سەرەکی » راپۆرت » ئاماده‌کردنی : ئه‌رده‌ڵان عه‌بدوڵڵا » کێ ساڵی 2050 ئابووری جیهان بەڕێوە دەبات؟

کێ ساڵی 2050 ئابووری جیهان بەڕێوە دەبات؟

هەرچەندە ڤایرۆسی كۆرۆنا تەواوی جیهانی تووشی بێ ئومێدیی و بێزاری كردووە و بەشێكی زۆری جیهانیشی لە چوارچێوەی ماڵەوە زیندان كردووە، بەڵام هێشتا مرۆڤایەتی هیوای بە ژیان و پێشكەوتن هەیە، بەتایبەتی لە رووی ئابوورییەوە. بە پێی راپۆرتێكی یەكێك لە دەزگا داراییە گرنگەكانی بەریتانیا بێت، ئابووری جیهان ئەم تەنگژە گەورەیە تێدەپەڕێنێت و لە گەشەكردنیش ناوەستێت بەتایبەتی چین، هەروەها ساڵی 2050 كۆمەڵێك یاریزانی نوێ، ئابووری جیهان بەڕێوەدەبەن و چیتر رۆژئاواییەكان، كۆنترۆڵی ئابووری جیهان ناكەن. ئەمجارەیان یاریزانەكان لە كیشوەری ئاسیا و ئەمریكای لاتین و ئەفریقا دەبن.

جیهان تەنگژەی كۆرۆنا تێدەپەڕێنێت
دەزگای برایس ۆتەر هاوس كۆپەرز، كە یەكێكە لە كۆمپانیا و دەزگا گرنگەكانی جیهان كە لە بواری ” چاودێری دارایی و ئیدارەدا” كار دەكات و لە ساڵی 1898 لە بەریتانیا دامەزراوە. لە نوێترین راپۆرتیدا لە بارەی ئابووری جیهانەوە، گەشبینی زۆری دەربڕیوە، كە مرۆڤایەتی تەنگژەی كۆرۆنا تێدەپەڕێنێت و ئابووری جیهانیش باشتر دەبێت. ئەم راپۆرتەش لە كەناڵی بی بی سی بەریتانیا بڵاوبۆتەوە، لێرەدا هەوڵ دەدەم كورتەیەكی باس بكەم.

لاواز بوونی زلهێزە كۆنەكان
وا بۆ ماوەی دوو سەد ساڵێك دەچێت، دەوڵەتە رۆژئاواییەكان هەژموونی تەواویان بەسەر ئابووری جیهانەوە هەیە، لە ماوەی ئەم سەد ساڵەی پێشووشدا، ئەمریكا، هەژموونی تەواوی بەسەر ئابووری جیهاندا هەبووە، بەڵام لە سەدەی نوێدا بەمشێوەیە نامێنیت. بە پێی ئەو راپۆرتە بێت، ریزبەندی ئابوورییە گەورەكان گۆڕانكاری گەورەی تێدا روودەدات و هێزی نوێ دێنە ئاراوە. چین و هیندستان دەبنە یەكەم و دووەم، ئەمریكاش لە ریزبەندی یەكەمەوە دەبێتە سێهەم زلهێزی ئابووری جیهان. پاش ئەویش ژاپۆن لە پلەی چوارەمەوە دەبێتە پلەی هەشتی جیهان، ئەڵمانیاش لە پلەی پێنچەمەوە دەبێتە پلەی نۆی ئابووری جیهان. بەمشێویەش كۆتایی بە زلهێزە كۆنەكان دەهێنرێت و زلهێزی نوێ لەدایك دەبن.

لەدایك بوونی زلهێز نوێ

لە ئەمریكای لاتین چەند زلهێزێكی نوێ لەدایك دەبن، بەرازیل دەبێتە پێنجەم زلهێزی ئابووری جیهان، پاش ئەویش مەكسیكیش لە پلەی 12 و دەبێتە 7. هەروەها لە كیشوەری ئەفریقاش زلهێزێكی گەورە لەدایك دەبێت، كە ئەویش نەیجیریایە. لە كیشوەری ئاسیاش، جگە لە چین و هیندستان، چەند ئابووریەكی بەهێزی تر بەڕێوەن، وڵاتانی ڤێتنام و فلیپینیش، دەبنە زلهێزكی گەورەی ئیقلیمی و جیهانی. بە پێی ئەو راپۆرتە بێت، كە پشتی بە كۆمەڵێك زانیاریی و داتای گرنگ بەستووە، لە چەند ساڵی داهاتودا، ئابووری جیهان، دەكەوێتە دەستی ئەم زلهێزە نوێیانەوە.
چین
بە پێی راپۆرتەكە بێت، ئابووری چین لە گەشەسەندن ناوەستێت و بۆ ساڵی 2050 دەبێتە یەكەمین زلهێزی ئابووری جیهان. واتە پاڵێك بە ئەمریكاوە دەنێت بۆ خوارەوەو چیتر زلهێزی یەكەمی جیهان نابێت.
هیندستان
لە پاش چین وڵاتێكی تری ئاسیایی دێت كە ئەویش هیندستانە، ئەم زلهێزەی ئاسیاش لە ئێستادا گەشەی ساڵانە دەگاتە 5% و رۆژ لە دوای رۆژیش ، ئابووریەكەی لە گەشەی بەردەوام دایە. بۆ ساڵی 2050 هیندستان دەبێتە دووەمین زلهێزی جیهان و وا چاوەڕوان دەكرێت، رێژەی 15% ئابووری جیهان پكبهێنێت، بەمشێوەیەش ئەمریكا دەبێتە سێهەمین زلهێزی ئابوروی جیهان و ریزبەندی خۆی بۆ هەریەك لە چین و هیندستان بەجێدەهێڵێت.
بەرازیل
لەگەڵ ئەوەی لە ئێستادا ئابووری بەرازیل لە تەنگژەی گەورەدایە و بەدەست گەندەڵی و خراپی سیستەمی دارایی و سیاسی دەناڵێنێت، بەڵام ئەو راپۆرتە پێی وایە، لە چەند ساڵی داهاتوودا بەرازیل لەم كێشانە رزگاری دەبێت و دەبێت بە یەكێك لە زلهێزە گەورەكانی جیهان. دیارە ئەمەش بەهۆی بوونی سامانێكی زۆری سروشتی و گەشەسەندنی بواری پیشەشازی تێیدا.
مەكسیك
هەر لە ئەمریكای لاتین، دەوڵەتێكی تر كە هیوای گەشە وڵاتی مەكسیكە، بە پێی ئەو راپۆرتە بێت، بۆ ساڵی 2050 ئابووری مەكسیكی لە ریزبەندی 12 ەوە بۆ پلە 7 بەرز دەبێتەوە و دەبێت بە یەكێك لە زلهێزە ئابوورییە گەورەكانی جیهان، دیارە ئەم وڵاتەش لە ماوەی پێشوودا گەشەیەكی خێرای لە بواری پیشەشازی و كەرتی وزە و دارایی كردووە، هەربۆیە ئەمیش هیوای گەشە.
نەیجیریا
یەكێك لەو وڵاتانەی كە هیوای زۆرە نەیجیریایە. لە كاتێكدا كیشوەری ئەفریقا بەدەست كۆمەڵێك كێشەی گەورەوە دەناڵێنێت، بەڵام وڵاتێكی وەكو نەیجیریا لەم چەند ساڵەی پێشوودا، گەشەیەكی خیرای ئابووری بەخۆوە بینی. هەرچەندە ئەم وڵاتەش لە ماوەی پێشوودا كۆمەڵێك كێشەی ناوخۆیی هەبوو لەوانە : گەندەڵی ، جەنگی دژی تیرۆر” بۆكۆحەرام” خراپی سیستەمی ئیداریی و سیاسی، بەڵام ئێستا گەشەیەكی باشی ئابووری هەیە. هەروەها خەڵكی نەیجیریاش كەسانی جددی و كار كەرن، بە پێی ئەو راپۆرتە بێت، 30% نەیجیریییەكان، كاری سەربەخۆ دەكەن. گەشەی ئابووری ساڵانەی دەگاتە 4.2% ، بە پێی راپۆرتەكە بێت بۆ ساڵی 2050 لە ریزبەندی 24 ەوە بۆ 12 بەرز دەبێتەوە و دەبێتە زلهێزكی گەورەی ئابووری ئەفریقیی و جیهانیش.
دەرئەنجام
نەك ئەم دەزگایە بگرە تەنانەت دەزگای هەواڵگری ئەمریكاش پێش چەند ساڵێك لە راپۆرتێكیدا، هەمان پێشبینی كرد بوو یان نزیك بوو لە دەرئەنجامەكانی ئەم راپۆرتە، هەروەها پێشبینی لە دەستدانی رۆڵی ئابووری ئەمریكا لە جیهان كردووە و باسی لە دایك بوونی كۆمەڵێك زلهێزی نوێی ئیقلیمی و جیهانی كردووە. بەپێی بۆچوونی ئیبن خەلدونیش بێت، شارستانییەكان پیر دەبن و دەمرن، بۆئەوەی شارستانی نوێ لە دایك بێت. هەربۆیە كارێكی ئاساییە كە چیتر زلهێزە كۆنەكان حوكمی ئابووری جیهان نەكەن و زلهێزی نوێ بێتە مەیدانەكەوە.

سەرچاوە :

دولە أفریقیە بین القوی العڤمی التی ستتحكم فی اقتصاد العالم عام 2050. سایتی بی بی سی عەرەبی.

print

 71 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*