سەرەکی » دۆسێ » تەنگژەكانی نێوان توركیا و ئیسرائیل سەرهەڵدەدەنەوە

دیسانەوە فەلەستینییەكان هۆكارن

تەنگژەكانی نێوان توركیا و ئیسرائیل سەرهەڵدەدەنەوە

وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل لە بەیاننامەیەكدا رایگەیاندبوو، داوای لە كونسوڵی گشتی توركیا كردووە»بەشێوەیەكی كاتی و بۆ مەبەستی راوێژ وڵاتەكەی جێبهێڵێت»، ئەمەش لەكاتێكدایە كە پێشتر توركیا داوای لە باڵێوزی ئیسرائیل كردبوو، بۆ ماوەیەكی كاتی ئەنقەرە جێبهێڵێت.
بەهۆی رووداوەكانی غەززەشەوە، توركیا داوای لە باڵێوزەكانی كردبوو لە ئیسرائیل و ولایەتە یەكگرتووەكان، لەپێناو ئەنجامدانی راوێژ لەگەڵیاندا بگەڕێنەوە وڵاتەكەیان.

لە ئەنقەرەوە دەستیپێكرد
دوای ئەوەی ئەنقەرە باڵێوزی ئیسرائیلی لەسەر رووداوەكانی ئەم دواییەی غەززە، بۆ سەرزەنشت بانگێشت كردبوو، سەرۆكی تەشریفات لە وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل، داوای لە كونسوڵی گشتی توركیا كردبوو، بۆ ماوەیەكی كاتی و لەپێناو راوژێكردن، وڵاتەكە جێبهێڵێت.
لای خۆشیەوە ئەنقەرە، داوای لە ئیتیان نائیە باڵێوزی ئیسرائیل كرددبوو كە لە مانگی كانوونی یەكەمی ساڵی 2016دا لە پۆستەكەی دەستبەكاربووە، بەشێوەیەكی كاتی وڵاتەكە جێبهێڵێت، پێشتریش بەهۆی رووداوەكانی غەززەوە داوای لە هەردوو باڵێوزی خۆی كردبوو لە ئیسرائیل و ولایەتە یەكگرتووەكان، بۆ مەبەستی راوێژ لەگەڵیاندا بگەڕێنەوە وڵاتەكەیان.
ئەم پەرەسەندنانە لەكاتێكدان كە لە خۆپیشاندانی فەلەستینییەكان لە نزیك سنوری جیاكەرەوەی نێوان غەززە و ئیسرائیل، دەیان فەلەستینی بە گوللـەی هێزەكانی ئیسرائیل كوژران و سەدانی تریش برینداربوون، ئەم رووداوانەش هاوكات بوون لەگەڵ گواستنەوەی باڵێوزخانەی ئەمریكا لە تەلیبیەوە بۆ شاری قودس كە لەنێو وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیدا ناڕەزاییەكی فراوانی لێكەوتەوە.

ئەردۆغان هێرشێكی توند دەكاتە سەر نەتانیاهۆ
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا، لە 15ی ئایاری 2018، هێرشێكی توندی كردە سەر بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل و رایگەیاندبوو»ئەو سەركردایەتی دەوڵەتێكی رەگەزپەرستی دەكات و دەستی بە خوێنی فەلەستینییەكان سور بووە».
ئەم قسانەی ئەردۆغان هاوكات بوون لەگەڵ كوژرانی 61 فەلەستینی بە دەستی هێزەكانی سوپای ئیسرائیل لە ناوچەیەكی سنوری لە غەززە، لەگەڵ برینداربوونی زیاتر لە 2400 كەسی تر لەو رووداوانەدا.
ئەردۆغان لە میانی وتارێكدا لە كۆبوونەوەیەكی لەگەڵ خوێندكارانی وڵاتەكەی لە لەندەن رایگەیاندبوو»ئەو كارەی ئیسرائیل ئەنجامیدا كۆمەڵكوژییە، ئەمە تراژیدیایەكی مرۆڤایەتی و كۆمەڵكوژییە لە هەر لایەك بێت، ئەمەریكا یان ئیسرائیل ئەنجامی بدات، نەفرەتی لێدەكەین».
بە گوتەی ئەردۆغان «بەردەوام دەبین لەسەر هەڵوێستی پشتیوانیكردن لە فەڵەستینییەكان كە لە دژی ستەم و چەوساندنەوە خۆپیشاندان دەكەن، هاوخەمیش دەردەبڕین بەرانبەر بەو قوربانیان».
ئەردۆغان ئاماژەی بەو گفتوگۆیانەش كردبوو كە لەگەڵ سەرۆكی فەڵەستین و سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان و سەركردەكانی وڵاتانی تردا ئەنجامیان دەدات.
لەبەرانبەر گواستنەوەی باڵێوزخانەی ئەمریكاش لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس،ئەردۆغان رەتیكردبۆوە رێگە بدەن ئەو رۆژە ببێتە مایەی لەدەستدانی شاری قودس بۆ جیهانی ئیسلامی.
لەبەرانبەر بێدەنگی هەندێك لە وڵاتانیش، ئەردۆغان رایگەیاندبوو <>كاتێك رووبەڕووی تیرۆریستان دەبینەوە و لە دژیان شەڕ دەكەین، لێپێچینەوەمان لەگەڵدا دەكەن، بەڵام ئێستا بچوكترین قسەیان لەسەر داگیركاریی ئەوان نییە».

وەڵامی نەتانیاهۆ
بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، لە تویتێكیدا كە لە ئەژماری رەسمی خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی «تویتەر» بە زمانی عەرەبی بڵاویكردەوە، ئەردۆغانی بە گەورەترین پاڵپشتی بزوتنەوەی حەماس تۆمەتبار كرد و رایگەیاندبوو « گومانی تێدا نییە ، ئەردۆغان پسپۆڕە لە تیرۆر و سەربڕین».
نەتانیاهۆ لەبەرانبەر لێدوانەكانی ئەردۆغان بە توندی وڵامی دابۆوە و رایگەیاندبوو « ئـێمە هیچ وانەیەك لە وڵاتێك وەرناگرین كە دەستی بەسەر قوبرسدا گرتووە و داگیری كردووە»
بە گوتەی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل» پیاوێك ناتوانێت وانەی رەوشت فێری ئێمە بكات كە هەزاران سەربازی توركی دەنێرێت بۆ داگیركردنی باكووری قوبرس و سوریاش تاڵان دەكات، بۆیە ناكرێت هیچ وانەیەكی لێوەربگیرێت، چونكە ئێمە تەنیا بەرگری لە خۆمان دەكەین بەرامبەر هێرش و پەلامارەكانی حەماس».
بنیامین نەتانیاهۆ ئەردۆغانی بەوەش تۆمەتبار كردبوو كە «دەستی بە خوێنی ژمارەیەكی زۆری كوردان سوربووە لە توركیا و سوریا، و كۆتا پیاویشە كە لە سەرزەوی بتوانێت وانە رەوشت و مۆڕاڵی شەڕمان فێر بكات».
دروستبوونی گرژی و ئاڵۆزییەكان لە پەیوەندیە دیپلۆماسیەكانی نێوان توركیا و ئیسرائیل بەهۆی توندوتیژیەكانی غەزەوە روویان لە زیادبوون كرد، ئەم ناكۆكیانەش بە خراپترین تەنگژەی دیپلۆماسی نێوان توركیا و ئیسرائیل دادەنرێن لەو دەمەی لەساڵی 2010 هێزە دەریاییەكانی ئیسرائیل هێرشیان كردەسەر كەشتییەكی توركی كە یارمەتی دەگەیاندە غەززە، لەو كاتەی ئیسرائیل گەمارۆی خستبووە سەر كەرتی غەززە، لە رووداوەكەشدا 9 چالاكوانی توركی كوژران و رووداوەكەش بووە هۆی تێكچوونی پەیوەندییە دیپلۆماسیەكانی نێوان هەردوو ووڵات كە تا ساڵی 2016 بەردەوام بوو.

تەنگژەكانی نێوان توركیا و ئیسرائیل
ئەمە یەكەم جار نییە پەیوەندییەكانی نێوان توركیا و ئیسرائیل تەنگژە و ئاڵۆزی بەخۆوەدەبینن، بەڵكو پەیوەندییەكانی نێوان ئەو دوو وڵاتە لە سەرەتاوە بەهۆی هێرشی تیمێكی كۆماندسی ئیسرائیلی بۆسەر كەشتی مەڕمەڕەی توركی لە 31ی ئایاری 2015 لە ئاوە نێودەوڵەتییەكاندا گرژی و ئاڵۆزییان تێكەوت، لەكاتێكدا كەشتییەكە دەیویست یارمەتی مرۆیی بگەیەنێتە كەرتی غەززە، بەو هۆیەشەوە نۆ كەس كوژران.
نەتانیاهۆ لە 22ی ئاداری 2013 لەڕێی پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ ئەردۆغان، بە رەسمی داوای لێبوردنی كرد و دانی نابوو بە روودانی «هەندێك هەڵەی پراكتیكی لە پرۆسەكەدا» و بەڵێنیشیدابوو قەرەبووی كەسوكاریی قوربانییەكان بكاتەوە، لەبەرانبەر رێكەوتن لەسەر نەگرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی لە دژی ئەنجامدەرانی كارەكە. دوابەدوای ئەوەش هەردوو وڵات لەسەر ئاڵوگۆڕپێكردنەوەی باڵێوزەكانیان و ئاساییكردنەوەی پەیوەندییەكانی نێوانیان رێكەوتن.

رووداوەكانی غەززە
ئاماری كوژراوەكانی فەڵەستینییەكان لە كەرتی غەززە بۆ زیاتر لە 60 كەس بەرزبۆوە و زیاتر لە 2400 كەسی تریش برینداربوون.
بەپێی ماڵپەڕی (بی بی سی) ، لەگەڵ كردنەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە قودس، دەیان هەزار فەڵەستینی لە كەرتی غەززە بۆ ناڕەزایی دەربڕین رژانە ناوچە سنورییەكانی نێوان غەززە و ئیسرائیل.
(بی بی سی) لە زاری بەرپرسانی فەڵەستینیەوە بڵاویكردبوە» بەهۆی شەڕ و پێكدادانی نێوان خۆپیشاندەرانی فەڵەستینی و هێزە ئەمنییەكانی ئیسرائیل، لانی كەم 60 فەڵەستینی كوژراون و زیاتر لە 2400 كەسی تریش بریندار بوون».
دوای سەرهەڵدانی خۆپیشاندانی ناڕەزایی فەڵەستینییەكان لە سنوری كەرتی غەززە كە نزیكەی مانگ و نیوێك دەبێت دەستیپێكردووە، تا ئێستا نزیكەی 100 فەڵەستینی بە گوللـەی هێزەكانی سوپای ئیسرائیل كوژراون.
ئەمەش لەكاتێكدایە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بە فەرمی باڵیۆزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ شاری قودس گواستەوە و لەو بۆنەیەشدا، وەفدێكی باڵای ئەمریكا كە لە نێویاندا ئیڤانكا ترەمپ كچی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا و گارید كوشنەری هاوسەری بەشدارییان لە رێوڕەسمی كردنەوەی باڵیۆزخانەكەدا كردبوو.
باڵیۆزخانەكەی ئەمریكا لە قودس بە شێوەیەكی كاتی لە تەلاری كونسوڵخانەی وڵاتەكەدا لە قودس كرایەوە و وابڕیارە لە قۆناغەكانی داهاتوودا جیابكرێتەوە.

كۆبوونەوەیەك لە ئەنجومەنی ئاسایش
بۆ تاوتوێكردنی رەوشی غەززە لە 16ی ئایاری 2018، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی كۆبوونەوەیەكی بە پەلەی ئەنجامدا، لە كۆبوونەوەكەدا ئەندامانی ئەنجومەنەكە داوای پاراستنی گیانی فەڵەستینیەكانیان كردبوو.
دوابەدوای ناساندنی قودس بەپایتەختی ئیسرائیل، پێكدادانەكانی نێوان هێزە ئیسرائیلییەكان و خۆپیشاندەرە فەڵەستینییەكان چڕبوونەوە، بەو هۆیەشەوە ژمارەیەكی زۆر لە فەڵەستینییەكان كوژران و برینداربوون.

لە كۆبونەوەكەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێزدەوڵەتی، هەموو ئەندامانی ئەنجومەنەكە داوایان لە ئیسرائیل كرد، دەستبەرداری بەكارهێنانی چەكی كوشندە ببێت، بەڵام ئەمەریكا تاكە ئەندامی ئەنجومەنەكە بوو كە بەرگری لە ئیسرائیل كرد.
ئەو كۆبوونەوە بە پەلەیەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، دوای كوژرانی زیاتر لە ٦٠ خۆپیشاندەری فەڵەستینی بوو بەدەستی هێزە ئیسرائیلییەكان لە كەرتی غەززە، مەوەش دوای ئەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە 14ی ئایاری 2018، باڵیۆزخانەی وڵاتەكەی لە تەلئەبیبەوە بۆ قودس گواستەوە كە تەوژمێكی ناڕەزایی گەورەی لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی و نێودەوڵەتی لێكەوتەوە.

print

 115 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*