سەرەکی » ئاراستە » له‌ یادی 42 ساڵه‌ی شەهیدبوونی نه‌قیبی‌ ئه‌ندازیار ئیبراهیم عه‌زۆ و هاوڕێكانی دا

مه‌فره‌زەكه‌ی بادینان*

له‌ یادی 42 ساڵه‌ی شەهیدبوونی نه‌قیبی‌ ئه‌ندازیار ئیبراهیم عه‌زۆ و هاوڕێكانی دا

ئاوات كۆكه‌یی

مێژووی كورد پڕه‌ له‌ و چیرۆكانه‌ی كه‌ خۆزگه‌ی بۆ ده‌خوازین نه‌بوایه‌، پڕه‌ له‌و كاره‌سات و تاوانانه‌ی كورد به‌ رامبه‌ر كورد كردوویه‌تی و ئه‌وه‌ی خه‌ڵكانی ناپاك به‌رامبه‌ر نه‌ته‌وه‌كه‌ی خۆی كردووه‌یه‌تی، هه‌رگیز له‌ توانای دوژمندا نه‌بووه‌ ئه‌نجامی بدات.
چیرۆكی مه‌فره‌زه‌كه‌ی بادینان به‌ سه‌ركردایه‌تی ئیبراهیم عه‌زۆی لاوی هۆشیارو پێگه‌یشتوو، ئه‌فسه‌ری به‌توانای ده‌رچووی خوله‌ ئه‌كادیمییه‌كانی وڵاتانی پێشكه‌وتوو و پێشمه‌رگه‌ی ئازا، یه‌كێكی دیاره‌ له‌و چیرۆكانه‌ی كه‌ تا ماوین بیرناچێته‌وه‌و داخێكه‌ به‌ هه‌ناوی كوردایه‌تییه‌وه‌و مۆرێكی دیاریشه‌ به‌ ته‌وێڵی ئه‌نجامده‌رانی ئه‌و تاوانه‌وه‌.

یه‌كه‌می خوله‌كان
مێژوی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان شكۆداره‌ به‌خۆێنی گه‌شی ئه‌و پێشمه‌رگه‌و سه‌ركردانه‌ی كه‌گیانی خۆیان كردۆته‌ بناغه‌ی ماڵی كوردستانی مه‌زن، كه‌به‌هیچ گه‌رده‌لول و كاره‌سات و شكستێكی گه‌وره‌ له‌ق نابێت.
یه‌كێك له‌و سه‌ركردانه‌، نه‌قیبی‌ ئه‌ندازیار شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ یه‌كه‌م سه‌ركرده‌ی ئه‌و مه‌فره‌زه‌یه‌ی شۆڕشی نوێ كه‌ له‌ ڕۆژی 1/6/1976 له‌ سوریاوه‌، به‌ڕێكه‌وتن به‌ره‌و خاكی كوردستان، شه‌هید برایم بۆ دژایه‌تیكردنی رژێمی به‌عسی داگیركه‌ر، به‌ده‌ستێك تفه‌نگ و به‌ده‌سته‌كه‌ی دیكه‌ی پێنووسی هه‌ڵگرتبوو.
شه‌هید نه‌مر ساڵی 1949 له‌گوندی (گرڤر)ی سه‌ربه‌ناحیه‌ی زومار له‌خێزانێكی جوتیار له‌ دایكبووه‌، ساڵی 1960 خۆێندنی سه‌ره‌تایی له‌قوتابخانه‌ی گرڤر ته‌واوكردووه‌، ساڵی 1963 خۆێندنی ناوه‌ندی له‌ ناوه‌ندی (الحریه‌) له‌شاری موسڵ ته‌واو كردووه‌. خۆێندنی ئاماده‌یی به‌شی زانستی له‌ئاماده‌یی (المركزیه‌) ته‌واوكردووه‌، ساڵی 1969-1970 كۆلێژی ئه‌ندازیاری به‌شی كاره‌بای له‌زانكۆی موسڵ ته‌واوكردووه‌ به‌پله‌ی دووه‌م له‌سه‌ر ئاستی زانكۆی موسڵ.
شه‌هید كه‌سێكی خۆشه‌ویست بوو له‌نێو هاوڕێكانی زانكۆیدا، ئارام وكه‌مدوو بووه‌، به‌رپرسی یه‌كێتی قوتابیانی كوردستان بوو له‌ زانكۆی موسڵ و لایه‌نگیری باڵی مه‌كته‌بی سیاسیی پ. د. ك بوو.
زۆر دڵ گه‌رم بوو بۆ دۆزی كورد و خه‌ونی به‌وه‌و ده‌بینی كه‌ كوردستان به‌ئازادكراوی ببینێت، ئاماده‌ی قوربانیدان و به‌گژاچونه‌وه‌ی مه‌ترسییه‌كان بووه‌، كه‌سێكی هێنده‌ بیر تیژ و لێزان بوو ده‌یتوانی به‌گفتوگۆ و دیالۆگ به‌رامبه‌ره‌كه‌ی زای بكات، په‌له‌ی نه‌ده‌كرد له‌بڕیاردان، به‌ڵام هیچ كات ڕاڕا نه‌بووه‌ له‌كاتی بڕیارداندا.
پاش ته‌واوكردنی خۆێندن ده‌رگا بۆ ده‌رچوانی كۆلێژی ئه‌ندازیاری به‌شی كاره‌با كرایه‌وه‌، ئه‌ویش په‌یوه‌ندیكردو له‌سه‌ربازگه‌ی (غزلانی) و پاشان سه‌ربازگه‌ی (تاجی) وەرگیرا.

گه‌ڕیده‌ی كوردایه‌تی
كاتێك ده‌رفه‌تی چوونه‌ یه‌كێتی سۆڤیه‌تی جارانی بۆ ره‌حسا به‌مه‌به‌ستی به‌شداریكردن و مه‌شقكردن له‌خولێك له‌سه‌ر موشه‌ك، پرسی به‌لێپرسراوانی كورد كرد به‌تایبه‌تیش شه‌هید خاڵه‌ شیهاب، ئه‌ویش هانیدا و ده‌یزانی له‌ئاینده‌دا سودی ده‌بێت بۆ خه‌بات و دۆزی ره‌وای گه‌لی كورد، بۆیه‌ شه‌هید برایم به‌ره‌زامه‌ندی ئه‌وان رۆیشته‌ یه‌كێتی سۆڤێت و ماوه‌ی شه‌ش مانگ له‌وێ مایه‌وه‌ و توانی له‌سه‌رئاستی خوله‌كه‌ پله‌ی یه‌كه‌م به‌ده‌ست بهێنێت و به‌ پله‌ی نه‌قیبی‌ ئه‌ندازیار گه‌ڕایه‌وه‌ عیراق، دوای ئه‌وه‌ش جارێكی دیكه‌ رۆیشته‌ كۆماری میسری عه‌ره‌بی و به‌شداری خولی سه‌ربازی و ئه‌فسه‌رانی كردووه‌ و له‌وێش پله‌ی یه‌كه‌می به‌ده‌ستهێناوه‌.

گومانه‌كه‌ی راستده‌رچوو
كاتێك هه‌ڵمه‌تی ده‌ستگیركردنی رێكخستنه‌كانی بزوتنه‌وه‌ی سۆشیالیستیی عه‌ره‌بی له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌ ده‌ستی پێكرد، وه‌لید عوبێدی ده‌ستگیركرا كه‌ یه‌كێك بوو له‌سه‌ركرده‌كانی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ و ناوبراو په‌یوه‌ندی به‌هێزیشی له‌گه‌ڵ شه‌هید (ئه‌نوه‌ر زۆراب)دا هه‌بوو، ئیتر رێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ش كه‌وتنه‌ به‌رشاڵاوی گرتن.
رۆژی 1/9/1975 بڕیار بوو كۆبونه‌وه‌یه‌كی گرنگ له‌ماڵی شه‌هیدی نه‌مر ئه‌نوه‌ر زۆراب ببه‌سترێت، شه‌هید برایم عه‌زۆ ده‌چێته‌ ماڵی شه‌هید ئه‌نوه‌ر، ماوه‌یه‌ك چاوه‌ڕێده‌كات به‌ڵام شه‌هید ئه‌نوه‌ر هه‌ر ناگه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش گومانی شتێكی ترسناك لای شه‌هید ئیبراهیم دروستده‌كات، بۆیه‌ له‌گه‌ڵ سه‌بیحه‌خانی هاوسه‌ری شه‌هید ئه‌نوه‌ر به‌رنامه‌یان وا ده‌بێت هه‌رپێشهات و زانیارییه‌ك هه‌بێت ئه‌وا به‌ به‌ته‌له‌فۆن به‌یه‌كتری بگه‌یه‌نن، پاش ماوه‌یه‌ك كه‌ شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ ده‌گاته‌وه‌ ماڵی خۆیان و زانیاری چنگ كه‌وت كه‌ شه‌هید ئه‌نوه‌ر زۆراب گیراوه‌، خێرا به‌ ته‌له‌فۆن به‌سه‌بیحه‌ خانی ئاگاداركرده‌وه‌ كه‌ كاك ئه‌نوه‌ر له‌كارگه‌ی دروستكردنی كارتۆن له‌ به‌غدا ده‌ستگیركراوه‌.
ئیدی له‌وێوه‌ هه‌ڵمه‌تی ده‌ستگیركردن له‌نێو ریزی هه‌ڤاڵانی كۆمیته‌ی رێكخستنی به‌غدا ده‌ستپێده‌كات، شه‌هید ئیبراهیمیش توانی خۆی ده‌رباز بكات و له‌گه‌ڵ چه‌ند براده‌رێك گه‌یشتنه‌ سوریا.
ماوه‌ی زیاتر له‌مانگێك دوای ئه‌و رووداوه‌، مامۆستا عومه‌ر عه‌زۆی برای شه‌هید برایم عه‌زۆ ده‌ستگیر ده‌كرێت، دوای 25 رۆژ له‌لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌برێته‌ ئه‌و قاعه‌یه‌ی كه‌ ئه‌نوه‌ر زۆراب و براده‌رانی تێدا زیندانی كرابوون، له‌وێدا ده‌چێته‌ لای شه‌هید ئه‌نوه‌ر زۆراب، ئه‌ویش ده‌رباره‌ی رۆژی كۆبوونه‌وه‌كه‌و نه‌هاتنه‌وه‌ی خۆی بۆ عومه‌ر عه‌زۆ ده‌گێڕێته‌وه‌ و ده‌ڵێت: ده‌مزانی براده‌ران دێنه‌ ماڵی ئێمه‌ بۆ كۆبونه‌وه‌كه‌، بۆیه‌ كاتێك هێزه‌كانی ئه‌من ده‌ستگیریان كردم و داوایان لێكردم به‌خێرایی له‌گه‌ڵیان بڕۆمه‌وه‌ بۆماڵه‌وه‌، منیش هه‌وڵمدا كاتی زیاتر وگونجاو بده‌مه‌ هه‌ڤاڵان كه‌ له‌ماڵی ئێمه‌ بوون تا له‌دره‌نگ كه‌وتنی من گومان په‌یدابكه‌ن و بچنه‌ ده‌ره‌وه‌ تا له‌لایه‌ن هێزه‌ ئه‌منیه‌كانه‌وه‌ ده‌ستگیر نه‌كرێن، سه‌رباری ئه‌وه‌ی زۆر ئازار وئه‌شكه‌نجه‌شیاندام.
سه‌عات پێنجی به‌ره‌به‌یانی رۆژی 16/9/1975 هاوسه‌ره‌كه‌ی شه‌هید ئه‌نوه‌ر به‌په‌له‌ هه‌واڵ ده‌گه‌یه‌نێته‌ ماڵی شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ كه‌ له‌ناوچه‌ی كه‌ڕاده‌ داخل بوو له‌به‌غدا وپێی راده‌گه‌ێنێت كه‌ فه‌رهاد شاكه‌لی و ئیبراهیم عه‌بد عه‌لی له‌ گه‌راجی عه‌لاوی له‌به‌غدا چاوه‌ڕوانی ئه‌و ده‌كه‌ن، ده‌ستبه‌جێ شه‌هید ئیبراهیم ده‌مانچه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ خۆی ده‌بات و له‌گه‌ل هه‌ڤاڵانیدا یه‌كده‌گرن و پێكه‌وه‌ له‌رێگه‌ی رومادییه‌وه‌ به‌ره‌و سنووری سوریا به‌ڕێده‌كه‌ون، زۆر به‌ وریایی و ئاگایی و به‌ زه‌حمه‌تێكی زۆره‌وه‌ كه‌ مایه‌ی سه‌رسوڕمانه‌، ده‌گه‌نه‌ هه‌ڤاڵانیان و ماوه‌ی یه‌ك هه‌فته‌ شه‌وو رۆژ به‌پێ ڕێده‌كه‌ن.

ئه‌ركی سه‌ختی شه‌هید نه‌جۆ
دوای ئه‌وه‌سی شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ كاتێك له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ ئاشكرابوو و رۆژی 16/9/1975 له‌گه‌ڵ چه‌ند براده‌رێكیدا ده‌چنه‌ موسڵ و دواتریش عه‌ینزاله‌، له‌وێوه‌ به‌قاچاغ چوونه‌ وڵاتی سوریاو له‌وێ خۆیان به‌هه‌ڤاڵ مام جه‌لال ده‌ناسێنن و ئاماده‌كاری شۆڕشگڕانه‌ ده‌كه‌ن و نه‌خشه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ی ده‌سته‌ چه‌كداره‌كان داده‌ڕێژن، له‌وێ چه‌ندین خولی سیاسی و سه‌ربازی ده‌بینن و له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانه‌وه‌ وانه‌كانیان پێده‌وترێته‌وه‌ و رێوشوێنی ئه‌و ئه‌ركه‌ سه‌خته‌یان بۆ روونده‌كرێته‌وه‌، ئه‌وانیش كه‌ یه‌كه‌م مه‌فره‌زه‌ی ده‌سته‌ی چه‌كداریی ئاماده‌كراون، به‌ بیروباوه‌ڕێكی شۆڕشگێڕانه‌ی به‌تینه‌وه‌ و به‌دڵخۆشییه‌كی زۆره‌وه‌، به‌ره‌و كورستان ده‌كه‌ونه‌ رێ.
برایم عه‌زۆ فه‌رمانده‌ی یه‌كه‌م ده‌سته‌ی چه‌كداری شۆڕی نوێ بوو كه‌له‌سوریاوه‌ ناردرایه‌وه‌ بۆكوردستان، ئه‌وكاته‌ كوردستان خاڵی بوو له‌پێشمه‌رگه‌، پڕبوو له‌ هۆكاره‌كانی مه‌رگ، شه‌هید نه‌جمه‌دین بیوك كایا كه‌ناسرابوو به‌(نه‌جۆ) ئه‌و پۆله‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ی گه‌یانده‌وه‌ كوردستان، نه‌قیب ئیبراهیم عه‌زۆ فه‌رمانده‌ی ده‌سته‌ی پێشمه‌رگه‌كانی ناوچه‌ی بادینان بوو، گه‌یشتنه‌ نزیك روباری (هیزل) له‌پشتی زاخۆو له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌كانی تر یه‌كتریانگرته‌وه‌، كه‌نه‌خشه‌ی رۆیشتن به‌ره‌و بادینان دابنێن تابه‌سه‌لامه‌تی بگه‌نه‌ شوێنی خۆیان، چونكه‌ شاره‌زایان له‌گه‌ڵدا نه‌بوو، ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ ژماره‌یان 37 كه‌س بوو، به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی ئیبراهیم عه‌زۆ كران به‌چوار مه‌فره‌زه‌ وه‌، فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌ی یه‌كه‌م: ئیبراهیم عه‌زۆ، دووه‌م: عزه‌ت ئیسماعیل شه‌نگاری، سێیه‌م: عومه‌ر ئیبراهیم رشید، چواره‌م: جه‌بار مه‌لا غه‌نی سندی بوون.
ئه‌وچوار ده‌سته‌یه‌ بۆجێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌كانیان دابه‌شبوون به‌سه‌رناوچه‌كانی: زاخۆ، ئامێدی، دهۆك و كه‌وتنه‌ چالاكی سیاسی و رێخراوه‌یی پێشمه‌رگایه‌تی، فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌كان زۆربه‌یان پێشتر له‌شۆڕشی ئه‌یلولدا یان كادربوون یان پێشمه‌رگه‌بوون و شاره‌زایی ته‌واویان هه‌بوو له‌ئاشناكردنی خه‌ڵكدا.
ئه‌وپێشمه‌رگانه‌ لاوه‌ شۆڕشگێره‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ بوون، هه‌موویان مه‌شقی جه‌نگییان پێكرابوو و خولی په‌روه‌رده‌كردنی كادیرانیان بینیبوو، جگه‌له‌وه‌ی له‌هه‌مووشه‌ڕه‌كانی ساڵانی 1974-1975 دا به‌شدارییانكردبوو و پێشمه‌رگه‌و كادیری سیاسی بوون له‌ناو پ.د.ك، خه‌ڵكی ناوچه‌كانی: زاخۆ، دهۆك، شێخان، عه‌ینزاله‌، ته‌لعه‌فه‌رو شه‌نگاریان تێدابوو، هه‌ندێكیان جووتیارو هه‌ندێكیشیان خوێندكاری زانكۆ بوون، به‌ڵام به‌گشتی بیروباوه‌ڕێكی پته‌ویان هه‌بوو، به‌وره‌ی جه‌نگاوه‌رانه‌ به‌ره‌و ناوچه‌كانی خۆیان ده‌چوون و جه‌ماوه‌ری بادینان پێشوازی گه‌رمیان لێكردن.
ئه‌وده‌سته‌یه‌ ماوه‌كی باش له‌ناوچه‌كه‌دا ده‌گه‌ڕان و ده‌ستیانكرد به‌په‌یوه‌ندییكردن به‌دۆسته‌ نزیكه‌كانی خۆیان و مژده‌یان ده‌دا به‌خه‌ڵك كه‌وا شۆڕشی چه‌كداری ده‌ستپێده‌كاته‌وه‌، له‌ماوه‌یه‌كی كه‌میشدا ئه‌ركه‌كانی خۆیان به‌باشی ئه‌نجامداو تۆوی رێكخستنیان چاند، باسی جۆشی دانه‌وه‌ی خه‌بات و شۆڕشی نوێیان ده‌كرد.
هه‌رله‌سه‌ره‌تاشه‌وه‌ زۆر هه‌وڵی شه‌هیدكردنی ئیبراهیم عه‌زۆو هاوڕێكانی درا، به‌ڵام له‌و بارودۆخه‌ سه‌خته‌دا خۆیا ڕاگرت و درێژه‌یان به‌ئه‌ركی گرانی سه‌ره‌تای شۆڕشی نوێدا.

باڤێ
ئه‌و مه‌فره‌زه‌یە كه ‌ته‌نیا له ‌37 پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مان پێكهاتبوون، توانیان دیواری به‌تینی به‌رلین بهه‌ژێنن و روبه‌روی ئااسته‌نگ و مه‌ترسییه‌كان ببنه‌وه‌، چه‌ندین ئه‌ركی سیاسی گه‌وره‌و هۆشیاركردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر ئه‌نجام بده‌ن له‌ناوچه‌كانی زاخۆ، دهۆك، ئامێدی له‌ماوه‌یه‌كی زه‌مه‌نی كورتدا كه‌ته‌نها 47 رۆژی خایاند.
به‌داخه‌وه‌ رۆژی 19/10/1976 له‌ئه‌شكه‌وتی (باڤێ) هه‌مویان به‌ غه‌درو ناهه‌ق شه‌هیدكران.
به‌ڵام به‌شه‌هیدكردنی ئه‌و قاره‌مانانه‌ نه‌ك شۆڕش دانه‌مركایه‌وه‌، به‌ڵكو گڕ و گڵپه‌ی شۆڕشی نوێ بووه‌ گڕكانێك كه‌ زیاتر تاوی سه‌ند و ناهه‌ق و ناڕه‌وایی ده‌سوتاند و رێگه‌ی سه‌ندنه‌وه‌ی هه‌قی رۆشنتر ده‌كرده‌وه‌.

*بۆ ئه‌م نووسینه‌، سودم له‌ ئه‌رشیفی كوردستانی نوێ وه‌رگرتووه‌.

print

 55 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*