سەرەکی » وتار » عه‌بدوڵڵا عه‌باس » كۆسپی سەرەڕێی هۆشیاریی زۆرینە چییه‌؟

روانینی دوێنێ و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ :

كۆسپی سەرەڕێی هۆشیاریی زۆرینە چییه‌؟

كه‌ ساڵی 1964 بۆ یه‌كه‌مجار چوومه‌ شاری به‌غدای پایته‌خت و له‌ به‌شی كوردیی رادیوێی عیراق دامه‌زرام، رۆژێک له‌ پاسی ژماره‌ (15) رێگای نێوان باب ئه‌لموعه‌زه‌م و ساڵحییه‌ كه ‌باره‌گای ده‌زگای رادیو و ته‌له‌فزیونی به‌غدای لێبوو، كابرایه‌ك هات و له‌ته‌نیشتمه‌وه‌ دانیشت، ده‌ڕ‌نه‌فیزێكی به‌ده‌سته‌وه‌بوو، كه ‌پاسه‌كه‌ كه‌وتەڕێ به‌ ده‌ڕنه‌فیزه‌كه‌ كه‌وته‌ دڕاندن و كوونكردنی چەرمی لاستیكی پشته‌وه‌ی کوشنەکەی به‌رده‌می خۆی، هه‌روه‌ك یاریی بكات! نه‌شازیی كرده‌وه‌كه‌ی هانیدام لێی بپرسم: برا حه‌رام نییه‌ وا ده‌كه‌ی؟ به‌ وه‌ڵامێكی غه‌ریب تر له‌ كرده‌وه‌كه‌ی هاته‌ جواب و وتی : بێ قه‌زابی .. ماڵی كه‌س نییه‌ .. ماڵی حكومه‌ته‌! دوای ئه‌م رووداوه‌ و ورده‌ ورده‌ چاوكرانەوە‌م له‌و شاره‌ و تێكه‌ڵبوونم به‌ناو خه‌ڵك، له‌جارێک زیاتر ئه‌و رەفتاری ( تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ له‌حكومه‌ت) م له‌ناو خه‌ڵكی ئاسایی پایته‌ختدا له ‌باخچه‌ گشتی و شه‌قام و چایخانه‌ و وێستگه‌كانی پاسه‌كاندا ده‌بینی و ده‌مبیست، كه‌ له‌گه‌ڵ هاوڕێ و ئه‌وانه‌ی مامەڵه‌م له‌گه‌ڵیاندا ده‌كرد، زانیم ئه‌م دیارده‌یه‌ ته‌نیا خووی كه‌سانی (نه‌فام) نییه‌ كه‌ له‌ هه‌ڵسوكه‌وتی حكومه‌ت ناڕازین و به ‌نوێنه‌ری ره‌وای خۆیانی نازانن، بۆیه‌ به‌م رێگه‌ سه‌لبی و سه‌یره‌ ناڕه‌زایی ده‌رده‌بڕن و وشه‌ی (مال الحكومە‌ مو مال احد!) قسه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆری خوێنه‌وار و نه‌خوێنه‌واره‌.!

گومان له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ نه‌ك حكومه‌تی ئه‌و زه‌مانه‌، به‌ڵكو له‌دوای رووخاندنی رژێمی پاشایەتییەوە له‌ به‌غداو دوای تێپەڕبوونی كه‌متر له ‌ساڵێک له‌و رووداوه‌، به‌تایبه‌تی دوای كوده‌تا خۆێناوییه‌كه‌ی 1963، حكومه‌ته‌كان به‌گشتی لای عیراقییه‌كان جێ باوه‌ڕ نه‌بوون و سه‌یر ئه‌وه‌بوو زۆر نیشانه‌ هه‌بوون به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌بوون کە حكومه‌ت زۆر گوێی به‌و جۆره‌ ناڕه‌زاییه‌ی خه‌ڵك نه‌ده‌دا! به‌ڵام ناڕەزایی له ‌حكومه‌ت شتێكه‌و هه‌ڵبژاردنی شێوازی وا سه‌لبی كه‌ راسته‌وخۆ زیان به ‌خه‌ڵكی و بەرژەوەندییە گشتییه‌كان بگه‌نێت شتێكی دیکەیه‌، بۆیه‌ به‌قه‌ده‌ر مه‌ودای تێگه‌یشتنم له‌ مانای (سیاسه‌ت و هه‌ڵوێستی ناڕازیبون له‌ هه‌ڵسوكه‌وتی حكومه‌ت ) ده‌ركم به‌وه‌كرد به‌رفراوانیی ئه‌م دیارده‌ نه‌فامانه‌ خاڵێكی سه‌لبییه‌ ده‌بێت به‌ڕه‌نگدانه‌وه‌ی جۆرێک لە كه‌مته‌رخه‌می و بێ مه‌ڵامه‌تیی ئه‌و حزب و رێكخراوانه‌ دابنرێت كه‌ ئیدعای به‌رهه‌ڵستیی رژێم ده‌كه‌ن و له‌خۆم ده‌پرسی : ده‌كرێت ئه‌وان خه‌ڵكی ئاڕاسته‌ بكه‌ن به‌وجۆره‌ تووڕه‌یی خۆیان دژی حكومه‌ت ده‌رببڕن؟

سه‌رنجی خوێنه‌رانی بەڕێز بۆ ئه‌وه‌ راده‌كێشم له‌هێنانه‌وه‌ی ئه‌و نموونه‌یەی ئیستا ده‌یكه‌مه‌ كلیلی وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌، مه‌به‌ستم ئاراسته‌ی ره‌گه‌زایه‌تی نه‌ته‌وه‌یی نییه‌، چونكه‌ هه‌رگیز باوه‌ڕم پێی نه‌بووه‌ ، ئێمه‌ له‌وساوه‌ له‌كوردستان دوای نكۆڵیكردنی ئه‌و حكومه‌ته‌ی دوای 14 ی ته‌مموزی 1958 دامه‌زرا له‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی مافی ره‌وای نه‌ته‌وه‌ییمان كه‌ به‌ندی 3 ی ده‌ستوور دیاریكردبوو، لەوکاتەوە كه‌ ئه‌و نكۆڵیكردنه‌ بووه‌ مایه‌ی هه‌ڵگیرسانی شۆڕشی چه‌كداریی و كوردو حكومه‌ت 1961 ده‌سته‌ویه‌خه‌ به‌رامبه‌ر یه‌ك وه‌ستان، كه‌چی له‌و ماوه‌ زۆره‌ی ئەو دۆخە ناجۆره‌‌دا كه‌ به‌ره‌ی كورد، به‌ره‌ی به‌رهه‌ڵستكاری حكومه‌ت بوو، نه‌مان ده‌بینی، نه‌ هاووڵاتی ئاسایی نه‌ لایه‌نی سیاسیی به‌رهه‌ڵستكاری كوردستانی ناڕه‌زاییه‌كه‌یان دژی حكومه‌ت له‌رێگه‌ی زیان گه‌یاندن به ‌داموده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت به‌گشتی وڤ خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌تایبه‌تی نه‌بوو .

ئه‌و دیارده‌ سه‌لبیه‌ی خه‌ڵكی ئاسایی ئیختیاری ده‌كه‌ن له‌ وڵاتێكی وه‌ك عیراقی فره‌ڕه‌گه‌ز و ئایین و ئاراسته‌دا، بۆ ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی، تازه‌و كتوپڕ نییه‌ و هه‌رجارەی نموونه‌یه‌كی به‌رچاویم ده‌بینی، پرسیارێک به‌ خه‌یاڵمدا ده‌هات و تائێستاش، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌: له‌ماوه‌ی ئه‌م هه‌موو ساڵانه‌ی شارستانێتی سه‌رده‌م به‌هه‌موو لایه‌نه‌كانە‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی و رۆشنبیرییەی رووی له‌م وڵاته‌ و خەڵكه‌كه‌ی كردووه‌، كه‌ گرنگترینیان سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و حزبه‌ سیاسییانه‌یه‌ له ‌ساڵه‌كانی بیستی سه‌ده‌ی رابردووەوە له‌ناو خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته‌دا كه‌وتنه‌ مه‌یدانی چالاكیی هه‌مه‌لایه‌نی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی، وایان راده‌گه‌یاند كه‌ پێشخستنی باری هۆشیاریی كۆمه‌ڵایه‌تی یه‌كێكه‌ له‌و ئامانجانه‌ی ده‌یكه‌نه‌ رێبازی گه‌یشتن به‌ سه‌ربه‌ستی و بنیاتنانی ده‌وڵه‌تی گونجاو له‌گه‌ڵ سه‌رده‌م ، به‌ به‌راوردی میژوو و خۆهه‌ڵكێشانی سه‌ركردایه‌تی ئه‌و لایه‌نه‌ سیاسییانه‌ به‌م نیازه‌و بینینی كاریگه‌ریی هه‌ڵسوكه‌وتی خه‌ڵك له‌گه‌ڵ دیارده‌ شارستانییه‌كانی سه‌رده‌م، بۆت ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ خه‌تای سه‌ره‌كیی ئه‌و دیارده‌ سه‌لبیانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناجددییه‌تی ئه‌و رێكخراوه‌ سیاسییانه‌ له‌ هه‌ڵگرتنی دروشمه‌كانیان و په‌یوه‌ندیی مه‌بده‌ئیان له‌گه‌ڵ خه‌ڵك .

شاره‌زای كۆمه‌ڵناسی به‌ناوبانگ (عه‌لی و‌ردی) به‌ئاشكرا ئاماژە به‌وه‌ ده‌دات كه‌ ژماره‌یه‌كی به‌رچاو لەو ‌سیاسییانهی‌ کە به‌ناو هه‌ڵگرانی بیری سه‌رده‌می و پیشكه‌وتنن، له‌ناخی خۆیاندا بیركردنه‌وه‌یان له‌ هه‌وڵدان بۆ ده‌ستكه‌وته‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی شاره‌كان، پشت به‌ خێڵایه‌تی و له‌شار به‌ بنه‌ماڵه‌ و له‌ بنه‌ماڵه‌ به‌گەڕه‌ك ده‌به‌ستن نه‌ك بنكه‌یه‌كی جەماوەریی سه‌تاپاگیریی هۆشیار!، به‌مجۆره‌ سه‌رتاپاگیریی هه‌ست به‌ ئینتما بۆ وڵات و مه‌یدانی فراوانی هه‌موو خه‌ڵك له ‌قسه‌ی رووت تێناپه‌ڕێت .

به‌هۆی بەوردی خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م دیاردانه‌وە تێده‌گه‌ین کە بۆچی مامه‌ڵه‌ی سیاسیی ئێمه‌ (كورد) له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدارانی عیراقدا هه‌میشه‌ مایه‌ی سه‌رئێ‌شه‌و كێشه‌ بووه‌و تا ئیستا، له‌كاتێكا سیاسی به‌ناو و ئیدعای فیكری پێشكه‌وتنخوازیی له‌ پێگەی باڵای به‌رپرسیاریدا ده‌بینیت كه‌ وا دێته‌به‌رچاو ئاماده‌بێت هه‌لومه‌رجی گونجاو له‌گۆڕێ بێت به‌ ١٠په‌نجه‌ بڕیاری چاره‌نووسیی نه‌ته‌وه‌یی بۆ كوردستان مۆر بكات، به‌ڵام كه‌ ده‌گاته‌ پێگەی به‌رپرسیارێتی، به‌جۆرێک قسه‌ ده‌كات له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیستی رابردوودایە بەجۆرێک‌ کە قسەکانی له‌ قامووسی سیاسیدا باوی به‌كارهێنانی نه‌ماوه‌.

له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ هه‌رجارێک كێشه‌مان له‌گه‌ڵ به‌غدادا بۆ درووست دەبێت، سیاسییه‌ عیراقییه‌كان بەو ‌ئاراسته‌یه‌ وەڵاممان ناده‌نه‌وه‌ كه‌ پێشتر له ‌ده‌ره‌وه‌ی حوكم قسه‌یان پێ ده‌كرد.

*دوا وێستگه‌ : عه‌قڵ، به‌تاوتوێ و بیروڕا گۆڕینه‌وه‌ پێوانه‌ ده‌كرێت و خۆشه‌ویستی به‌ هه‌ڵوێست – ئه‌لبێر كامۆ .

 311 جار بینراوە