه‌ویش ئه‌و جیاوازیه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌یه‌ له‌ تێگه‌یشتنی‌ جیاواز بۆ باڵنده‌، نووسه‌ر لێره‌دا دیوه‌ جوانه‌كه‌ی‌ باڵنده‌مان بۆ ده‌خاته‌ڕوو، كه‌ شانۆیه‌كی‌ كراوه‌یه‌ مرۆڤ په‌نای‌ بۆ ده‌بات، ئۆركێسترایه‌كه‌ مرۆڤ له‌ ده‌می‌ نائارامی‌ رۆحی په‌نای‌ بۆ ده‌بات.
كۆتره‌كان عاشقن، عاشقه‌كان به‌یه‌ك ناگه‌ن، له‌یه‌ك كاتدا كچی‌ پارێزه‌ره‌كه‌ و منداڵی‌ كه‌سێكی‌ تر دوو كۆتر ده‌كڕن كه‌ نێر و مێ‌ ده‌بن، كۆتری‌ كچه‌كه‌ مردار ده‌بێته‌وه‌، پارێزه‌ره‌كه‌ له‌ داخی‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و دوو عاشقه‌ی‌ له‌ یه‌ك كرد، دۆخی‌ ده‌روونی‌ تێك ده‌چێت، ئیدی‌ كه‌ به‌شه‌قامه‌كاندا ده‌سووڕێته‌وه‌، منداڵ پێی‌ ده‌ڵێن كۆتر كۆتر، ئه‌ویش تووڕه‌ ده‌بێت، وه‌زیفه‌ی‌ ئه‌م پارێزه‌ دڵخۆشكردنی‌ كچه‌كه‌ی‌ بوو، لێ‌ دوو كۆتری‌ عاشق و مه‌عشوقی‌ له‌یه‌ك كرد، مرۆڤی‌ هوشیار و به‌ هه‌ست ئه‌و ناحه‌قییه‌ی‌ به‌ ره‌وا نه‌زانی‌ بۆیه‌ كه‌وته‌ ژێر كاریگه‌ریی‌ خه‌مێكی‌ قووڵه‌وه‌.

من له‌سه‌ره‌تاوه‌ ئه‌ماژه‌م به‌وه‌دا لۆكه‌یشن و زه‌مه‌ن بوون به‌ قوربانی بیرۆكه‌، هه‌ندێكجار ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ ناتوانێت بۆشایی‌ شوێن و زه‌مه‌ن پڕ بكاته‌وه‌، به‌ڵام له‌م چیرۆكه‌ی‌ عه‌بدولڕه‌حیم سه‌ره‌ڕۆ بیرۆكه‌ زۆر به‌ جوانی‌ توانیویه‌تی‌ ئه‌و بۆشاییه‌ پڕ بكاته‌وه‌.

 378 جار بینراوە