سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » وەرینی گەڵاكانی تەمەن،بیرهێنانەوەی یادەوەریی تێکۆشەرانی دیارو گومناو

وەرینی گەڵاكانی تەمەن،بیرهێنانەوەی یادەوەریی تێکۆشەرانی دیارو گومناو

ساڵۆنی ئەمجارە: دوو كۆڕ لە یەك دوو توێدا
ئەم ژمارەیەی دوو توێی ساڵۆن ئەگەرچی لە چوارچێوەی دوو توێیەكی سەربەخۆدا دانەبەزیووە، بەڵام هەروەك ئەوانی دیكە چوار لاپەڕەی بۆ تەرخاكراوە، چونكە پوختەی دوو كۆڕی جیاجیای ساڵۆنی كوردستانی نوێ-یە كە لەماوەی رابردوودا بۆ هەر یەكێكیان كۆمەڵێك لە رووناكبیران‌و نووسەران میوانی گەنگەشەو مشتومڕەكانی ناو ئەو دوو كۆڕەی ساڵۆنی كوردستانی نوێ بوون.
كۆڕی یەكەمیان خستەڕووی بەرگی یەكەمی كتێبی «گەڵا وەریووەكانی درەختی تەمەنم» بوو كە لەنووسینی نووسەرو لێكۆڵەر د. حسێن محەمەد عەزیزە»‌و تێیدا بەشێك لە بیرەوەرییەكانی خۆیی تۆماركردووە.
هەرچی كۆڕی دووەمیشە، بۆ خستەڕووی نوێگەرییەك بوو لە رۆژنامەنووسی عیراقیدا پەیوەست بە دروستكردنی پردێكی پەیوەندیی رووناكبیریی لەڕووی هونەریی ‌و ئەدەبی نێوان كورد ‌و عەرەب، بۆئەوەش ساڵۆنی كوردستانی نوێ میوانداریی نووسەرو رۆژنامەنووسی ناوداری عیراقی شەوقی عەبدولئەمیر سەرنووسەری رۆژنامەی «بین النهرین»ی كردبوو كە وێڕای خستەڕوو و ناساندنی ئامانجی لە دەركردنی رۆژنامەكە، داوایكرد كە نووسەران‌و هونەرمەندان ‌و رۆژنامەنووسانی كوردستان هاوكاربن لە گواستنەوەی تێڕوانین ‌و كەلتووری كوردی بۆ عیراق ‌و دروستكردنی ئەو پردی پەیوەندییەی كە لەچلەكانەوە تا كۆتایی هەشتاكان هەبووە، یاخود بنیاتنانەوەی ئەو متمانەیەی كە سیاسەت رووخاندووێتی.
ئەو دوو كۆڕەش یەكەمیان لە رۆژی 3/4/2018 ‌و ئەوی دیكەیان لە 4/4/2018دا بەڕێوەچوون.

سەرنووسەر: برایانی بەڕێز ئەم كاتەتان باش بەخێربێن بۆ كۆرێكی دیكەی ساڵۆنی كوردستانی نوێ، بۆ ناساندنی بەرگی دووەمی كتێبی بیرەوەریەكانی هاوكارمان د.حسێن محەمەد، «بەناوی گەڵا وەریوەكانی درەختی تەمەنم».
بەرگی یەكەمی ئەم كتێبە لە ساڵی 2015 دەرچووە، ئەمڕۆش بەرگی دووەمی دەرچووە، یەكێك لە لایەنە جوانەكانی دكتۆر لەم كتێبەدا جگە لە زمانە پاراوەكەی ‌و قسە خۆشەكانی، وەك كوردپەروەرێك دەنووسێت، گوێی نەداوەتە ئەوەی ئەو كەسەی لەسەری دەنووسێت ‌و ئەو شتانەی دەینووسێت دەچێتە قازانجی سیاسەتمەدارێكەوە یان نا، هەروەها ئەم بیرەوەرییانە ئەو شتانەن كە خۆی بینیوونی.
د.حسێن محەمەد عەزیز:
زۆر سوپاستان دەكەم، من ئەم بیرەوەرییانەم لە ساڵی 1996 نووسیوەتەوە، دوای 31ی ئاب هەندێكیان كە كۆن ببوو، بڕیارمدا نەڕوات، كاتێك گەڕامەوە كوردستان، لەسەر فلۆپیەك دامنا بوو، ویستم یەچاپی بگەیەنم، بەڵام باوی فلۆبی نەمابوو، جارێكی تر دووبارە چاپم كردەوە.
ویستم بیكەم بە یەك كتێبی هەزار لاپەڕەیی، بەڵام بڕیارمدا بیكەم بە سێ كتێب، چونكە پێموابوو كەس كتێبی وا گەورە ناخوێنێتەوە،
بەرگی یەكەمی ناوی گەڵا وەریووەكانی درەختی تەمەنمە، لەساڵی 1950وە دەست پێدەكات بۆ 1971 كە باس لە ژیانی منداڵی ‌و بنەماڵەیی خۆمان‌و قۆناغەكانی خوێندن‌و هەروەها شۆڕشی ئۆكتۆبەر‌و زۆر گرنگیم بە شتە فۆلكلۆرییەكان داوەو یارییە منداڵییەكانم باس كردووە‌و زیندووم كردووەتەوە.
بۆیە ناوم لێنا، گەڵا وەریووەكان، چونكە من هەر گەڵایەك بە تەمەنی خۆم دادەنێم لە‌و درەختە دەوەرێت كە تەمەنی منە.
بەرگی دووەمیش هەمان ناونیشانی هەیە، بەرگی یەكەم لەماوەی 20 ساڵدایە، بەڵام لە بەرگی دووەمدا، قۆناغەكانم كورت كردووەتەوە‌و كردوومە بە 10 ساڵ، لەساڵی 1971ەوە بۆ 1981.
بەشی دووەم لە یەكەم لاپەڕەوە تا كۆتایی بیرەوەریی رامیاریی خۆمە لە ریزی كاژیكدا، پاشان شۆڕشی ئەیلول، پاشان هەرەس، ئینجا هاتوومەتە سەر ئەو كاتەی كە پاسۆك دروستكراوە.
لەو نێوەندەدا پەیوەندییمان لەگەڵ كێدا یەكێتیی نیشتمانی ‌و هەروەها كۆمەڵەی ماركسی لینینی هەبووە، هەروەها رووداوەكانی هەرەس، رووداوە هەرە گرنگەكان باسكراون.
بۆ نموونە من رەنگە یەكەم كەس بم كە ئەم شتەم لەسەر بارزانی نووسیبێت، پێموایە كە وا سەركردەیەكی كلاسیكی كۆن بووە، تەمەنێكی زۆری لە خەبات‌و شۆڕش سەرف كردووە، بەڵام دەبوایە لەكاتی لێقەومانە گەورەكەدا یاخود وەك حەزرەتی قازی محەمەد گەلەكەی بەجێ نەهێشتایە، یاخود وەكو شێخ محەمەدی سەید عەلی حافز كە لەبەرچاوی خۆمدا خۆی كوشت لە شانەدەری، ئەویش خۆی بكوشتایە.
هەروەها باسی كارەساتی هەكاری ‌و شەهیدبوونی شەهید شەهاب و بەزۆری شەهیدبوونی هاوڕێیانم لە پێشمەرگەی ناوشار باسكراوە. پاشان شێكردنەوەیەكی زۆری تێدایە لەسەر شەڕی ناوخۆ، ئەوە زۆر بایەخم پێداوە، هەندێك بابەتی كۆمەڵایەتیشی تێدایە، بۆ نموونە لەبەرگی یەكەم دووەمدا دڵداریم كردووە، لەژیانی خۆمدا هەردووكیم باسكردووە، یەكێكیان تەمەنم حەوت ساڵ بوو ‌و كچەكە هەشت ساڵ بوو، ئەوەی دووەم ناوم نەهێناوە، ناوێكی ترم لێناوە، چونكە بۆی هەیە شكاتم لێ بكات ‌و تووشی كێشە ببێت.
لەم بەشەشدا چیرۆكێكی دڵداریی تێدایە لەگەڵ كچێك، سێ چوار ساڵ پێكەوە بووین، دوای ئەوەی بوو بە بەعسی، وازم لێهێنا. بەڵام ناوم نەهێناوە، ناوم ناوە جووجە.
من ئەم بیرەوەرییانەم لەكاتێكدا كۆتایی پێهێناوە لەدوا لاپەڕە، كارەساتێكی زۆر دڵتەزێن روویدا كە من ئەوكاتە لێپرسراوی رێكخستنەكانی پاسۆك بووم لەناو شاری سلێمانی لەساڵی 1980 بۆ 1981. كارەساتەكەش شەهیدبوونی دوو پێشمەرگەی پاسۆك بوو لەناو شاردا.
ئەوانیش وەک تۆڵەکردنەوە چەند پێشمەرگەیەکی لایەنێکی تریان شەهیدکرد.
ئێمە زۆر شتی تریشمان دەكرد، بۆ نموونە تەبەروعاتمان كۆدەكردەوە‌و بەنهێنی نامەمان دەبرد بۆ دۆست‌و كەسی خۆمان بەنهێنی، ئەوكاتەی ئەوە روویدا، من كە دەچووم بۆلای هەر كەسێك دەموت پیاوی شێخ جەعفەرم.
بۆچی وام دەگوت؟ چونكە لیوا مەنسور كە ئێستا لە سلێمانییە ناوی شێخ مەنسوری شێخ كەریمی حەفیدە، ئامۆزازایەكی هەیە برای ناسری حەفیدە، ئەوش ناوی شێخ كەریمی شێخ مەنسوری شێخ كەریمی حەفیدە، خوشكەزایەكی هەبوو پارێزگار بوو، ئەگەر بمانوتایە ئەمە بە دەستی پارێزگار كراوە، قسەیان پێ دەوتین ‌و دەرگایان بەڕوودا دادەخستین، دەیانوت: «ئێوە جاشن‌و پارە نادەین»، لەو شتەدا من نامەیەكم بۆ سەركردایەتی نووسی‌و وا رێككەوتین كە بەهیچ شێوەیەك تخوونی شەڕی ناوخۆ نەكەوین، بەڵام ئەوان توخنی كەوتن، ئەوەبوو كە ئەو كارەساتەیان كرد، دنیایان لێكرد بە چەرمی چۆلەكە‌و هێزێكی گەورەی یەكێتی كۆبووە‌و راویان نان ‌و كردیانن بە ئێراندا، من ویستم بچم بیان بینم، كە چووم بۆ شارباژێڕ لەوێدا كەمالی عەلی حەوێز بە مەتارەیەكەوە وەستا بوو، دەستیان لێ ڕاگرتین دابەزیم ‌و وتم چییە؟ وتیان بۆ بەنزین وەستاوین، بەڵام لەتۆی وەرناگرین، وتی بۆچی هاتوون؟ وتم: بۆ شتێكی وا، وتی وەڵا بگەڕێرەوە، بتگرن هەلاهەلات دەكەن. كە هاتمەوە نامەیەكم نووسی بۆ سەركردایەتی كە دەبێت بە زووترین كات چارەسەری ئەو دۆخە بكات یان روونكردنەوەیەك بدەن كە ئێمە ئاگامان لەم دۆخە نییە‌و ئەوان لەخۆیانەوە ئەوەیان كردووە، بەڵام نەیان كرد.
بەداخەوە بڕیارێكی هەڵە لە ناوخۆی كۆمەڵە دەرچوو كەوا پاكتاوی ئەندامانی پاسۆك بكەن، لەشار‌و لەشاخ، یەكیك لەوانە من بووم، یەكێك لەوانە ملازم عومەر بوو كە جوابی بۆ ناردم‌و وتی ئاگات لەخۆت بێت، حەمەی حەمە باقی‌و ناسر گوێیان لەو شتە بوو، جوابیان بۆ ناردم، هەستام چووم بۆ موسڵ، بۆ؟ چونكە بڕیار بوو بچمە دەرەوە، چونكە یەكەم شەڕی ئێران‌و عیراقە‌و شەڕی ناوخۆیە، لەبەرئەوە بچیت لە شاخ بمریت باشترە، لەدوای ئەوە نامەیەكم نووسی بۆ سەركردایەتی كە من لەو ساتەوە پاسۆك نیم.
رۆژی 13/7/1981 دوای ئەوە ڤیزەم وەرگرت لە موسڵ‌و لەوێوە چوومە ئەوروپا.
ستران عەبدوڵڵا:
دكتۆر هەمووی باس نەكرد لێرەدا، من بەشی یەكەمیم خوێندەوە، ئەم كتێبە راستە باس لە بیرەوەرییەكان‌و دیدی ئەندامێكی پاسۆك دەكات، بەڵام لەڕاستیدا مێژووی هەموو حزبە سیاسییەكانی تێدایە، بەچاك ‌و بەخراپەوە، دەتوانم بڵێم لایەنی گەشبینی ‌و لایەنی چاكە بەسەر كتێبەكەدا زاڵە، هەروەها وێنەی چەندین شەهیدی تێدایە‌و من شایەتی ئەوەی بۆ دەدەم كە كتێبێكی كوردستانییە، چ ئەوەی پێشوو، چ ئەوەی ئێستاشی. هەروەها بەرهەمەكانی دیكەشی لە بواری زمان‌و سیاسەتدا، بەڵام وەكو بیرەوەریی ئەم لایەنە بەسەر كتێبەكانی دكتۆردا زاڵە.
د.حسێن محەمەد عەزیز:
كە بەرگی یەكەم دەرچوو، هەندێك برادەر‌و خۆشەویست پەیوەندییان پێوە دەكردم‌و دەیانپرسی كە بۆچی وێنەی ئەوانی تێدا نییە؟ و دەیانپرسی «بۆچی باسی ئێمەت نەكردووە؟ یان زۆر بەلای یەكێتیدا رۆیشتوویت، یان زۆر بەلای پارتیدا باتداوە؟». من دەمەوێت ئەوە بڵێم هەرچییەكم نووسیبێت لە بەرگی یەكەم‌و دووەم‌و لە داهاتووشدا، لەدید‌و سەرنج‌و باوەڕی خۆمەوە دەینووسم، بۆ نموونە یادی د. كوردۆ عەلی-م كردەوە، لەسەر ئەركی زانكۆش یادەكەمان كردەوە، بە كتێبێك یان لە بەرنامەیەكی رادیۆدا پەیوەندییان دەكرد‌و دەیانوت: «باسی خۆی دەكات»، ئێ من دەبێت باسی خۆم بكەم، چونكە بیرەوەریی خۆمە، لەگەڵ ئەو كوڕە من هەقم كە كێ خزمەتی كردووە‌و كێ نەیكردووە، لەبەرئەوە تووشی هەندێك گرفت بووم لە نووسینی ئەو یادەوەرییانەدا.
لەبەرئەوە هەركەسێك بیەوێت راستی بڵێت، نابێت گوێ بداتە ئەوەی خەڵك چی دەڵێت؟ راستی هەر دەردەكەوێت بۆ خەڵك.
زۆركەس دەستخۆشییان لێكردم بۆ بەرگی یەكەم، چونكە من مەلایی بووم، پێش 1970‌و ریكخستنیشمان هەبوو لە بەكرەجۆ، مەسئولەكەمان شەهید جەمالی حەمە نوقڵە بوو كە ساڵی 1981 شەهیدكرا، هەروەها نەجات عەبدولستار بوو كە ئەمان لە بەكرەجۆ گیران.
من بۆ هەندێك زانیاریی، چوومەتە ماڵی شەهیدەكان، رۆژی لەدایكبوون‌و شەهیدبوونیانم وەرگرتووە، چونكە ئەلبومێك نییە هەمووی كۆبكاتەوە، ¬¬بۆ نموونە: «سەڵاحی حەمە قاسم، شێخ برایم شەلەك، شێخ محەمەدی سەید عەلی حافز»، ئەمانە هەموو تێكۆشەربوون، چ لەملا بووبن، یان لەولا، رەوشێك دروست ببوو كە خەڵكەكەی دابوو بەیەكدا، رەوشەكەش لەسەرەوە دروست ببوو، لەبەرئەوە، من داوای لێبوردن دەكەم ئەگەر كەسێك شتێكی بەدڵ نەبێت، ئەوە من باری سەرنجی خۆمە، ئەگەر كەم و كورتییەكیشی تێدایە، دەتوانێت راستی بكاتەوە.
مستەفا ساڵح كەریم:
پێشەكی پیرۆزبایی لێدەكەم بەڕاستی هەوڵێكی باشی سەرف كردووە، من سەرسامم بە راستگۆییت لە نووسینەكانتدا، توانیوتە ئەو شتانەی كە وەرتگرتووە، بە ئەمانەتەوە بیگەیەنیت ‌و راستییەكیش هەیە كە دەبێت بیڵێم: «جەنابت لە پێناو ئەو بیروباوەڕەی خۆت كە باوەڕت پێی هەیە، زۆرت ئەرك كێشاوە، واتە لێرەوە بۆ هەواڵێك ئامادەییت تێدا بووە بگەیتە رومادی، كە ئەمانە هەمووی كاری پیرۆزن، بەڵام هەندێك شت هەیە لەناویدا پێویستی بەزیاتر روونكردنەوە هەیە، بۆ نموونە بابەتی كانی ماسی زۆر ئەلكێنرێت بە كۆمەڵەی «ژ.ك- كاژیك»ەوە، زۆر كەس باسی ئەوە دەكەن، بەڵام تائێستا بۆمان دەرنەكەوت كە كێ بوو توانی لەو رێگەیەوە ئەو قەسابخانانە بنێتەوە، چونكە ئەوساش پارتی عەونی یویسفی نارد بۆ ئەوێ بۆ لێكۆڵینەوە، كاك عەونی ئەوەندە بێزاربوو، رۆیشت بۆ بەغدا، دواتر مەلا مستەفا پێی وت: «من تۆم نارد بۆچی»؟، ئەویش وتی: «جەناب مەقاییس نەماوە»، لەبەرئەوە هەقە ئەو شتانە كە ئێوەی تێدا ژیابوون بۆ میژوو روونی بكەنەوە.
د.حسێن محەمەد عەزیز:
كێشەی كانی ماسی كێشەیەكە لە 64ەوە تائێستا چارەسەرێكی ئەوتۆی بۆ نەكراوە‌و روون نەكراوەتەوە، من بەگوێرەی توانای خۆم هەوڵمداوە روونی بكەمەوە. لێرەدا لە لاپەرە 44دا كاك فاروقی مەلا مستەفا بیرەوەرییەكانی خوێندبووەوە‌و شتێكی نووسیبوو لەسەر كاژیك، وەڵامم دایەوە‌و لە كوردستانی نوێ بڵاوكرایەوە كە كورتەیەكیم دووبارە لێرەدا بڵاوكردووەتەوە.
لە 27\3\1964 – 2\7\1962 حزبێك هەبوو بەناوی پارتی گەلی كورد، ئەمانە بەرپرسیاری یەكەمن لە كانی ماسی، ئێوە بۆ دڵنیابوون لە قسەكانی من، دەتوانن بیرەوەریەكانی عەبدوڵڵا گریك بخوێننەوە، چونكە ئەو یەكێك بووە لە پارتی گەلی كورد، ناوی هەموو ئەندامانی پارتی گەلی كوردی تێدایە، زۆربەی ئەو كەسانەی لە كانی ماسی بوون و ئەو ئیشانەیان كردووە.
هەروەها لە بەیانەكەی مەلا مستەفادا كە من لە بەرگی یەكەمدا بڵاوم كردۆتەوە، ناوەكانی تێدایە‌و من سوپاسی مامۆستا عومەر بەرزنجی دەكەم كە ئەرشیفێكی زۆر گەورەی هەیە لە كوردستان، ئەو ئەو بەیانەی بۆ هێنام.
مستەفا ساڵح كەریم:
بەبێ ئاراستەكردن لەخۆیانەوە ئەمەیان دەكرد؟
د.حسێن محەمەد عەزیز:
نەخێر سلێمانی سەربەخۆ بووە‌و پارتی گەلی كورد كانی ماسیان گرتووە، بەڵام مەكتەبی سیاسی ویستیان ئاژاوەیەك دروست بكەن كە سەركردایەتی كاژیكە، بەڵام لە راستیدا كاژیك نین، ئەو دوو باڵە لە 64 دا تێكەڵاوبوون.
جەلال عەلی:
من دەستخۆشیت لێدەكەم، بەڕاستی كوردانە شتەكانت نووسیوە، حەزدەكەم تیبینی ‌و سەرنجێكی خۆم بڵێم كە كاك مستەفاش باسی ئەوەی كرد، زەمانی تێپەڕبوونە ‌و خەڵك راسپێردراوە، وەكو كاژیك، ئێوە پێش 11/3/1970 باری لاری پارتیتان راست كردبووەوە، دەتوانن باسی ئەوە بكەن كە دوای 1970 كەوتنە راوەدوونانی كاژیكیش، چونكە لەوانەیە ئەگەر وازتان نەهێنایە لە زانكۆ، لەوانەبوو برادەرانی پارتی توندوتیژیتان لەگەڵدا بەكاربهێنن.
د.حسێن محەمەد عەزیز:
من لە هەردوو بەشەكە باسم كردووە، بەڵام پێش 70 كاژیك نەبووە، لە 14\4\1959 دروستبووە، چەند جارێك گەرم كراوەو هێواش كراوەتەوە ، هەندێك لە سەركردەكانی وەكو د. ئیحسان فوئاد حەوتەوانەكە، جەمال نەبەز، ئەمانە پەیوەندییان نییە بە كاژیكەوە، د. ئیحسان وتویەتی: كە هەر زوو پەیوەندیی نەماوە بە كاژیكەوە، عەبدوڵڵا جەوهەر كە بناغەی بابەتەكەیە‌و زۆربەی هەرە زۆری نامەكانی كاژیك ئەو نووسیوویەتی، لە 1962 وازیان هێناوە، بووە بە شتی شەخسی، بەڵام ئەوەی كە زیندوو كرایەوە، بەیانی 11ی ئازار زیندووی كردەوە، كۆمەڵیك قوتابی كاژیك بوون، خۆیان ناونا لقی قوتابیانی سلێمانی، هەموویان كاژیك بوون.
لەولاشەوە پارتی «تۆفیقی نوری بەگ، مەلا فەتاحی مەعاریف، عەزیز شەفیق، لیژنەی ناوچەیان دروستكرد، ئەوانەش كاژیك بوون، وردە وردە رێكخستنی مەلایی بوژایەوە‌و ئێمەش خۆمان پەیوەندیمان پێوەكرد، دایانمەزراندین، پاشان لەسەر كاژیك بەبەیانی مەكتەبی سیاسی دەركرام.

print

 61 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*