سەرەکی » راپۆرت » ئەمریكا لە عیراق، لە دروستكەری سەركردەوە بەرەو كشانەوە

ئەمریكا لە عیراق، لە دروستكەری سەركردەوە بەرەو كشانەوە

ئیلیا ج. مغنایر
و: كوردستانی نوێ

عیراق قسەی خۆی كرد، كە باس لە كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق دەكرێت، وەك لیوا جەعفەر ئەلبەتات فەرماندەی پرۆسەكانی بەغدا لە سوپای عیراقدا دەڵێ: زیاتر لە یەك ملیۆن هاووڵاتی عیراقی خۆپیشاندانی ئاشتیانەیان رێكخست ‌و شەقام ‌و ناوچەكانی كەرادە ‌و جادریەیان پڕ كردبوو، هەموو بە یەك دەنگ داوایان كرد هێزە بیانییەكان لەسەر و هەمووشیانەوە هێزەكانی ئەمریكا عیراق جێبهێڵن، خۆپیشاندەران لەسەر داوای موقتەدا سەدر خۆپیشاندانەكەیان سازكرد، هەموو رێكخراوە شیعەكان ‌و كەمینە تایەفییەكانیش ئەوانەی كە هاوڕان ‌و پێیان وایە دەبێ سنوورێك بۆ هەژموونی ئەمریكا لەسەر عیراق دابنرێت لە پشت موقتەدا سەدرەوە ریزیان بەست ‌و بوونە یەك دەنگ.
روودا‌و‌و گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییە دەریانخست ئەو دوگمەیەی ئەمریكا پەنجەی پێدا نا بۆ لەناوبردنی بەرپرسێكی باڵای ئێرانی ‌و بەرپرسێكی باڵای حەشدی شەعبی عیراق زۆر لەسەر ئەمریكا دەكەوێت، هێرشەكە لەلایەن ئەمریكا و لە رێگەی فڕۆكەی بێفڕۆكەوانەوە ئەنجام درا، بەڵام تێچوونەكەی بۆ ئەمریكا كەم نییە، ئەویش لەدەستدانی مافی مانەوەیەتی لە عیراق. گۆمانیش لەوەدا نییە بابەتەكە پەیوەندی بە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكا هەیە ‌و دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش لە هەڵمەتی هەڵبژاردنی داهاتوودا كێشەی بۆ دروست دەبێت.
بەڵام چیرۆكەكە لێرەدا كۆتایی نایەت، چونكە هاوپەیمانەكانی ئێران لێناگەڕێن هێزەكانی ئەمریكا تا كاتی دانانی دەرچوون ‌و پاشەكشە بە ئارامی لە عیراقدا بن، هەرچەندە هێزی سەربازی ئەمریكا لە ناوچەی نیشتەجێبوونەوە دوورە، لەگەڵ ئەوەشدا هەر سەربازێكی ئەمریكا دەكرێتە ئامانج. ئیدارەی ئەمریكا ‌و كەناڵە سەرەكییەكانی راگەیاندنی ئەمریكا هۆكاری ناجێگیریی عیراق دەگێڕنەوە بۆ بوونی هەژموونی ئێران بەسەر عیراقەوە، بەڵام واقیع واناڵێ، چونكە لە دوای رووخانی رژێمی سەدامەوە لە 2003دا، زۆربەری سەرۆك وەزیرەكانی عیراق بە رەزامەندی ئەمریكا دانراون.
هەر لەو كاتەشەوە ئەمریكا نەیتوانیوە ئارامی ‌و سەقامگیریی بۆ عیراق بگێڕێتەوە، ئەوە بوو دوای ساڵێك مانەوەی لە عیراق هێزەكانی هێرشیان كرایە سەر، لە دروستكردن ‌و بنیاتنانی ژێرخانێكی پتەویشدا شكستی هێنا ‌و لەوەشدا كە دڵی دانیشتوانی عیراق بۆ لای خۆی رابكێشێت سەركەوتوو نەبوو، لە كاتێكدا خۆی باڵادەست بوو لە دەستنیشانكردنی سەركردەكاندا ‌و دەكرا زۆر لەوە باشتر بكات. هاوكات كۆمپانیاكانی ئەمریكا سوودێكی زۆریان وەرگرت لە سەروەت ‌و سامانی عیراق ‌و لە پڕۆژە جۆراوجۆرەكان ‌و بەرنامەی مەشق ‌و راهێنانی سەربازی ‌و پڕچەك كردنی سوپای عیراق، بەڵام لە مەشق ‌و راهێنان ‌و پڕچەك كردنەكەشدا سەركەوتوو نەبوو، چونكە لە یەكەم پێكدادانی سوپای عیراقدا لەگەڵ رێكخراوی داعش ‌و رێكخراوە تیرۆریستییەكان سوپای عیراق شكستی هێنا ‌و ئەوە بوو لە ساڵی 2014دا داعش موسڵی داگیر كرد‌و دواتریش یەك لەسەر سێی عیراقی گرت.
ئەمریكا لە ساڵی 2004دا یەكەم سەرۆك وەزیری بۆ عیراق دامەزراند ئەویش ئەیاد عەلاوی بوو، دواتریش لە ساڵی 2005دا ‌و لەسەر پێشنیازی پۆل بریمەری حاكمی مەدەنی لە عیراق ئیبراهیم جەعفەری هەڵبژێردرا، بەڵام هەر زوو جۆرج بوش رەتی كردەوە ‌و ئەو كات زاڵمای خەلیل زادی باڵیۆز رایگەیاند، سەرۆك دەڵێ جەعفەری ناپەژرێنێ ‌و پشتیوانی لێ ناكات ‌و رەتی دەكاتەوە، ساڵی 2006 هاوپەیمانی یەكگرتووی عیراق نوری مالیكی هەڵبژارد، ئەوە بوو زاڵمای خەلیل زاد وتی: نوری مالیكی وەك كەسێكی بێلایەن بەرامبەر بە ئێران ناوو ناوبانگێكی باشی هەیە.
ئێران لەو نێوانەدا زۆر هەوڵی دا هەژموونی خۆی بسەپێنێت ‌و فشاری خۆیشی بەكار هێنا بۆ ئەوەی جەعفەری لەسەر كار بمێنێتەوە ‌و لانەبرێت، نەیتوانی. لە سەرەتاكانی 2008دا مالكی یەكێك بوو لەو عیراقییانەی كە زۆرترین رق ‌و كینەیان هەبوو بەرامبەر بە ئێران، ئەویش دوای ئەوەی جەیشی مەهدی بە سەركردایەتی موقتەدا سەدر كە لەلایەن ئەو وڵاتەوە پشتیوانی لێ دەكرا هێرشیان كردە سەر هێزەكانی عیراق، هەڵبەت بە ناوی گروپێكەوە كە ناوی عەسائیبی ئەهلی حەقە، بەڵام دوای چەند مانگێك نوری مالیكی داوای لە ئەمریكا كرد هێزەكانی خۆی لە عیراق بكێشێتەوە ‌و ماوەی 16 مانگیشی دانا وەك دوا وادە بۆ كشانەوەی ئەو هێزانە، ئەم هەڵوێستە وای كرد ئەو وڵاتە دراوسێیە هەوڵ بدات خۆی لە مالیكی نزیك بخاتەوە ‌و ئەوە بوو لە هەڵبژاردنی بۆ خولی دووەم پشتیوانی لێ كرد، ئەوەش یەكەم جار بوو كە ئێران توانی كەسێك سەر بخات كە خۆی پێویستی پێی بوو بۆ دژایەتی كردنی ئەمریكا.
مالیكی دواتر سەلماندی كە كەللە رەقە‌و دەسەڵاتیشی تەنیا بۆ خۆی دەوێ، ئەوە بوو حزبەكانی دیكەی لە شیعە ‌و سوننە ‌و كوردیش پەراوێز خست، لەگەڵ ئەوەشدا مەسەلەی دەرچوونی هێزەكانی ئەمریكای لە عیراق جێبەجێ كرد‌و ئەوە بوو لە كۆتایی 2011دا هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق كشانەوە ‌و لە ساڵی 2014شدا مەرجەعی شیعە هەڵی دایە‌و لێ نەگەڕا مالیكی بۆ جاری سێیەم هەڵبژێردرێتەوە، هەرچەندە لە هەڵبژاردنیشدا سەركەوتنی بەدەست هێنابوو، ئەوەبوو حەیدەر ئەلعەبادی شوێنەكەی گرتەوە ‌و بووە سەرۆك وەزیری عیراق، عەبادی لایەنگری ئەمریكا‌و دژی هەژموونی وڵاتانی دراوسێ بوو، بە ئاشكراش رەخنەی لە فەرماندە سەربازییەكی وڵاتێكی دراوسێ گرت كە لەعیراق بوو، بە تایبەتیش دوای ئەوەی هێزەكانی عیراق شاری كەركوكی پڕ لە نەوتیان گرتەوە، چوار جاریش مەهدی ئەلموهەندسی هەڵپەسارد‌و زۆر بە توندی هێرشی كردە سەری لەبەر ئەوەی مەهدی لەسەر دیواری بارەگای حەشدی شەعبی وێنەی سەركردە شەهیدەكانی هەڵواسیبوو.
ساڵ هات‌و ساڵ رۆیشت، باردۆخی عیراق رۆژ بە رۆژ روو لە خراپی بوو، حكومەتە یەك لە دوای یەكەكان نەیانتوانی كارێكی وا بكەن خەڵكی لە خۆیان رازی بكەن، ئەوەبوو لە هەڵبژاردنی دواتردا خەڵكی عیراق پشتیان كردە ئەلعەبادی ‌و كۆتایی بە دەسەڵاتی هات، ئەم جارەیان عیراق سەرۆك وەزیرێكی نوێی بەخۆوە بینی گوایە كەسێكی تەكنۆكراتە ‌و عیراق بەرە و باشتر دەبات ئەو كەسەش عادل عەبدولمەهدی بوو، ئەم سەرۆك وەزیرە ئەمریكا بە دڵی بوو، ئێرانیش لێی رازی بوو لە ناوخۆی عیراقیشدا شیعە ‌و سوننە ‌و بە تایبەتیش كوردەكان بە دڵیان بوو.
بۆ ئێران زۆر گرنگ بوو كە ئەمریكا تووڕە نەكات ‌و لە عیراق بە ئاشكرا دژی ئەمریكا كار نەكات، عادل عەبدولمەهدیش وا رێكەوتبوو لەگەڵیان كە عیراق بێلایەن بێت لە ململانێی نێوان ئەمریكا ‌و عیراقدا ‌و نەكەوێتە نێوان بەرداشی شەڕی ئەو لایەنە، بەڵام دۆناڵد ترەمپ پابەند نەبوو بەو رێكەوتنەوە ‌و ئەوەبوو فەرماندەیەكی سەربازیی ئێرانی لە عیراق كردە ئامانج، لە وەڵامیشدا ئێران بڕیاری دا لەمەودوا سیاسەتی بەرامبەر بە ئەمریكا لە عیراق دوژمنكارانەتر بێت، ئەوەش هەنگاوێكی چاوەڕوان كراو بوو، چونكە ئەمریكا لەو بنكە سەربازیانەوە فەرماندە سەربازییەكەی كردبووە ئامانج كە لە خاكی عیراقدا هەیەتی، لە وەڵامی ئەوەشدا هێرشەكەی بە هێرشێك بۆ سەر هەمان ئەو بنكە ‌و بارەگایانە دایەوە، ئەمریكا دانی بەوەدا نا كە تا ئێستا 34 برینداری هەیە.
نیشانە گرتنەوە لە ئامانجێكی سەربازی ئەمریكا لە عیراق كارێكی ئاسان نییە، لەبەر ئەوەی ئەمریكا بەرنامەی مەشق‌و راهێنانی بە هێزەكانی عیراق راگرتووە ‌و گەشتی سەربازی هاوبەشیشیان نییە، بۆ گواستنەوە ‌و هاتوچۆش هێزەكانی ئەمریكا تەنیا رێگەی ئاسمانی بەكار دەهێنن، بەڵام ئەم جارەیان ئێران رێگەیەكی دیكە بەكار دەهێنێت دژی ئەمریكا، ئەویش موقتەدا سەدرە، هەرچەندە سەركردەیەكی عیراقییە كە جێگەی مشتومڕە، بەڵام دەزانێ لە عیراقدا جەماوەری زۆرە، هەر بۆیە بەكاری هێنا بۆ دەركردنی هێزەكانی ئەمریكا لە خاكی عیراق.
ئەوەی لای هەموان ئاشكرایە ئەوەیە كە هێزەكانی ئەمریكا ناتوانن بە پەلە عیراق جێبهێڵن، لەملایشەوە ئێران دوژمنێكی لەسەرخۆ‌و دانبەخۆداگرە، لەو جۆرە دەوڵەتانە نییە هەڵەشە بێت‌و كاری سەركێشانە بكات، بەكاوەخۆ‌و زۆر پشودرێژانە بەرەو ئامانجی خۆی هەنگاو دەنێت و ئەو راستییەش باش دەزانێت كە عیراق لە توانایدا نییە هاوسەنگی پەیوەندییەكانی خۆی لە نێوان ئەمریكا ‌و ئێراندا رابگرێت، لەوەش تێگەیشتووە كە ئەمریكا بەخۆی دەنازێ‌و پێی وایە هەرچییەكی بوێت دەیكات، بەڵام لە راستیدا كامڵ نییە تا ئەو رادەیەی مامەڵە لەگەڵ قەیرانێكی توندی وەك رووبەڕووبوونەوەی سەربازی لەگەڵ ئێراندا ‌و لەسەر خاكی عیراق بكات. پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە، تۆ بڵێی ترەمپ درك بەوە بكات كە ئۆباما كاتێك لە 2011دا پاشەكشەی كرد لە عیراق لەسەر هەق بووە؟ وەڵامەكەی لێ دەگەڕێین بۆ تێپەڕبوونی كات، بەڵام لە كۆتاییدا ترەمپ هەر دەبێ هێزەكانی خۆی لە عیراق بكشێنێتەوە، ئەوجا دەرنگ بێت یان زوو.
عیراقییەكان خۆیان هێزەكانی ئەمریكا ناچار دەكەن بڕۆن، وەك پێشتریش باسمان كرد زیاد لە ملیۆنێك هاووڵاتی عیراقی رژانە سەر شەقامەكان‌و داوایان كرد ئەمریكا لە عیراق بكشێتەوە، بەڵام بە رۆیشتنی ئەمریكا دەرگای عیراق بە رووی روسیا‌و چین‌و ئێراندا دەكرێتەوە، راستییەكەی ئەوەیە عیراق وڵاتێكە خاوەنی سامانێكی زۆر‌و بە نزیكەی 40 ملیۆن دانیشتوانیشەوە بازاڕێكی چەورە، هەر بۆیە جێگەی بایەخی وڵاتە گەورەكانە، لێرە بە دواوە خۆری ئەمریكا ئاوا دەبێت وەك وڵاتێكی خاوەن هەژموون بەسەر ئەم پارچەیە لە جیهاندا. ئەمە لەسەر ئاستی نێودەڵەتی‌و ئیقلیمی ئاوا چاویان تێبڕیوە، بەڵام عیراق لەسەر ئاستی ناوخۆش هێشتا زۆر كێشە‌و قەیرانی سیاسی، ئابووری، كۆمەڵایەتی لەبەردەمدا ماوە، كە تا ئێستا بۆی چارەسەر نەكراوە.

صحیفة الراي الكویتیة

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*