سەرەکی » کەلتوور » سینەماچی؟!

سینەماچی؟!

هاوار مستەفا خان

بەشی بیست و سێ

لەژێر ناوی» سینەما..چی؟!» کە لەبنەڕەتدا پەڕتۆکێکە و لەگەڵ چەند ئەڵقەیەکی دیکە کە لێرە لە کوردستانی نوێ بڵاوی دەکەینەوە، بیرەوەریی هەڵدانەوەی لاپەڕەکانی زیاتر لە جارەگە سەدەیەکی خوێندنەوەو بینین و نووسین و رەخنەی سینەمایی و دروستکردنی فیلم و رۆشنبیریی سینەماییەو وابڕیارە لەماوەی داهاتوودا لە دووتوێی پەڕتۆکێکدا «رەنگە زیاتر»یش چاپ و بڵاوبکرێتەوە.
لێرەدا، هەوڵدەدەم چەند بیرەوەرییەکی تەمەنی جوانی و بەخۆڕایی بەفیڕۆچوونی ئەو سەردەمە باس بکەم کە چەند تامەزرۆی سینەما بووین و چەند هەوڵماندا بیگەینێ کەچی جەنگ و شەڕ و ئاشوبی هەشت ساڵەی عیراق ئیران و سیاسەت و ململانێی ناتەندروست و درێژخایەنی هێزەکانی گۆڕەپانی باشوری کوردستان لەشاخ و شار، دەیبردینەوە کۆڵانەکانی پشتەوەو هەر بەحەسرەتی ئەوەی دونیای جوانی و فانتازیی سینەماییمان دروست بکەین، بەردەوام بووین و کۆڵمان نەدا، بەڵام ساڵ دوای ساڵ سەخت و دژوارتر دەبوو بەدیەێنانی خەون و خولیاکانی گەنجی و جوانیمان، هەر ئەوەش وای لێکردین بەو جوانیەوە، جوانتر سینەما لەگەڵ خۆماندا پەروەردە بکەین.

لە دوای راپەڕینەوە بە دیاریکراوی لە ساڵی ١٩٩١ ەوە لە شارە گەورەکانی ئەوسای هەرێمی کوردستان «سلێمانی و هەولێر و دهۆك» بە هەندێك قەزای چوست و چالاکیش کە ناوی «کۆیەو رواندز و هەڵەبجەو رانیەو قەڵادزەو دەربەندیخان و زاخۆ و ئامێدی و ئاکرێ وناوچەی تر» لەناو ئەو پانتاییەدا دیارە، بەتایبەتی لەبوارێکی دیاریکراوی هونەری بەرچاوبوون، بۆ نموونە؛ رواندز لە گۆرانی و میوزیك زیاتر ناسراو و دەرکەوت، کۆیە بەهەمان شێوە، زاخۆش هونەرمەندی میوزیسیان و گۆرانیبێژی زیاتر بوون لەئەکتەرو هونەرمەندی شێوەکاری و کۆڵین، ئەمە بۆ زۆربەی شارەکانی تر واکەوتبۆوە، بەڵام لە ناو پارێزگاکاندا جموجۆڵی هونەری فراوانتر بوو، دەرفەت بۆ وەبەرهێنانی سینەما باشتر بوو لەچاو ناحیەو قەزاکان. لەهەرسێ پارێزگاکەی ئەوساشدا زوو فیلم درووست کران.
جموجۆڵی هونەریی لە گەشەکردنێکی چۆنایەتیدابوو، هەڵبەت ئەوکات دوو جۆری تیمی کارکردن بۆ ئەنجامدان و بەرهەمهێنانی فیلم بەدیدەکران.

تیمی یەکەمیان:-
ئەو هونەرمەندانە بوون لە ناوەخۆدا بە ئاستی سادەی تەکنیک و کەرەستەی بەردەست و بودجەی زۆر کەم کەهەندێكجار ناوی بودجەی لێنەدەنرا فیلمیان بەرهەم دەهێنا، بەڵام جۆش وخرۆشی و پەرۆشی هونەرمەندان بۆ کارکردن لە لوتکەدابوو، ناوەکان یەکجار زۆرن کە مخابن ناتوانم لێرەدا هەندیکیان بنووسم و هەندێکیشم بیربچنەوە. ئەو لایەنە زیاتر لە لێکۆڵینەوەی زانستیدا باشتر دەتوانم ئاماژەی پێبدەم.

تیمی دووەم:-
ئەو هونەرمەندانەبوون زووترو بەر لەراپەڕین لە وڵاتانی ئەوروپا گیرسابوونەوەو هەندێکیان خوێندنی سینەماییان تەواو کردبوو، هەندێکیشیان دەستیان بە درووستکردنی فیلم راگەیشتبوو، بەڵام بەسەختی و دژوارییەکی زۆرەوە شانیان دابوویە بەر و ئێستاشی لەگەڵدابێت کە ئەو هەوڵ و تەقلایەی ئەوانم بیر دەکەوێتەوە تووشی شۆك و سەرسوڕمان دەبم کە چۆن توانیویانە فیلم درووست بکەن؟ بۆ کێ درووستیان دەکرد لەکاتێکدا پیشاندانی ئەو فیلمانە لە وێ و لە کوردستانی پێش و دوای راپەڕینیش ئەستەم بوو.
سەرمەشقی ئەو هونەرمەندانەی باشور: مەهدی ئومێد، هونەر دیلمان «سەلیم»، کارزان کرێکار، کەی بەهار، فەریدوون رێشڤان، ئاراس عەبدولکەریم، ئازاد کەرکوکی، سەلمان فائق کاکەیی، سەمیر عەبدۆك، حوسێن سێودین و چەندانی تر، هەڵبەتە ئەزموونی کوردستان بۆ کوردانی بەشەکانی دیکەی کوردستانیش جێ بایەخ بوو بەتایبەتی ئەوانەی تورکیاو ئێران و سوریایان جێهێشتبوو و لە وڵاتانی ئەورپا نیشتەجێبووبوون.
بۆیە جیاوازی زۆر هەبوو، هەر ئەو جیاوازیەش ماوەیەك وایلێهات هونەرمەندانی دەرەوە دەهاتنەوە ناوەوەی کوردستان و لەگەڵ هونەرمەندانی ناوەوە چانسی کارکردنیان بۆ دەڕەخساو بە گوتەی زۆریان ئاسانکاری هەبووەو زەحمەتیش، ئاسانکاری ئەوەبوو کە بەئازادیی دەیانتوانی هەر کوێیەکیان بویستبایە بۆ وێنەگرتن و پشت بەستن بە هونەرمەندی خاوەن ئەزموون»گەرچی ئەوکات ئەزموون زیاتری شانۆیی بوو»کارەکانیان راییدەکرد و حکومەتی کوردیش هاوکاریی و کارئاسانی بۆ دەکردن، زەحمەتیش ئەوەبوو کاتێ کە لە ئەوروپاوە دەهاتن، دەبوو کەرەستەکانی بەرهەمهێنانی پڕۆفشینالیان لەگەڵ خۆیاندا بهێنابایە وەك کامێراو و لایتینگ و پوم و شاریۆ و هتد، یان ئەوەتا لە کوردستان بە شێوازی تر چارەیان دەکرد کە بۆ وێنەگرتن و سستمی سینەمایی چارەسەر نەبوو بەڵکو پینە بوو؟!.
هونەرمەندانی پەناهەندەی وڵاتانی دەرەوەی کوردستان، توانای دونیابینی و تێگەیشتن و پێشگەیشتنیان جیاوازتر بوو، بۆیە لە بەرهەمەکاندا بە روونی ئەو جیاوازیە بەدی دەکرا، بەڵام ماندووبوون و تواناسازیی هونەرمەندانیش لەناوەوەی کوردستان سەرسوڕهێنەر بوو کە سەرکێشیان دەکردو هەندێکیشیان سەرکەوتوو بوون لە بەرهەمهێنان و بۆرسەو بازاڕدا، بە ئەندازەیەك لە نێوان فیلمساز و گۆرانیبێژ و شانۆکار و شێوەکاراندا کێبڕکێ هەبوو، تەنانەت قۆرخکاریش؟!.
گەنجێتی ئێمە سەرباری ئەوەی دەرفەتێکی کەم وکزی لەبەردەمدابوو، لەگەڵ ئەوەشدا هەوڵی بێوچانمان دەداو لەوبڕوایەدا بووین کە توانای سەرکەوتنمان هەیە، بەڵام خۆمان نەدەدایە دەست ئەو باوەڕەی کە سینەما واتە بودجەو کەرەستەی وەبەرهێنان، لەگەڵ ئەوەشدا هەر بەردەوام بووین، بەردەوامی بەو چەشنە بیرکردنەوەیەش باجی خۆی دەوێت و دامان، هەربۆیە چەندین هەوڵی بەهەمهێنانمان شکستی هێناو ئەوەی بۆ بەندە زیاتر بووە دەستمایە، بواری نووسین و رەخنەی سینەمایی بوو.
خەسڵەتێکی تری ئەو جوڵە هونەرییە دوای ئەوەی ئەزموونی حوکمڕانی لە ساڵی ١٩٩١ کەوتە دەست شۆڕشگێڕانی شاخ و شار، لەنێوان هێزەکان لەلایەك و نەوەکانی کایەی هونەریی لەلایەکی تر گۆڕەپانی سیاسیی و هونەریی تۆخ کردەوەو لەماوەیەکی کەمدا جمۆجۆڵێکی زۆر بەڕێوەچوو، بەڵام لە کۆتاییدا قۆرخکراو هەژموونی حزب و دەستەڵات گەیشتە هەموو کون کەلەبەرێکی «وەبەرهێنان»بە وەبەرهێنانی میدیا و سینەماو ئەدەب و هونەریشەوە.

رۆژنامەڤانی و سینەما
دیارترینی ئەو رۆژنامانەی لە دوای راپەڕینەوە زوو کەوتنە سەر رێچکەی خۆیان و لەسەرپێ وەستان، رۆژنامەی کوردستانی نوێ بوو بە پلەی یەکەم، کە یەکەم رۆژنامەی رۆژانەی دوای راپەڕینە، ئینجا رۆژنامەی برایەتی و هەرزوو ئەو دوو رۆژنامەیە بوونە پێشەنگ و لەچاو دەستە خوشکەکانیان تێرو پڕ و پۆشتەو پەرداخ دەرکەوتن، خەسڵەتێکی ئەو گرنگیەش ئەوەبوو تاکە رۆژنامەی رۆژانە بوون لە باشور.
ئەو رۆژنامانەو ئی حزب و لایەنەکانی تریش بە پێی پێویست لاپەڕەیان بۆ ئەدەب و هونەر تەرخان کردبوو، بەڵام کەمترین بابەتیان بۆ سینەما بوو، چوون زۆربەی ئەوانەی ئەو لاپەڕانەیان بەڕێوە دەبرد ئەدیب و شاعیرو نووسەر و لێکۆڵەر بوون، لەو سەردەمیشدا بواری ئەدەب و وێژە دونیایەکی بڵاو و جێ بایەخ بوو بۆیە نۆرەی بڵاوکردنەوەی بابەتی تایبەت بەسینەما درەنگ دەهاتەپێش. هەندێكجاریش بەهۆی بابەت و گەنگەشەی سیاسیی و ئایدۆلۆژی، ئەو لاپەڕانەش بۆ ماوەیەك هەڵدەپەسێردران.

 

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

رقصە اخیلتی

رقصە اخیلتی دیوانە شیعرێكی شاعیر عەلی مەعروف بەهروردییە، عەبدولستار شارباژێری ...