سەرەکی » ئاراستە » سلێمانی سەرقافڵەی خەباتی سیاسی و مەعریفی و رزگاریخوازیی كوردستانە

سەرۆك مام جەلال

سلێمانی سەرقافڵەی خەباتی سیاسی و مەعریفی و رزگاریخوازیی كوردستانە

رێكخراوی یونسكۆ بەڕەسمیی شاری سلێمانی وەك یەكێك لە شارە داهێنەرەكانی دنیا لە بواری ئەدەب، شاری سنە وەك شاری داهێنەر لە بواری میوزیكدا، ناساند. لە ئاهەنگی رۆژی شارە جیهانییەكاندا، یونسكۆ 66 شاری تری جیهانی خستە لیستی شارە داهێنەرەكانی جیهانەوە و شاری سلێمانی-ش بوو بە ئەندامێكی تۆڕی جیهانیی 246 شاری داهێنەر.بەم بۆنەیەوە پێمان باشبوو ئەم وتارەی بەهەشتی مام جەلال دووبارە بڵاوبکەینەوە کە لە یادی 227 ساڵەی سلێمانیدا نووسیویەتی.

بەبۆنەی یادی شكۆداری دووسەد و بیست و حەوت ساڵەی دامەزراندنی شاری سلێمانی خۆشەویستەوە شاری هەڵمەت و قوربانی و شاری ناودارانی سیاسیی و رووناكبیران و منەوەرانی كوردستانەوە پیرۆزباییەكی گەرم لە سەرجەم دانیشتووانی شارە حەیاتەكە و لە رێگەی ئەوانیشەوە لە هەموو كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان دەكەم.

یادێكی مێژوویی
بەو پێیەش ئەو شارە قارەمانە كە شاری هەڵمەت و قوربانییە سەرقافڵەی خەباتی سیاسیی و مەعریفی و رزگاریخوازی كوردستانە، بۆیە یادی دامەزراندنەكەی یادێكی مێژوویی و درەوشاوەی ئەوتۆیە كە سەرجەم گەلی كوردستان شانازی پێوە بكەن و لە قوربانیدان و خۆنەویستی و بەخششە زۆرەكانی بەسەر كاروانی كوردایەتی و رووناكبیریی و بوێریی نەتەوایەتیییەوە دەرس و پەند وەربگرن.
شاری سلێمانی لە دروستبوونیەوە و بە درێژایی مێژووە پڕ لە شانازی و سەروەرییەكەی هەمیشە شاری هەڵمەت و قوربانی بووە لە پێناوی گەشەپێدان و پەرەپێدانی ئەدەب و هونەر و كوردایەتی و خەباتی سیاسیی و فیكریدا.
دامەزراندنەكەی بۆ پایتەختی كوردستان بوو، پایتەختی ئەمارەتی نیمچە سەربەخۆی بابان كە بەشێوەی ئۆتۆنۆمی ئەو سەردەمە حوكمی ناوچەی سلێمانی دەگێڕا.
لەگەڵ دامەزراندنەكەشیا كە خۆی لەخۆیدا هەڵمەتی ئاوەدانكردنەوەی شارێك و گواستنەوە لە لادێ-وە بۆ شار، بۆ داهێنانی ژیانی شارنشینی لە كوردستاندا، لەگەڵ دامەزراندنەكەشیا هەڵمەتێكی ئەدەبی نوێ دەستپێدەكات كە شۆڕە سوارەكانی سالم و نالی بوون، كە زمانی شیعر و ئەدەبی كوردیان كرد بەو زبانەی ئێستەی زۆربەی كوردستانی عیراق و ئێران قسەی پێ دەكەن.
تەنانەت لە دوای داگیركردنیشی لەلایەن عوسمانیەكانەوە، و دوابەدوای ئەوەش هەڵمەتێكی خوێندەواری و قوتابخانەكردنەوە بە هەوڵی سەركردە دەربەدەرەكانی دەستی پێكرد كە ئەنجامەكەی سازدانی دەیان خوێندكار بوو، كە نێردران بۆ ئەستەمبوڵ بۆ تەواوكردنی خوێندن و لە ئەنجامدا دەیان ئەفسەری ناوداری كورد و چەندین ئەدیبی وەك پیرەمێردو رەفیق حیلمی و چەندین خوێندەواری كوردیان لێ كەوتەوە كە هەم لە شۆڕشی كوردایەتیدا بە سەرۆكایەتی شێخ مەحمودی نەمر و هەم لە دامەزراندن و بەڕێوەبردنی حكومەتی عیراقیش دەوری دیاریان هەبووە.

سلێمانی و خەباتی رزگاریخوازیی
لەكاتی شەڕی جیهانی یەكەمیشدا سلێمانی هەڵمەتی راپەرین و شۆڕشی كوردایەتی بە سەرۆكایەتی شێخی نەمر دەستپێكرد بۆ یەكەمین جار یەكەمین حكومەتی كوردستانی لێكەوتەوە و شۆڕشێكی بەرپاكرد و كە كوردی بە دنیای ئەو سەردەمە ناساند و عوسبەتول ئومەمی ناچار كرد كە لە بڕیاری دابڕینی كوردستان بە سەر عیراقدا چەندین مافی سیاسیی و ئیداری و خوێندەواری بۆ كورد بسەلمێنێت.
لە دوای دامركاندنەوەی شۆڕشی كوردایەتیش بە سەرۆكایەتی شێخی نەمر سلێمانی هەڵمەتی راپەرینی شەشی ئەیلولی دەستپێكرد كە لاپەڕەیەكی نوێ كردەوە لە مێژووی خەڵكی كوردستاندا و لە خەباتی رزگاری خەڵكی كوردستاندا. كە بۆ یەكەمین جار خەباتی كوردایەتی لە شاخەوە گواستەوە بۆ شار جڵەوی خەباتەكەشی شۆڕكردەوە بۆ خوێندەواران و رۆڵەكانی شارەكان.
سەرەڕای ئەوانەش هەڵمەتی رۆژنامەگەری هەر لە سلێمانییەوە سەری هەڵداو بەڕێبەری ئەدیبە نەمرەكان پێرەمێرد و مامۆستا برایم ئەحمەد و گۆران و فایەق بێكەس و عەلائەدین سوجادی هەروەك لە لایەن رۆڵەی ئەم شارە پیرۆزەوە، هەڵمەتی هەڵدانەوە و نووسینەوەی مێژووی كورد وكوردستان لەلایەن ئەمین زەكی بەگی نەمرو ژیاندنەوەی زمان و قەواعیدی زمانی كوردیش لەلایەن خوالێخۆشبوو تۆفیق وەهبی بەگەوە بوون.
چەندین ساڵ رۆژنامەی ژین و گۆڤاری گەلاوێژ چرای رێ روون كەرەوەی هەڵمەتی هوشیاری و زمانەوانی كورد بوون.
لە چل و پەنجاكانیشدا هەڵمەتی خەباتی سیاسیی كوردایەتی و چەپی عیراقی لە سلێمانی دەوری كاریگەری هەبوو لەسەر هەموو ژیانی سیاسیی كوردستان و عیراق.

رۆڵی دەستپێشخەرییانەی سلێمانی
لە شۆڕشی ئەیلولیشەوە هەڵمەتی شۆڕشگێرانەی خەڵكی سلێمانی قارەمان دەوری پێشڕەوی گێڕا لەو خەباتە شۆڕشگێڕانەدا. شۆڕشی نوێی كوردستانیش بە دەستپێشكەری (ی.ن.ك) لە پێش هەمووان لە سەرەتاوە بە هیمەت و هەڵمەتی رۆڵە دلێرەكانی شارە حەیاتەكە بوون.
هەڵمەتی كارگێری و رزگاربوونی كوردستانی عیراقیش لە سلێمانییەوە دەستی پێكرد و شارەكانی تریش فریای كەوتن قوربانی دانیش لە خەباتی كوردایەتی ئەم سەردەمەماندا لە ناوچەكانی سلێمانی و سۆران تەشەنەی كرد بۆ شوێنەكانی تری كوردستانیش، لە پاراستنی ئەمارەتی باباندا خەڵكی سلێمانی زۆر قوربانیان داوە. لە شۆرشی شێخی نەمردا زۆر قوربانی و فیداكارییان كردووە. یەكەمین شاری كوردستان بووە كە فڕۆكە جەنگییەكانی بەریتانیا بۆمبارانیان كردووە.
لە شەشی ئەیلولیشەوە سلێمانی هەر شاری قوربانی دان بووە لە كۆڕی كوردایەتی و لە خەباتی دیموكراتی عیراقدا، قوربانیەكانیشی لە شۆڕشی مەزنی ئەیلول و شۆڕشی نوێی گەلەكەماندا بێ شمارو لە ژماردن نەهاتووە.
بۆیە بەڕاستی ناوی شاری هەڵمەت و قوربانی پڕ بە پێستی شاری پڕ لە سەروەری و شانازی سلێمانییە.

شارێكی زیندوو
راستییەكی حاشاهەڵنەگر هەیە كە پێویستە لەو یادە پڕ شانازییەدا بیخەینەڕوو، ئەویش ئەوەیە كە شاری سلێمانی لە دروستبوونەكەیەوە تاكو ئەمڕۆ بەردەوام وەك شارێكی زیندووی رچەشكێن و كراوە ماوەتەوە و هەردەم شاری خوێندەواران و رووناكبیران و خەباتگێران و جوامێران بووە و لەگەڵ پێویستییەكانی خەبات و تێكۆشانی سەردەمیشدا خۆی نوێكردۆتەوە، هەربۆیەش ئەو شارە خۆشەویست و فیداكارە لە هەموو سەردەمەكاندا شاری مشتومڕی سیاسیی و رووناكبیریی و حیوار بووە و بە شەوق و زەوقەوە تێكۆشاوە و خزمەتی كاروانی شارستانی و مەعریفی و لایەنە جۆراوجۆرەكانی ژیانی گشتی كوردەواری و كوردستانی كردووە.
تۆماری ئەم شارە خەباتگێڕ و كوردپەروەرە لێوان لێوە لە خزمەت و فیداكاریی بۆ كوردستان و رووبەرووبوونەوەی داگیركەران و ستەمكاران و چەوسێنەران و لەو رێگایەشدا بە سەخاوەتەوە هەزاران رۆلەی ئازا و دلێری خۆی بەخشیوەتە كاروانی ئازادیی و دیموكراسی و سەرفرازی گەلی كوردستان.
بۆیە لەم یادەدا بە شانازییەوە چەپكە گوڵی وەفا و دروود و سڵاو بۆ شەهیدانی ئەم شارە دەنێرم هەر لە شەهیدانی راپەڕینە مێژووییەكەی بەر دەركی سەرا لەساڵی (1930) كە وەرچەرخانێكی گرنگ بوو بۆ گواستنەوەی خەبات و راپەڕین لە شاخەوە بۆ شار، تا راپەڕینە مەزنەكەی گەلەكەمان لەساڵی (1991) و قۆناغەكانی دواتر.

فراوانكردنی بازنەی خزمەتگوزارییەكان
یادی (227) ساڵەی دامەزراندنی شاری سلێمانی هاوكاتە لەگەڵ سەردەمی ئازادیی و سەرفرازیی و بەدیهاتنی زۆربەی ئاوات و ئامانجەكانی گەلەكەمان و شادبوونی كۆمەڵانی خەڵك بە چەندین دەستكەوتی مەزن و گرانبەها لە كوردستان و عیراقیشدا كە شاری سلێمانی رۆڵی پێشەنگانەی هەبووە لەو دەستكەوتانەدا، بۆیە سلێمانی لە پاڵ شار و شارۆچكەو لادێكانی تری كوردستان قەرز و چاكەی بەسەر ئێمەمانانەوە هەیە و باشترین وەفاش بۆ دانەوەی ئەو قەرزە باشتر خزمەتكردنیانە، چ بە فراوانكردنی بازنەی خزمەتگوزارییەكان و كاروانی ئاوەدانی و جوانكاری بێت، چ بە گەشەپێدانی ئازادییەكان و كاروانی دیموكراسی و هۆیەكانی پێشكەوتنی سەردەمیانە.
مایەی خۆشحاڵیشە كە ئێستا شاری سلێمانی لە سایەی خەباتی رۆڵەكانیەوە بە قۆناغێكی بنیاتنانەوە و ئاوەدانكاریی و پێشكەوتنێكی زۆر دڵخۆشكەر لە هەموو رووەكانی سیاسیی و ئابووریی و بازرگانی و رووناكبیریی و بازاڕ و بژێوی میللی و لایەنەكانی تری ژیاندا تێدەپەڕێت، ئەوەش شانازی دەبەخشێت بە تێكۆشەرانی رێگای رزگاریی و سەرفرازی و خۆشگوزەرانی كوردستان و لە هەمانكاتیشدا گیانی شەهیدانی كوردستان ئاسوودە دەكات كە بۆ هێنانەدی ئەم رۆژگارە گیانی خۆیان بەختكرد.
لە كۆتاییدا جارێكی تریش یادی دامەزراندنی شاری هەڵمەت و قوربانی لە هەموو چین و توێژ و كەرتە جیاجیاكانی ئەم شارە فیداكار و پێشرەوە بە تایبەتی و لە كۆمەڵانی خەڵكی كوردستانیش بە گشتی پیرۆز دەكەم و هیوادارم وەك هەمیشە ئەم شارە قارەمانە هەر لە لووتكە و بەرزیی و شكۆمەندیی دا بمێنێتەوە و خەڵكە دلێرەكەشی لەگەڵ هەموو گەلەكەماندا لە ئارامی و خۆشی و سەرفرازیی و پێشكەوتنی بەردەوام دا ببینم.
دووبارە پیرۆزە

هەر شاد و سەربەرز و سەركەوتووبن.

برای دڵسۆزتان
مام جەڵال
2011/11/14

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*