سەرەکی » دۆسێ » *ئه‌وروپا و ئه‌مریكا خۆیان له‌ چاره‌سه‌ركردنی 12 هه‌زار گیراوه‌كه‌ی داعش ده‌دزنه‌وه‌

خاكی ره‌ش

*ئه‌وروپا و ئه‌مریكا خۆیان له‌ چاره‌سه‌ركردنی 12 هه‌زار گیراوه‌كه‌ی داعش ده‌دزنه‌وه‌

*ئه‌وروپییه‌كان هیچ هاوكارییه‌كی رۆژئاوا ناكه‌ن له‌ ئیداره‌دانی گیراوانی داعش

*له‌دوای له‌ناوبردنی داعش، ئه‌وروپییه‌كان پشتیان له‌ رۆژئاوا كرد

سه‌رتیپ جه‌وهه‌ر

 بەشی-12-

هه‌ر له‌نێو كه‌مپی هۆل بووم، تا دوای نیوه‌ڕۆیه‌كی دره‌نگ. چیرۆكه‌كانی ناو كه‌مپه‌كه‌ باس و خواسێكی دوور و درێژه‌، چه‌ندین ره‌هه‌ندی هه‌یه‌. دیارترینیان چاره‌نووسی ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ له‌نێو كه‌مپه‌كه‌دان به‌وانه‌یشه‌وه‌ كه‌ چه‌كداری داعش بوون و له‌لایه‌ن هێزه‌كانی رۆژئاوای كوردستانه‌وه‌ ده‌ستگیركراون.

عه‌بدولكه‌ریم عومه‌ر كه‌ ئێستا هاوسه‌رۆكی فه‌رمانگه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانی رێڤه‌به‌ریی خۆسه‌ره‌، روونیكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌وان دوای دوو رۆژ له‌ رزگاركردنی دوایین ناوچه‌ی ژێر چنگی داعش له‌ 25ی ئاداری 2019 له‌به‌ری رۆژهه‌ڵاتی رووباری فورات به‌ دیاریكراوی رزگاركردنی باغۆز، ده‌ستبه‌جێ داوایان له‌ كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی كردووه‌ به‌پیریانه‌وه‌ بێن، تا بتوانن ئاڵۆزترین كێشه‌ و ئاریشه‌ی دوای له‌ناوبردنی ئه‌و گروپه‌ تیرۆریسته‌ چاره‌سه‌ر بكه‌ن و كۆنگره‌یه‌كی نێوده‌وڵه‌تی بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ رێكبخرێت كه‌ هه‌موو وڵاتانی په‌یوه‌ندیدار و به‌شدار له‌ شه‌ڕی داعش به‌شداربن، به‌ڵام وتی: “مخابن، كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تی زۆر بێخه‌من و به‌ده‌نگ داواكه‌مانه‌وه‌ نه‌هاتن ‌و هه‌تا هه‌نوكه‌ش نایه‌ن”.

به‌قسه‌ی عه‌بدولكه‌ریم عومه‌ر داوایان له‌كۆمه‌ڵی نێوده‌وڵه‌تیی كردووه‌ هاوكارییان بكه‌ن، سه‌ره‌تا تیرۆریستانی چه‌كداری به‌دیلگیراوی داعش دادگایی بكه‌ن، ئه‌مه‌ش له‌به‌ر دوو هۆكاركار، یه‌كه‌میان: ئه‌وانه‌ تاوانی دژ به‌مرۆڤایه‌تیان كردووه‌ و پێویسته‌ سزای خۆیان وه‌ربگرن. دوومیشیان: به‌ڵگه‌ی تاوانه‌كانیان به‌رده‌سته‌.

لێپرسراوه‌كه‌ی رێڤه‌به‌ریی خۆسه‌ر ئاگاداری ورده‌كاریی دۆخی كه‌مپی هۆل و به‌ندیخانه‌ی گلدانه‌وه‌ی تیرۆرستانی داعش بوو و له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ ده‌ڵێت: “داوامانكردووه‌ وڵاتانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا هاوكارمان بن له‌ڕووی قانونییه‌وه‌ بۆ چۆنێتی دادگایی كردنیان، چونكه‌ هیچ دادگایه‌ك نییه‌ تایبه‌تمه‌ند بێت بۆ دادگایی كردنیان”، روونیشیكرده‌وه‌ كه‌ دروستكردنی داگایه‌كی تایبه‌ت له‌لایه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشه‌وه‌ زه‌حمه‌ته‌، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ بڕیاردان له‌سه‌ر پڕۆژه‌یه‌كی له‌و جۆره‌ وڵات هه‌بێت مافی ڤیتۆ به‌كاربهێنێت، بۆیه‌ له‌بری ئه‌وه‌ كار بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ دادگایه‌كی خه‌سڵه‌ت نێوده‌وڵه‌تی دروستبكرێت”.

مه‌به‌ستیشی له‌ دادگای خه‌سڵه‌ت نێوده‌وڵه‌تی ئه‌وه‌بوو كه‌ ئه‌گه‌ر تاوانبارێكی سویدی-یان هێنایه‌ به‌رده‌م دادگاكه‌، ئه‌وا دادوه‌رێكی سویدی و پارێزه‌ری سویدی ئاماده‌بێت، له‌ چوارچێوه‌یه‌كی قانونی دیاریكراو ئیشوكاره‌كان بكرێت.
دادگاییكردنی تیرۆرستانی داعش له‌ خۆرهه‌ڵاتی فورات یه‌كێكه‌ له‌ پرسه‌ هه‌ره‌ ئاڵۆزه‌كان كه‌ ده‌توانین له‌چه‌ند خاڵێكدا بیانخه‌ینه‌ڕوو:

یه‌كه‌م: ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌ستگیركراون یان به‌دیل گیراون له‌ 12 هه‌زار كه‌س زیاتره‌. دادگایی كردنیان پێویستی به‌ توانایه‌كی زۆر گه‌وره‌ی ماددی و لۆجستی و هاوكات كاتێكی زۆریش ده‌بێت.

دووه‌م: نازانرێت به‌ چ قانونێك دادگایی بكرێن، چونكه‌ به‌شێك له‌و ده‌ستگیركراوانه‌ هاووڵاتیی سوریا نین.

سێیه‌م: ئه‌وانه‌ی هاووڵاتی سوریا نین، دوای دادگایی كردنیان له‌كوی سزای تاوانه‌كانیان ببه‌نه‌سه‌ر ئه‌گه‌ر بڕیاری به‌ندكردنیان درا؟ له‌سوریا یان له‌ وڵاته‌كانی خۆیان؟

چواره‌م: مانه‌وه‌ی ئه‌و ژماره‌ زۆره‌ی تیرۆرستان له‌ به‌ندیخانه‌ دوای داگاییكردنیان، پێویستی به‌توانایه‌كی زۆری دارایی ده‌بێت و ئێستاش رۆژئاوای كوردستان له‌بارێكی زۆر خراپدایه‌.

پێنجه‌م: هه‌یانه‌ دوو ره‌گه‌زنامه‌یان هه‌یه‌، نازانرێت چۆن مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا بكرێت، چونكه‌ ره‌گه‌زنامه‌ی دوو وڵاتی جیاوازی هه‌یه‌.
به‌پێی ئه‌و زانیارییانه‌ی باسده‌كرا، وڵاتانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا و هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ هاووڵاتییه‌كانیان له‌نێو گیراوانی داعشدابوون، خۆیان له‌ دۆخه‌كه‌ دزیوه‌ته‌وه‌ و نایانه‌وێت بێنه‌ پێشه‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و گرفته‌ گه‌وره‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌، هه‌روه‌ها نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كانیش نایه‌وێت قسه‌یه‌كی خێر له‌باره‌ی ئه‌و پرسه‌ هه‌ستیاره‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ بكات.

رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تیی و ئه‌وروپاییه‌كانیش ئه‌گه‌ر جاران جاربه‌جار ده‌هاتنه‌ رۆژئاوا و هه‌ندێك پڕۆژه‌ی هاوكارییان بۆ خه‌ڵكی ئه‌وێ هه‌بوو، له‌دوای په‌لاماره‌كانی توركیاوه‌ هه‌موویان ناوچه‌كه‌یان به‌جێهێشتووه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ رێگه‌یه‌كی دیكه‌ بگرنه‌به‌ر بۆ به‌رده‌وامیدان به‌ ده‌سته‌به‌ركردنی هاوكاریی بۆ دانیشتووانی ئه‌و ناوچانه‌ كه‌ له‌ گوزه‌رانێكی زۆر سه‌ختدا ده‌ژین.

بونی زیاتر له‌ 12 هه‌زار تیرۆرستی دڕنده‌، ئه‌و مه‌ترسیه‌یه‌ كه‌ تائێستا كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی خۆی ناكات به‌ خاوه‌نی، به‌ڵام ئه‌و خۆدزینه‌وه‌یه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا نایانپارێزێت له‌ مه‌ترسیی تیرۆر، ته‌نانه‌ت رێكخراوه‌ هاریكاره‌كانیشیان ئاماده‌نین بێنه‌ پێشه‌وه‌ و هاوكاریی رۆژئاوای كوردستان بكه‌ن له‌ چاره‌سه‌ركردنی پاشماوه‌ی تیرۆرستانی داعش له‌ڕووی لۆجستیی یان قانونییه‌وه‌ بۆ كۆتایی هێنان به‌و گرفته‌ ئاڵۆزه‌.

به‌پێی به‌دواداچوونه‌كانیشم ئه‌و وڵاتانه‌ له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تیی و ره‌سمیی ئاماده‌نین پێشوازیی له‌و تیرۆرستانه‌ بكه‌ن و پێیانوایه‌ هه‌ناویان پاك بۆته‌وه‌ له‌ تیرۆر، بگره‌ ئاماده‌نین گفتوگۆی ئه‌و پرسه‌ هه‌ستیاره‌ش بكه‌ن.

جگه‌ له‌ ده‌ستگیركراوانی چه‌كدارانی داعش، گرفتی كه‌مپی هۆل زه‌حمه‌تتره‌، چونكه‌ چاره‌نووسی ده‌یان هه‌زار كه‌س نه‌ك دیار نییه‌ و هیچ رووناكییه‌كیش به‌ره‌و چاره‌سه‌ر روون نییه‌، نه‌خاسمه‌ نه‌وه‌ی نوێی ئه‌و تیرۆرستانه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ دایكانیان ده‌ستگیركراون، ئه‌وانه‌ ساڵ له‌دوای ساڵ گه‌وره‌ ده‌بن و ئه‌گه‌ر چاره‌سه‌ر نه‌كرێن ئه‌وا نه‌وه‌یه‌كی زۆر مه‌ترسیدار له‌ هه‌ناوی كه‌مپه‌كه‌ گه‌شه‌ ده‌كات كه‌ به‌ته‌واوی دابڕاون له‌ دنیا و له‌ناو كه‌مپه‌كه‌دا وه‌ك هێزێكی تاریك په‌رست ده‌بێته‌ به‌ڵایه‌كی زۆر گه‌وره‌ به‌سه‌ر رۆژئاوای كوردستان و دونیاوه‌.

له‌كۆتایی ساڵی رابردوودا له‌گه‌ڵ په‌لاماری هێزه‌كانی توركیا و تیرۆرستانی گروپه‌ جیاوازه‌كانی سه‌ربه‌ توركیادا، هه‌وڵدرا له‌ كه‌مپی هۆل و چه‌ند شوێنێكه‌وه‌ كه‌ ژن و منداڵانی داعشی لێبوو نزیك ببنه‌وه‌ و ئازادیان بكه‌ن. مه‌به‌ست له‌م هه‌وڵه‌ش ئازادكردنی هێزێكی گه‌وره‌ی تیرۆریستیی بوو له‌ ناوخۆی سوریادا تا بتوانن سوودی لێ ببینن بۆ دووباره‌ گێڕانه‌وه‌ی گیان بۆ رێكخراوی تیرۆرستی داعش.

له‌گه‌ڵ هه‌وڵی ئازادكردنی ژن و منداڵانی داعشیشدا، هاوكات له‌ ناوخۆی به‌ندیخانه‌كانیش چه‌ند جارێك تیرۆرستانی داعش كه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌كانی سوریای دیموكراته‌وه‌ ده‌ستگیركراون، هه‌وڵی به‌كۆمه‌ڵ راكردنیان داوه‌، به‌تایبه‌تی له‌ به‌ندیخانه‌ی غوێران له‌نزیك حه‌سه‌كه‌ كه‌ چه‌ند جارێك بارودۆخێكیان دروستكردووه‌ زۆر جێی مه‌ترسی بووه‌.

بێگومان ئه‌و هه‌وڵانه‌ له‌گه‌ڵ پشێوییه‌كانی په‌لاماری سوپای توركیا و چه‌كداره‌ تیرۆرسته‌كاندا زۆر زیادی كرد، به‌ڵام هێزه‌كانی سوریای دیموكرات سه‌ركه‌وتووبوون له‌ كۆنترۆڵكردنی به‌ندیخانه‌كه‌ كه‌ هه‌زاران گیراوی داعشی لێیه‌.

تا دوای نیوه‌ڕۆ له‌كامپی هۆل ماینه‌وه‌، به‌ شۆفێره‌كه‌م وت بگه‌ڕێنه‌وه‌، چونكه‌ دره‌نگ دادێت و رۆژیش كورته‌، ئه‌و رێگایه‌ش دووره‌ و رێگاكه‌ش كه‌مێك به‌ترسه‌، بۆیه‌ باشتره‌ زوو بگه‌ڕێنه‌وه‌ و ئه‌گه‌ر بكرێت سه‌ردانی شوێنی دیكه‌ش بكه‌م.

دوعابوونمان له‌و چه‌ند كه‌سه‌ خواست كه‌ هاوكار و یارمه‌تیده‌رمان بوون له‌ناو كامپه‌كه‌ و به‌شۆفێره‌كه‌م وت: برسیمانه‌ با له‌شوێنێك لابده‌ین. كه‌مێك گه‌ڕاین تا شوێنێكمان ده‌ستكه‌وت نانێكی سه‌رپێیی لێ بخوێن. به‌شێوه‌یه‌كی گشتیی خواردنگه‌ و شوێنی دانیشتنی هێمن و رێكوپێكی لێنه‌بوو، بۆیه‌ یه‌ك دوو پاروو نانمان خوارد.

من په‌له‌م بوو، ده‌مویست بگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ قامیشلۆو به‌دواداچونێكی دیداری مه‌زڵوم عه‌بدێ بكه‌م، هه‌ڤاڵێكی په‌یه‌ده‌ دیداره‌كانی بۆ رێكده‌خستم و هاوكارییه‌كی باشی كردم.

بڕیارمدابوو ئه‌گه‌ر دیداره‌كه‌ رێكنه‌كه‌وێت ئه‌وا زووتر بگه‌ڕێمه‌وه‌ باشوور، چونكه‌ زۆربه‌ی ئه‌و شوێنانه‌م بینیبوو كه‌ مه‌به‌ستم بوو بیانبینم.

نزیكه‌ی هه‌فته‌یه‌ك به‌رله‌ گه‌شته‌كه‌م، له‌ سلێمانی هاوڕێیه‌كم بینی ده‌رباره‌ی گه‌شته‌كه‌م بۆ رۆژئاوای كوردستان گفتوگۆمان كرد.

ئه‌و هاوڕێیه‌م نزیكه‌ له‌ كاروباری رۆژئاوای كوردستان و پێی وتم: له‌م رۆژانه‌دا له‌گه‌ڵ مه‌زڵوم عه‌بدێ به‌یه‌كه‌وه‌ سه‌فه‌ریان كردووه‌، وێنه‌یه‌كیشی پێشاندام كه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ بوون له‌نێو فڕۆكه‌. پێی وتم: “تۆ بڕۆ بۆ رۆژئاوا، ئه‌ویش ئه‌وكاته‌ له‌وێ ده‌بێت”، تێگه‌یشتم كه‌ مه‌زڵوم له‌ سلێمانیه‌ و چه‌ند دیدارێكی هه‌یه‌، دوای چه‌ند رۆژێك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ قامیشلۆ. ئه‌و هه‌واڵه‌ بۆمن زۆرباش بوو، دڵنیابووم كه‌ له‌كاتی سه‌فه‌ره‌كه‌م مه‌زڵوم له‌ رۆژئاوا ده‌بێت.

بێگومان هاتن و چوونی سه‌ركردایه‌تی و لێپرسراوانی باڵای رۆژئاوا له‌ڕێی ئه‌مریكاییه‌كانه‌وه‌یه‌ به‌ فڕۆكه‌ی تایبه‌ت یان به‌ هه‌لیكۆپته‌ر.

جاران له‌ كۆبانێ-وه‌ فڕۆكه‌كان ده‌فڕین و ده‌نیشتنه‌وه‌، به‌ڵام ئێستا نزیك حه‌سه‌كه‌ و ره‌ققه‌وه‌یه‌.

هه‌ر ئه‌و رۆژه‌ كه‌ له‌كه‌مپی هۆل گه‌ڕامه‌وه‌ قامیشلۆ، په‌یوه‌ندیم به‌و هه‌ڤاڵه‌ی په‌یه‌ده‌وه‌ كرد كه‌ له‌ فه‌رمانگه‌ی په‌یوه‌ندییه‌كان بوو. دووپاتی چاوپێكه‌وتنی مه‌زڵومم لێكرده‌وه‌، ئه‌ویش له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌یده‌زانی له‌ رۆژئاوایه‌ یان نا، ده‌بوو په‌یوه‌ندیی به‌ لایه‌نی په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ بكات و وڵامم بداته‌وه‌، پێم وت: من ئاگادارم له‌ رۆژئاوایه‌ و پێویسته‌ بیبینم”.

زۆربه‌ی سه‌ردان و هاتن و چوونه‌كانی مه‌زڵوم بۆ ده‌ره‌وه‌ی سوریا له‌ڕێی سلێمانیسه‌وه‌ بوو. دوایین سه‌فه‌ری بۆ ده‌ره‌وه‌ی سوریا ئه‌وه‌ی من زانیم دیسان له‌ڕێی سلێمانیه‌وه‌ بوو. سه‌ردانه‌كه‌ی بوو بۆ ئیماراتی عه‌ره‌بی و میسر كه‌ تێیدا زنجیره‌یه‌ك دیداری گرنگی بۆ رێكخرابوو له‌لایه‌ن لاهور شێخ جه‌نگی هاوسه‌رۆكی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌نده‌كانی بڕیار له‌ هه‌ردوو وڵات.

ئه‌و دیدارانه‌ بۆ رۆژئاوای كوردستان زۆر گرنگ بوون، نه‌خاسمه‌ دیداره‌كانی دوای ئه‌و ئاڵۆزییه‌ ئه‌منییه‌ی رۆژئاوای كوردستان بوو كه‌ به‌هۆی پاشه‌كشه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌ سنورییه‌كان و په‌لاماری توركیا بۆ ئه‌و شوێنانه‌ ئاڵۆزییه‌كی زۆر و ناڕه‌حه‌تییه‌كی زۆری بۆ خه‌ڵكی رۆژئاوا دروستبوو.

ئه‌وكاته‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی رۆژئاوا زۆر ئاڵۆزبوو، له‌دۆخێكی زۆر شڵه‌ژاودابوون و زۆر پێویستیان به‌ هاوكاریی ده‌ره‌كی هه‌بوو، به‌تایبه‌تی وڵاتانی عه‌ره‌بی كه‌ دژی په‌لاماره‌كانی توركیا بوون.

له‌ڕێگه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ به‌ره‌و قامیشلۆش، نه‌رمه‌ بارانێكی زۆر جوان ئه‌و ده‌شت و ده‌ره‌ی ئاو ده‌دا، دیمه‌نی شارو دیهاته‌كان پڕ پڕبوو له‌ ره‌نگ.

دیمه‌نی رێگاوبانی رۆژئاوا هه‌مان به‌رز و نزمی و شێوه‌ی ده‌شتی هه‌ولێری هه‌یه‌، كه‌ ده‌شتێكی ته‌خت و له‌بن نه‌هاتووه‌. لادێكانی هه‌مان شێوه‌یان هه‌یه‌ و ره‌نگ و رووی خه‌ڵكه‌كه‌یشی زۆر له‌یه‌كتریی نزیكه‌، بۆیه‌ هه‌ندێكجار خه‌یاڵ ده‌یبرده‌مه‌وه‌ ئه‌و ده‌شته‌ كه‌ مرۆڤ حه‌ز به‌ ساده‌یی گوزه‌ران و ژیانی ئه‌و ناوچانه‌ ده‌كات.

به‌ر له‌ خۆرئاوابوون گه‌یشتینه‌وه‌ قامیشلۆ. ئه‌و رۆژه‌ زۆر هیلاك بووم و دیدارێكیشیان بۆ رێكخستبووم له‌گه‌ڵ به‌شێك له‌ دامه‌زراوه‌ی راگه‌یاندنی په‌یه‌ده‌ له‌ رۆژئاوای كوردستان، تا بتوانین په‌یوه‌ندیی دروستبكه‌ین و سه‌رنج و تێبینی له‌سه‌ر بارودۆخی راگه‌یاندنی رۆژئاوا و باشوور بگۆڕینه‌وه‌.

من زۆر ماندووبووم، داوای دواخستنی ئه‌و سه‌ردانه‌م كرد بۆ رۆژی دواتر، تابتوانم باشتر سوود له‌و دیداره‌ وه‌ربگرم، چونكه‌ ده‌مزانی ژماره‌یه‌ك رۆژنامه‌نووس و كاربه‌ده‌ستی راگه‌یاندنیان ئاماده‌ ده‌بن.

print

 421 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*