سەرەکی » کەلتوور » حه‌سه‌ن زیره‌ك جوانترین وشه‌ی له‌ گۆرانییه‌كانیدا به‌كارهێناوه‌

له‌ ساڵوه‌گه‌ڕی 99 ساڵه‌ی له‌دایكبوونیدا

حه‌سه‌ن زیره‌ك جوانترین وشه‌ی له‌ گۆرانییه‌كانیدا به‌كارهێناوه‌

له‌ ساڵوه‌گه‌ڕی 99 ساڵه‌ی له‌دایكبوونیدا حه‌سه‌ن زیره‌ك جوانترین وشه‌ی له‌ گۆرانییه‌كانیدا به‌كارهێناوه‌

29/11/1921 -26/9/1972

عه‌بدولی حه‌مه‌ باقی

موزیك رۆژی سێشه‌ممه‌ی ڕێكه‌وتی 29/11/1921 به‌ گوێ ی كۆمه‌ڵی كورده‌واریی دا چپاندی وتی: مژده‌ .. مژده‌، چریكه‌یێك له‌ گه‌رووی منداڵدانی ساوایه‌ك سۆز ده‌بارێنێ سه‌رڕێژه‌ له‌ روباری گۆرانیی، ناسنامه‌ی گه‌لێكی دێرینی پێیه‌ پڕ له‌ ئه‌فسون و دیرۆك گه‌وهه‌ری گۆرانی یه‌.

به‌ڵێ.. دواتر ڕۆژان هات و ساڵان تێپه‌ڕی (ساوا) گه‌وره‌ بوو، بووه‌ هه‌رزه‌كار و (حه‌سه‌ن زیره‌ك)ی خۆشخوانی كوردی لێده‌رچوو، بۆ ڕاستی و درووستی ئه‌و وته‌یه‌ی (موزیك) دكتۆر محه‌مه‌د سدیق مفتی زاده‌ له‌ پێشه‌كی نامیلكه‌ی (چریكه‌ی كوردستان) دا كه‌ ساڵی 1966 له‌ تاران چاپكراوه‌، له‌باره‌ی ده‌نگی (حه‌سه‌ن زیره‌ك)ه‌وه‌ له‌به‌شێكدا ده‌ڵێ: (ده‌نگی زیره‌ك بۆ خۆی ده‌زگایێكی ئۆركستێری كوردی یه‌، چونكه‌ له‌ هه‌ر چریكه‌یێكیدا چه‌ندین جۆر ئاوازی موزیك ده‌بیسرێ ئه‌و ده‌نگه‌ به‌سۆزه‌ له‌گه‌ڵ به‌زمه‌ دڵڕفێن و هۆنراوه‌ ته‌ڕ و تازه‌كانیدا یه‌كی گرتووه‌، بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هیچ كوردێ خوێن پاك نی یه‌ كاك (زیره‌ك) نه‌ناسێ و به‌ گۆرانییه‌كانی گوێ نه‌دا..).

له‌ڕووی توانا و هونه‌ری ده‌نگه‌وه‌ زۆرێك سه‌رچاوه‌ له‌به‌رده‌ستدان ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنن كه‌ حه‌سه‌ن زیره‌ك شاره‌زاترین ده‌نگبێژ و خۆشخوانی كورده‌، به‌ڵام لێره‌دا لایه‌نێكی تری فه‌رهه‌نگی گۆرانییه‌كانی ده‌خه‌ینه‌ ڕوو، ده‌رفه‌تی بڵاوكردنه‌وه‌ی لایه‌نه‌كانی ترمان نی یه‌.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌ له‌ڕووی نیشتمانپه‌روه‌ری و نه‌ته‌وه‌ و خاكه‌وه‌ كاك ئیبراهیمی فه‌رشی له‌ دیدارێكی TV MAD دا ساڵی (2000) وتی ئه‌و سه‌رده‌م و ڕۆژگاره‌ له‌ڕێی ی گۆرانی یه‌ ته‌ڕ و پڕ مانا و جوان و زمانه‌ شیرینه‌كه‌ی حه‌سه‌ن زیره‌كه‌وه‌ زمانی كوردی چه‌ندین هێنده‌ی تر گه‌شاوه‌تر و ده‌وڵه‌مه‌ندتر به‌دیار كه‌وت، ئه‌وه‌ ڕاستیه‌كی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ خه‌ڵكی له‌ڕێ ی گۆرانی یه‌ خۆشه‌كانی زیره‌كه‌وه‌ بوو زمانی كوردییان خۆشده‌ویست و ته‌واوی جوگرافیای كوردستانیان ده‌كه‌وته‌ به‌ر دیده‌ و دڵ، ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ توانی هونه‌ریی ده‌نگی (زیره‌ك) سه‌رتری ئاسایی بوو.

حه‌سه‌ن زیره‌ك گۆرانییه‌كانی سه‌رڕێژن له‌ ده‌یان چیرۆك و سه‌رهات و بۆنه‌ ڕووداو كه‌ به‌ جوانترین وشه‌ لاوژه‌كانی نه‌خشاندووه‌ دیاره‌ له‌ به‌سته‌ و بالۆره‌كانیدا سه‌دان وشه‌ و زاراوه‌ و ده‌ربڕینی ره‌وان و بێ گرێ و گۆڵ ده‌بیسرێ، كه‌ هه‌ر وشه‌یه‌كیان له‌ڕووی زمان و سایكۆلۆژیاوه‌ لێوڕێژه‌ له‌ شكۆی مانا، كه‌ دڵ و گیانی بیسه‌ری خاوه‌ن هه‌ستی ته‌ندروست ده‌بزوێنێ و سه‌ما به‌ ڕۆح ده‌كا.

دیاره‌ مرۆڤ هه‌میشه‌ له‌ڕووی سایكۆلۆژییه‌وه‌ پێویستی به‌ ژووانی به‌ند و به‌سته‌ و گۆرانیی و قسه‌ی خۆش و شیرین و مزر و به‌تام هه‌یه‌تا له‌ ڕێیانه‌وه‌ چێژی هونه‌ریی و ئه‌ده‌بی و كۆمه‌ڵایه‌تییان لێوه‌رگرێ.

مامۆستای به‌هه‌شتیی عه‌لادین سه‌جادی وته‌نی: هه‌رچییه‌ك هه‌یه‌ له‌گێڕانه‌وه‌ی دا ده‌بێ بێ كه‌م و زیاد وه‌ك خۆی بگاته‌ پیسه‌ر، تا چێژی راسته‌قینه‌ی خۆی له‌ده‌سنه‌دا.

ئه‌و وته‌ ڕاست و جوانه‌ی مامۆستا سه‌جادی ته‌واو شۆڕبۆته‌وه‌ بۆ هه‌ناوی گۆرانییه‌كانی حه‌سه‌ن زیره‌ك، چونكه‌ زیره‌ك شه‌یدا و سه‌ره‌ڕۆ بوو، ئاشق بوو، جوانی خۆشده‌ویست، له‌هه‌ر شوێن و لایه‌ له‌ هه‌ر كاتێك بوایه‌ خانمێكی شۆخ و شه‌نگی جوانی بدیایه‌، بێ سێ و دوو چریكه‌ خۆشه‌كه‌ی ده‌یچریكاند و ده‌نگی هه‌ڵده‌بڕی، هه‌رچیه‌كی بویستایه‌ به‌ وشه‌ و ده‌ربڕینی ته‌ڕ و ئاشقانه‌ سڵی نه‌ده‌كرده‌وه‌ به‌ شان و باڵای جواناندا ده‌یچڕی، ئیتر گوێ ی به‌ ده‌ره‌نجام و به‌ركه‌وته‌ و ده‌ركه‌وته‌ نه‌ئه‌دا، ئه‌و ئه‌یویست وه‌ك خۆی بێت، نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی من و تۆ و كۆمه‌ڵگا بیه‌وێ، نه‌خێر، ئه‌و له‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ بێزار ببوو، هه‌موو بوێرییه‌كی به‌ هونه‌ره‌كه‌ی دابوو ڕاستییه‌كان له‌ كانیاوی گه‌روویه‌وه‌ ببارێنێ و ئۆقره‌ به‌ گیانی شكست و ماندووی بدات.

له‌باره‌ی شكۆی و شه‌و مانتی جوانیه‌وه‌ كه‌ لێره‌دا مه‌به‌ستی سه‌ره‌كیانه‌ بیرمه‌ند و گه‌وره‌ شاعیری عه‌ره‌ب (ئه‌ندۆنیس) له‌ شیعری _ (به‌یادی یارییه‌كانی ژیان و مردنه‌وه‌) له‌ ده‌قێكی شیعرییدا ده‌ڵێ:
ئاواز .. بۆ گوێچكه‌یه‌
ره‌نگ .. بۆ چاوه‌
وشه‌_ش بۆ سه‌تاپای له‌شه‌
كه‌وابێ له‌و سه‌دان و هه‌زاران وشه‌ جوان و پڕ له‌ مانا و شیرین و پڕ له‌ شكۆ و سایكۆلۆژیایانه‌ی كه‌ له‌ هه‌ناوی گۆرانییه‌كانی زیره‌كدا ده‌دره‌وشێنه‌وه‌ ژماره‌یه‌كیان ده‌خه‌ینه‌ به‌ر دیده‌ی خوێنه‌رانی ئازیز كه‌ بۆ هه‌میشه‌ شه‌ونمی خۆشه‌ویستییان لێده‌چۆڕێ و به‌رامه‌یان سه‌وزه‌.

چه‌ند نموونه‌یه‌ك له‌و سه‌دان وشه‌ جوانانه‌ی فه‌رهه‌نگی گۆرانییه‌كانی زیره‌ك ده‌كه‌ینه‌ دیاری گه‌ردنی ئه‌م یاده‌ مه‌زنه‌ی زیره‌ك، كورد وته‌نی: مشتێك نموونه‌ی خه‌روارێكه‌.

بانه‌مه‌ڕ/ كاتی ڕۆیشتنی خێڵ بۆ هه‌وار، به‌رموور، ملوانكه‌، بێر، ڕیزكردنی مه‌ڕ بۆ دۆشین، بێری/ مه‌ڕ دۆش .

كه‌ما/گیایه‌گی بڵندی گه‌ڵا ده‌رزی یه‌، كه‌نێره‌/ گیایه‌كی سپی په‌لكه‌یه‌ و به‌دوای یه‌كدا، گیابه‌ند/ گیایه‌كی كوێستانی بۆنخۆشه‌، مه‌ندۆك/ گیایه‌كی كوێستانی جوان و تام و بۆن خۆشه‌، بۆنی جیاوازه‌ . بێره‌ند/ به‌ژن و باڵا، ورینگه‌/ ده‌نگێكی نه‌رم وخۆش، واسار/ وه‌رزی به‌هار، ئه‌وك/ گه‌روو، قوڕگ، چارۆكه‌ی گازره‌ چارۆكه‌ به‌لایه‌كی شاندا، یاری مه‌هوه‌ش/ یاری جوان، بێڵا/ هه‌یوان، ساك/ جانتای ده‌ستی، بنوار/ هه‌وارگه‌، سه‌یرانگا.
ئه‌مانه‌ و ده‌یان دێڕه‌ شیعری جوانی فۆلكلۆری له‌ فه‌وتان و له‌ناوچوون رزگار كرد و به‌ گۆرانیی نوێ وه‌ نه‌خشاندنی، له‌وانه‌:
په‌رچه‌مت ڕه‌شه‌ ڕه‌یحانه‌ _ گه‌ردنت وێنه‌ی گوڵدانه‌،

تۆ بۆ گوڵ و من بۆ دڵ بچریكێنین _ هه‌ردووكمان ئاشقی گوڵین دڵ پڕ له‌ خوێنین
ئاسكه‌كان دوورن سه‌ركانی چۆڵه‌، خرینگه‌ی نیولیره‌ی بازنگ له‌ قۆڵه‌
خۆزگه‌م به‌ بولبول چینه‌ی گوڵ ئه‌كا، چینه‌ له‌ بانی ڕیشه‌ی دڵ ئه‌كا
رێبوار و ڕێبوار به‌ ڕێبوارت بم _ له‌ موچه‌ی به‌ردێ نیوه‌ كارت تۆ زێڕی خالیس خۆم (عه‌یار)ت بم

هه‌ر بۆیه‌ش هه‌قه‌ له‌ فه‌زای مه‌مله‌كه‌تی حه‌سه‌ن زیره‌ك و له‌ بیستنی هه‌ر وشه‌یه‌كی جوان و ناسكی هه‌ناوی گۆرانییه‌كانیدا ده‌بێ به‌ وردی هه‌ر گوێبگرین و گوێبگرین، تا گۆرانی یه‌كه‌ بزانێ چه‌نده‌ خۆشمان ده‌وێ، ناچار ده‌بێ دواتر ماچێكی ڕۆحیمان بداتێ و ئێمه‌ش له‌ باخه‌ڵی گۆرانی یه‌كه‌دا تێر به‌خوڕ بگریه‌ین، چونكه‌ ئه‌م گوێگرتنه‌ شۆڕبوونه‌وه‌ی خۆی پێویسته‌، ئه‌وه‌تا مامۆستای مێژوونووس ئه‌نوه‌ری سوڵتانی له‌ ژماره‌ (12)ی مانگنامه‌ی (په‌یام)ی ساڵی 1988ی له‌ له‌نده‌نیدا له‌ وتارێكی پڕ بایه‌خ و ئه‌كادیمیدا زۆر بابه‌تیانه‌ نووسیویه‌ ده‌ڵێ: (كه‌ باسی (حه‌سه‌ن زیره‌ك) ده‌كه‌ین ده‌بێ بزانین (چی) ده‌ڵێین! چونكه‌ ته‌نها گوێگرتن له‌ گۆرانییه‌كانی شتێكه‌ و (زیره‌كناسیی) بۆ خۆی بابه‌تێكی فره‌ ڕه‌هه‌ند و هه‌روا كارێكی ئاسان نی یه‌).

print

 421 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*