سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » داستان بەرزان: لە سەرەتای نووسینی شیعرەوە هەوڵی نووسینی چیرۆكم هەبووەپەڕە 1

داستان بەرزان: لە سەرەتای نووسینی شیعرەوە هەوڵی نووسینی چیرۆكم هەبووە

یەكێك لە گەنجە چالاك و پڕ وزەو دیارەكانی ناو دونیای نووسینی ئێستای گەنجان، داستان بەرزانە. لەماوەیەكی كەمی نووسینیدا، خاوەنی چەند كتێبێكی چاپكراوی شیعرو یاداشتەڕۆمانە، نوێترین بەرهەمیشی بڵاوكردنەوەی كۆمەڵەچیرۆكێك بوو بەناوی تێرمیناڵ كە خۆی بە ئەزموونێكی تازەی خۆی دەزانیت. لەم دیدارەدا دەربارەی ئەم كۆمەڵە چیرۆكە گفتوگۆمانكرد.

سازدانی: شاخەوان سدیق

*كۆمەڵەچیرۆكی تێرمیناڵ وەك یەكەم كۆمەڵەچیرۆكی چاپكراوی تۆ، جیاواز لە كارەكانی ترت ئەزموونێكی نوێیە، لەچاو بڵاوكردنەوەی شیعر و یاداشتەڕۆماندا كە پێشتر بڵاوتكردونەتەوە، دەكرێت باس لە تایبەتمەندی و جیاوازییەكانی ئەم ئەزموونەت بكەیت؟

-نووسینی چیرۆك بۆ من تازە نییە، بەڵكو هەر لەسەرەتای نووسینی شیعرەوە هەوڵی نووسینی چیرۆكم هەبووە، بۆ زیاتر بەرچاوڕوونی لە ساڵی 2009 خەڵاتی یەكەمی چیرۆكم وەرگرت لە ڤێستیڤاڵی لاواندا، هەروەها لە گۆڤارەكانی (ئایندە و هەنار)دا چەند چیرۆكێكم بڵاوكردوونەتەوە، بەڵام ئەوای پێم وابووە شایەنی ئەوەن بكرێنە كتێب ئەم پێنج چیرۆكەن كە لەم كتێبەدان، وەكو دیكەش بە دڵنیاییەوە هەر ژانرێكی ئەدەبی بۆ نووسەر و خوێنەریش تایبەتمەندی خۆیانیان هەیە، تاكە هۆكاریش كە وادەكات نووسەر وەك ئەكرۆباتێك لە نێوان ژانرەكاندا بەردەوام بازبازێن بكات، ئەو بیرۆكەیەیە كە دەبێتە مایەی دروستكردنی رامان و پرسیار و دەیگەێنێت، بەو بڕیارەی كە وەك كەرەستەیەكی ئەدەبی كاری لەسەر بكات، لەوێوە تێگەیشتن و سەلیقە و جیهانبینی نووسەر ئەوە یەكلایی دەكەنەوە كە بە كامە ژانری ئەدەبی مامەڵەی لەگەڵدا بكات، لەوێدایە كە قەلەقی نووسین لەلای نووسەر سەرهەڵدەدات و پڕۆسەی نووسین كە پڕۆسەیەكی ئیندڤیژواڵە و لە نووسەرێك بۆ نووسەرێكی دیكە گۆڕانی بەسەردا دێت، دەستپێدەكات.
لای من یەكەم ساتەكانی نووسین لە منداڵیمەوە دەستیپێكرد، ئەوكاتەی دڵنیابوومەوە كە ئەو ژن و پیاوەی بەخێوم دەكەن، دایك و باوكی راستەقینەم نین، بەڵكو نەنك و باپیرمن لە باوكمەوە لەوێدا پرسیاری كوا دایكم؟ سەیهەڵدا، كە پرسیارێك بوو هەموو كیانی منداڵیمی لێسەندم و لەبەرامبەردا پڕیكردم لە نائارامی.
تەمەنم 12 ساڵ بوو كە ئەو نەنكەی بەخێوی دەكردم بە شێرپەنجە مرد و لە دوای خۆی وەسیەتی كرد كە قژە وەریوەكەی كە بەهۆی دەرزی كیمیاییەوە لە كیسەیەكدا بۆ بخەنە ناو گۆڕەكەیەوە، دیمەنی لە گۆڕنانی نەنكم و پاشان دانانی كیسەیەك قژە لە ژوور سەریدا وایكرد رامانی من لەبەرامبەر ژیان و وجوودا ئاراستەیەكی قووڵتر وەربگرێت، وایكرد بنووسم، هەر ئەو ساڵانە بوو لە دەفتەرێكی قوتابخانەدا، دەستم كرد بە یاداشتكردنی بەشێك لە ژیانم، دواتر لە هەرزەكارییمدا كە بەر یەكەمین ئافرەت كەوتم شیعری سادەی ئەویندارانەم دەنووسی، كە زیاتر ئامانجم لێیان نیشاندانی هەست و سۆزم بوو لەبەرامبەر دڵدارەكەمدا، بەڵام بەهێزتر لە ئەزموونی ژیانی تایبەتیم لە قۆناغی ناوەندییەوە هەوڵدان بۆ خوێندنەوەی كتێب و پاشان خوێندنی شانۆ، ئاراستەی بیركردنەوەیان گۆڕیم، شانۆنامەكانی سامۆئیل بیكێت نووسەرە ترسناكەكە، سەرلەبەری وجودی هەڵوەشاندم، بەگشتی هەر كتێبێكی باش كە خوێندوومنەتەوە كاریگەریی خۆیان لە مندا جێهێشتووە و هۆكار بوون بۆ ئەوەی بیربكەمەوە و بنووسم، بەڵام ئایا تاكو ئێستا ئەوەی ویستوومە نووسیوومە؟ ئەمە ئەو پرسیارەیە كە هەمیشە لە خۆمی دەكەم!

*لە زۆربەی چیرۆكەكانی كۆمەڵەچیرۆكی تێرمینالدا، بەر چیرۆكخوانێكی هەمووشتزان بەگێڕانەوەی كەسی یەكەمی تاك دەكەوین و كەمتر هەوڵتداوە پاڵەوانە سەرەكیەكان خۆیان چیرۆكەكانی خۆیان بگێڕنەوە، تەنانەت یەكێك لە چیرۆكەكانیشت هەر بەناوی چیرۆكێك خۆی دەگێڕێتەوەیە، هۆكاری ئەمە بە مەبەستە یان هەوڵتداوە وەك نووسەر و شاهیدێك لەپشت گێڕانەوەی رووداوەكانەوەبیت؟

-هەر چیرۆكێك خۆی دەنگی خۆی دیاریدەكات، خۆی وادەكات كە نووسەر بە چ جۆرێكی چیرۆكخوان و چ ئاستێكی تەكنیكی بیخاتە كۆنتێستی چیرۆكەوە، بۆ من ئەوەی گرنگە لە نووسینی چیرۆكدا دروستكردنی هێزێكە كە بێ زۆرلەخۆكردن بتوانێت بگێڕێتەوە، بتوانێت رەنگ و دەنگی كاراكتەرەكان سازبكات و جەستەیان بە تەواوی وردەكارییەكانیانەوە دابتاشێت، بە جۆرێك هەست بە هەناسە و لێدانی دڵ و گەشە و پووكانەوەی خانەكانیان بكەین.
ئەگەر قسەش لە شاهید بكەین، پێم وایە: نووسەر خۆی یەكەمین شاهیدە بەسەر رووداوەكانی ناو چیرۆكەوە، دواتر هەر ئەویش ئاڕاستەی كاراكتەر و رووداوەكانی ناو چیرۆك دەكات و چۆنی مەبەست بێت وەها دەیانچنێت، یاریچییەكە چێژ لەو گەمە ستاتیكیانە وەردەگرێت كە سازیان دەكات، دروستكەرێكە تەواوی ژیان و چارەنووسی كاراكتەرەكانی دیاری دەكات، وەك میلان كۆندێرا دەیبینێت، گێڕانەوە جۆرێكە لە گاڵتە. بۆیە بە بڕوای من هەر خوێنەرێك لەو رۆحی گاڵتەیە تێنەگات، ئاستەمە چێژ لە هونەری گێڕانەوە وەربگرێت.

*لەم كۆمەڵە چیرۆكەدا زۆر بەناو كێشە هەنووكەیەكانی كۆمەڵگەدا رۆچوون و بۆ پیشاندانی ئەوەش پەنات بۆ بابەتە سێكسییەكان بردووە، بە جۆرێك لە زۆرێك لە چیرۆكەكاندا دووبارە ئەبێتەوە، مەبەست لەم كارە پیشاندانی دیوەشاراوەكەی تاكە لە كۆمەڵگا، یان دەتانەوێت بڵێن كێشەی كۆمەڵگای ئێمە كێشەی جستە و سێكسە یان چیترە؟

-لە هەندێك جێگەی ئەم چیرۆكانەدا حەزم بە جێهێشتنی رووبەرێك بووە بۆ بیركردنەوە و پرسیارەكانی خوێنەر، لەبەر ئەوە وردەكاریی شتەكان و تەواوی ئەوەی هەیە نەخراونەتەڕوو، هاوكات لە هەندێك جێگەشدا نەمویستووە سەر بەو نەریتە سینەماییە بم كە بە بیانووی جۆراوجۆر دیمەنەكانی سێكس و توندوتیژی و هەندێك جۆری دیمەنی دیكە دەبڕن، بۆیە دیمەنەكەم بە زۆرینەی وردەكارییەكانییەوە سازكردۆتەوە، بە مەرجێك كار نەكاتە سەر ستایلی چیرۆكەكە، هەریەك لەمانەش دەچنە میانی ئەو یارییە هونەرییەی كە نووسەر لە هونەری گێڕانەوەدا لەگەڵ خوێنەرانیدا دەیانكات، وەهاش دڵنیام هەموو ئەوەی دەبێت رووبدەن و ببینرێن لە چیرۆكەكاندا نین، بەڵكو لە بیركردنەوە و وێنای خوێنەرانی چیرۆكەكاندان.
ئەوەشی كە گرنگە هێمای بۆ بكەم ئەوەیە، كە من لەم چیرۆكانەدا بە ئەنقەست پەنام بۆ بابەتە سێكسییەكان نەبردووە، بەڵكو ئەوە كاراكتەری ناو چیرۆكەكانن لە پێناو زیاتر پڕكردنی دیمەنەكان و گەیاندنی رەهەندەكانی خۆیان و دروستكردنی وێنای ساتەوەختەكاندا خەریكن ئەو كارە دەكەن، لەم چیرۆكانەدا سێكس رەهەندی دیكە وەردەگرێت جیاواز لەو رەهەندە باوەی زۆرینەی كۆمەڵگای كوردی دەیبینن، وەك دەبینیت لە جێیەكدا لە شێوەی ئیرۆسێكی تەنكدایە، لە جێیەكی دیكە پۆڕنێكی رووتی قێزەون، یاخود دەبێتە هۆیەك بۆ زیاتر هەلاهەلابوونی مرۆڤ و ئازاردانی، سێكس بۆ گۆڕینی چاوەنووسی كاراكتەرەكان لە عاشقێكەوە بۆ لەشفرۆش، لە دڵشكاوێكەوە بۆ كەسێك كە سێكس دەكڕێت كاری پێكراوە، تاكو ئەو ئاستەی دەبێتە ئامڕازێك بۆ خەبەركردنەوەی دیوە دڕندە و ترسناكەكەی مرۆڤ، تەنانەت كە جێیەكدا دەبێتە كەرەستەیەك بۆ زیاتر جۆشدانی كۆمیدیایەكی رەش، ئەگەریشی هەیە هەندێك لە دیمەنەكانی ئەم چیرۆكانە لای جۆرێك لە خوێنەر تەنیا ختوكەدانێكی سێكسی دروست بكەن، بەڵام دیسان ئەوەش لە زیانی چیرۆكەكان ناگەڕێت، تاكە شتێك لە چاپكردنی ئەم چیرۆكانەدا وەك كێشەیەكی ئیتیكی دەیبینم، ئەوەیە كە دەبوو لە جێیەكی بەرگەكەیدا بنووسرابایە (خوێندنەوەی ئەم چیرۆكانە بۆ خوار تەمەنی 18 ساڵ گونجاو نین.)

*وەك چیرۆكنووسێكی پیاو زۆرێك لە كەسایەتی و كارەكتەری سەرەكی چیرۆكەكانت ژنن و هەر ئەوانیش قوربانی غەدرلێكراوی گێڕانەوەكانی تۆن، ئەم پرسیارو تێڕوانینە لای تۆ چۆن كەوتۆتەوە، پێتان وایە پیاوسالاری هێشتا كێشە گەورەكەی ناو كۆمەڵگای ئێمەیە؟

-تەنیا لەو جێگایانەدا ژن قسە دەكات كە پێویست بوون، بەڵێ‌ لە چیرۆكی یەكەمدا بەوپێیەی بابەتەكە لەسەر كێشە و ئازاری ژنێكە، بێگومان پێم باش بوو هەر ژنیش قسە بكات، هەر چەندە ئاساییەشە پیاوێكیش ئازار و خەمی ژن بگێڕێتەوە، هەر لە هەمان چیرۆكیشدا دەنگێكی دیكە ئامادەیی هەیە كە زۆر كەم دیارە كە ژنە یاخود پیاوە، ئەویش ئەو دەنگەیە تەواوی دەستنووسەكان دەگەێنێتە خوێنەران و لە خەمی سەرلەبەری بەسەرهاتی ژنێكدایە، كەواتە جیاوازییەك نابینم لە نێوان ئەوەی ژنێك یاخود پیاوێك و ئەو كارە دەكات، ئەوەی بۆ من گرنگە رەهەندە مرۆڤانەكەیەتی، كە مرۆڤ دەربارەی مرۆڤ بێتە گۆ.

لە كاتی نووسینی ئەو چیرۆكەدا بە قووڵی ویستوومە ژن بم، ژنێكی قوربانی لە كۆمەڵگایەكدا كە تاكو سەر ئێسك دژە ژنە، هەر ئەوەش وایكردووە كۆی كۆمەڵگاكە جۆرێك لە قوربانی بێت، من لە رێگەی ئەو چیرۆكەوە، ئازاری ژنم چەشتووە، كاتێك بەبێ ویستی خۆی دەكەوێتە هەندێك یارییەوە كە چارەنووسی بەرەو دۆخێكی نەخوازراو دەبەن.

من پێم وانییە تەواوی كێشەكانی ژن لە كۆمەڵگای كوردییدا پەیوەست بێت بە بابەتی پیاوسالارییەوە، بەڵكو زۆرجار خودی ژن لە ئەنجامی ناهۆشیاری و هەندێكجار خۆ لە گێلیدان، دەكەوێتە بارودۆخی خراپ و نەخوازاوەوە، واتە كێشەی ژن لە ئاستێكدا وابەستەیە بە نەبوونی هۆشیارییەوە، ئەمەش لە قۆناغێكدا بۆتە گوتاری بەشێك لە ئەدەیبان و رۆشنبیرانی كورد، هەر بۆیە ئەگەر بە وردی سەرنجی یەكەم چیرۆكی ناو ئەم كتێبە بدەن، هەموو ئەو نەهامەتییانەی بەسەر كاراكتەری حەیراندا دێن، تەنیا لە ئەنجامی بەهێزی یاخود خراپی پیاوانەوە سەرچاوە ناگرن، بەڵكو ناهۆشیاری و جۆرێك لە خۆگێلكردنی حەیرانیش وەك كاراكتەرێكی ژن، ڕۆڵێكی گاریگەر دەگێڕن.

لە جیهانیشدا و دوای ئەو هەموو پێشكەوتنانەی مرۆڤایەتی بەدەستی هێناون، لە بوارەكانی یاسا و ماف و بەها مرۆییەكان و ئازادی و مەدەنییەتدا، كەم نین رێژەی ئەو ژنانەی لە زیاتر كاڵایەكی نمایشی بۆ گەرمكردنی بازاڕ و بەردەستێكی وروژێنەری ناو بارەكان و ئامرازێكی فریودەری ناو دەزگا سیخوڕییەكان و فیگەرێكی چیپی ناو كلیپ و ریكلام و ڤیدیۆ پۆڕنەكان بە خۆیان رەوا نابینن.

*گەنجانی نووسەری ئێمە كەمتر خۆیان لە قەرەی نووسینی چیرۆك دەدەن و زیاتر بە شیعرەوە سەرقاڵن، هۆكاری ئەمە بۆ قورسی و ئەستەمی ژانرەكە دەگەڕێتەوە، یان شیعر ئەو ژانرەیە كە باشتر دەتوانێت گوزارشت لە دونیابینیەكانی گەنجان بكات، یان هۆكارەكەی چییە؟ بەو پێیەی تۆ وەك نووسەرێكی گەنج هەم شیعر دەنووسی و هەم چیرۆك؟

ئەوەندەی توانیبێتم لە پرسیارەكەت تێبگەم، دەكرێت بەمجۆرە وەڵامت بدەمەوە: هیچ ژانرێكی ئەدەبی ئاسان نییە، تاكو ئێمە بێین لەبەر ئەوەی ئاسانە كاری تێدا بكەین، بەپێچەوانەوە ئەدەبیات لە زۆرینەی بوارەكانی دیكەی داهێنان ئاستەمترە، لە ناو لقەكانی ئەدەبیشدا ژانری شیعر جگە لەوەی كە هەندێك بە دایكی ئەدەبیاتی دادەنێن، هاوكات قورسترین و ئالۆزترین و پڕ كێشەترینیانە، بۆیە ئاسان وەرگرتنی شیعر لە هۆشیارییەكی ئەدەبییەوە سەرچاوە ناگرێت، هێندەی لە تێگەیشتنێكی میللییەوە بۆ ئەو ژانرە باڵایەوە سەرهەڵدەدات، بۆیە ئاماژە بە تێگەیشتنی میللی دەدەم مەبەستمە ئەم گوزارشتە لەگەڵ ئەدەبیاتی میللیدا جیابكەینەوە، چونكە ئەدەبیاتی میللی هەر گەلێكی دونیا خاڵی نییە لە بڕگەی بارگاوی بە فیكر و رازاوە بە جوانییەكی سروشتی دڵڕفێن.

شیعر ئەو بەیت و بڕگە سادە و بێ فیكرانە نییە كە هەندێك دەستیان تیایەتی، بەڵكو دەكرێت ئەوانە تەنیا وەك دەردەدڵی كەسێكی سادەی ناو كۆمەڵگا تەماشا بكەین، ئەوانەشی دەیانەوێت شیعر وەك دەردەدڵ بناسێنن، ئەوانەن كە لە جەوهەری شیعر تێناگەن و خەریكن بە وەڵامێكی ئاسان درێژە بە كاروانی گەمژەیی خۆیان دەدەن.

نووسینی چیرۆك قۆناغی پاش نووسینی شیعر نییە، بەڵكو هەر یەكێکیان تایبەتمەندی خۆیان هەیە و دەكرێت پێكەوە و هاوزەمەن كاریان تێدابكەین و دەشكرێت لە زەمەنی جیاوازدا، ئەوەشی وایكردووە هەر یەكێیان ئەزموون بكەم ئاسانی و سانایی هیچیان نەبووە، وەك لە وەڵامەكانی سەرەتادا ئاماژەم بۆ كرد، تەنیا بیرۆكەی كارەكانم بوون، ئەوەشی كە ئێوە ئاماژەتان بۆ كردووە بە گەنجانی نووسەر و من بڕوام پێی نییە، لە كوێیە؟ كوا بەرهەمە گرنگ و پڕۆژە ئەدەبییە كاریگەرەكانیان؟ ئەو سرتە و ورتە و كڕوزانەوە فەیسبووكییانە؟ كە هیچ لە هەناوییدا نییە و تاكو بێت رووبەرەكانی چۆڵەوانی لە دونیای ئەدەبیدا فراوانتر دەكەن؟

 297 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*