سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم

خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم

دڵشاد كاوانی

دوا ئه‌وه‌ی ده‌ستم دایه‌ خوێندنه‌وه‌ی رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم-ی ئارام محه‌مه‌د، نه‌متوانی وه‌ك چه‌نده‌ها كتێبیتر ته‌نیا به‌خوێندنه‌وه‌ و چێژێكی خودی به‌سه‌ریدا تێپه‌ڕم، چونكه‌ ئه‌م رۆمانه‌ بۆ من جێگای سه‌رنج و چێژێكی تایبه‌تی بوو، روونتر بڵێم وه‌ك یه‌كێك له‌ كتێبه‌ جوان و سه‌رنجڕاكێشه‌كان دێته‌ هه‌ژمار، كه‌ خوێنه‌ر ناچار ده‌كات دوای خوێندنه‌وه‌ی هه‌ست بكات شتێكی تازه‌ و وانه‌یه‌كی نوێ له‌ ژیان فێر بووبێت و به‌ تایبه‌تی له‌ بواری كتێبسازیدا، پێوسته‌ بگوترێ ئارام محه‌مه‌د تا بڵێی جواننووس و ورده‌ و به‌دیقه‌ت و سه‌لیقه‌ ده‌نووسێ، وه‌ك چۆن ته‌نانه‌ت به‌شێك له‌ نووسه‌ره‌ گه‌وره‌ و دیاره‌كانی كورد كێشه‌ی رێنووسی كوردییان هه‌یه‌، به‌ڵام ده‌توانم بڵێم ئارام چۆن جواننووسه‌ ئاواش باڵایه‌ له‌ پاكنووس و رێنووسێكی بێغه‌ل وغه‌ش و كوردیزانێكی باشیشه‌.

نووسه‌ر هه‌ر له‌ ناونیشانی رۆمانه‌كه‌یه‌وه‌ دێت و شتێكی جیاوازمان پێده‌ڵێ، رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم، كه‌ له‌ واقیعدا هیچ كه‌سێ ناتوانێ رۆژێك له‌ ساڵه‌كانی ته‌مه‌نی لابه‌رێت و قه‌ده‌ری ژیان بگۆڕێت، به‌ڵام نووسه‌ر زۆر جوان و لێزانانه‌ هه‌ر له‌ ده‌ستپێكی رۆمانه‌كه‌وه‌ ئه‌وه‌ له‌ خوێنه‌ر ده‌گه‌یه‌نێت، كه‌ ئه‌و گه‌ره‌كیه‌تی قه‌ده‌ره‌ ناخۆشه‌كان و رووداوه‌ نه‌خوزراوه‌كان و ئازار و چه‌رمسه‌رییه‌كان بخاته‌ڕوو، جارێكیتر له‌ رێگای نووسینه‌وه‌، نووسه‌ر چیرۆكی ژیان ده‌گۆڕێت و هه‌موو ناخۆشییه‌كانی ژیان ده‌خاته‌ڕوو، تا تاكی كورد له‌ قه‌ده‌ری شووم و ناخۆش دوورخاته‌وه‌، ئه‌ویش له‌ باسكردنی ئازاره‌كانی خانه‌واده‌یه‌كه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات و خێزانێكی هه‌م ته‌با و هه‌م نا ته‌با، ته‌با به‌خۆشه‌وستی و خه‌ون بینین به‌جوانییه‌كانی ژیان و ناته‌با به‌هۆی ئاڵۆزی و ئازاره‌ قورسه‌كانی ژیان و نه‌گبه‌تی و ترس و نه‌داری و به‌رگه‌نه‌گرتنی سه‌ختییه‌كان وكێشانی مه‌ینه‌تییه‌كان.

ئه‌م رۆمانه‌ پڕه‌ له‌ گڕێی ده‌روونیی و ده‌رخسته‌ی ئازاره‌ شاراوه‌كانی مرۆڤ. نووسه‌ر هێنده‌ جوان له‌ رێگای نوستالیژیای كاره‌كته‌ری رۆمانه‌كه‌وه‌ ده‌مان گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ كۆڵانه‌كانی منداڵی. سه‌ركه‌وتوویی رۆمانه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ نووسه‌ر وا له‌خوێنه‌ر ده‌كات، كه‌ خۆی بخاته‌ جێگای كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی رۆمانه‌كه‌، لێزانانه‌ ئازاری زۆرینه‌ی شكستی په‌رورده‌ی منداڵی تاكی كورد باس ده‌كات و ده‌ڵێ: رۆژێك مامۆستایه‌ك لێم تووڕه‌بوو، ئه‌ویش گوتی: (سه‌رخڕ تۆ به‌قژت زۆر شتت شاردۆته‌وه‌، بۆ گوێ ناگریت! ئه‌مه‌ كاردانه‌وه‌یه‌كی ده‌روونی زۆر خراپی بۆ دروستكردم. دوای ئه‌و رووداوه‌ له‌گه‌ڵ پێنج قوتابی به‌شه‌ڕ هاتم. پێیان راده‌بواردم و جنێویان پێم ده‌دا…) دواتر نووسه‌ر ئه‌مه‌شی بۆ زیاد ده‌كات و ده‌ڵێ: (ده‌گوترێت قسه‌یه‌ك ده‌توانێت ئاڕاسته‌ی ژیانت بگۆڕێت.) لێره‌وه‌ نووسه‌ر زۆر ورد ده‌ڕوانێ، ته‌نیا به‌وشه‌ی (ده‌گوترێت ) كه‌ بۆ ئه‌م په‌ره‌گرافه‌ی زیاد ده‌كات ماناكان ده‌گۆڕێت، ئه‌مه‌ش وریایی نووسه‌ره‌ و به‌وریایی مامه‌ڵه‌كردنییه‌تی له‌گه‌ڵ بابه‌ته‌كه‌، واته‌ نووسه‌ر نایه‌وێت ته‌نیا وشه‌ ریز بكات، به‌ڵكو گه‌ره‌كیه‌تی باوه‌ڕ به‌خوێنه‌ر بهێنێت كه‌ خۆی ته‌سلیمی سه‌رزه‌نشتی كۆمه‌ڵگه‌ نه‌كات، هه‌رچه‌ند ئه‌مه‌ بێ كاریگه‌ریش نابێ.

ره‌نگه‌ قسه‌كردن و نووسین له‌سه‌ر بابه‌ته‌ ئه‌ده‌بییه‌كان به‌تایبه‌ت رۆمان هێنده‌ ئاسان نه‌بێت، یاخود له‌ڕوویه‌كی تره‌وه‌ هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ ئه‌و ده‌ق و نووسینانه‌ی كه‌ وه‌ك شاكارێكی جوان ده‌نووسرێنه‌وه‌ پڕ بێت له‌ دوودڵی. بۆیه‌ بۆ منیش ئاسان نییه‌ په‌نجه‌ بخه‌مه‌سه‌ر كه‌لێنه‌كانی یاخود به‌دیوه‌ باوه‌كه‌ی كه‌ ده‌ڵێن ره‌خنه‌ی پۆزه‌تڤ و نێگه‌تیڤ، هه‌ر چه‌ند به‌دیدگای من ره‌خنه‌ وه‌كو خۆی ره‌خنه‌یه‌، بینینه‌ به‌چاوێكی جیاوازتر، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی منیش ده‌رباره‌ی رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم ده‌ینووسم ره‌نگه‌ ته‌نیا بۆچوونێكی جیاواز بێت له‌ دنیابینی من بۆ ده‌قه‌كه‌ له‌گه‌ڵ دنیابینی نووسه‌ر، به‌ڵام من هه‌ر وا راهاتووم ئه‌وه‌ ده‌نووسم كه‌ خۆم باوڕم پێیه‌تی.

ئه‌وه‌ی بۆمن جێگای هه‌ڵوێسته‌ كردن بوو، نووسه‌ر له‌ به‌شی (13) لاپه‌ڕه‌ (27) ده‌ڵێ: زیاتر له‌ خوای ئاسمانه‌كان تووڕه‌ ده‌بووین. لێره‌ نووسه‌ر یه‌كسه‌ر ئه‌م ده‌قه‌ی له‌ (رب السماوات) ی قورئان وه‌رگرتووه‌. چونكه‌ له‌ كوردیدا ته‌نیا خوا به‌كار دێت یان گه‌ر باسی خوا بكه‌ین ده‌ڵێن خوا له‌ ئاسمانه‌ نه‌وه‌ك له‌ئاسمانه‌كانه‌، بۆیه‌ به‌دیدگای من نووسه‌ر بیگوتبایه‌ (زیاتر له‌ خوای ئاسمان تووڕه‌ ده‌بووین) جوانتر ده‌بوو.

هه‌روه‌ها له‌ به‌شی (20) لاپه‌ڕه‌ (37) ده‌ڵێ: دكتۆر چه‌ند ئه‌شیعه‌یه‌كی هێناو گوتی…) لێره‌ نووسه‌ر نه‌یتوانیوه‌ یان نه‌یوستووه‌ خۆی له‌ وشه‌ عه‌ره‌بیه‌كه‌ رزگار بكات، چونكه‌ مادام ناوی دكتۆری هێناوه‌ زۆر ئاسان بوو بینووسیبایه‌: دكتۆر چه‌ند، وێنه‌یه‌كی تیشكی هێناو گوتی…) به‌مه‌ش هه‌م ده‌بوو به‌كوردی و هه‌م خوێنه‌ریش ده‌یزانی مه‌به‌ستی وێنه‌ی تیشكی پزیشكییه‌. هه‌روه‌ها له‌هه‌مان لاپه‌ڕه‌ نووسه‌ر به‌دیدگای من زیاد له‌پێوست ده‌چێته‌ نێو وه‌سفه‌ زانستییه‌كان ئه‌مه‌ش بۆ خوێنه‌ر تۆزێك پڕوكێنه‌ره‌، نووسه‌ر خۆشی هه‌ست به‌مه‌ ده‌كات، بۆیه‌ له‌ به‌شی (21) له‌رێگای كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی ده‌ڵێ: باوكم گوتی:… ئه‌گه‌رنا تاقه‌تی گوێگرتنم له‌ حه‌كایه‌ت نه‌ماوه‌، تكاده‌كه‌م. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مه‌ به‌سه‌ر نووسه‌ردا تێنه‌په‌ڕیووه‌، به‌ڵام به‌ بۆچوونی من نه‌بوونی باشتر بوو.

سه‌باره‌ت به‌نه‌خۆشییه‌ بایلۆژییه‌كانی مرۆڤ ئه‌مه‌ كاری من نییه‌ لێشی نازانم ئایه‌ ئه‌مه‌ تاچه‌ند بنه‌مایه‌كی زانستی هه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێ: پێكه‌نین بۆ ماوه‌ی ده‌ تا پانزه‌ خووله‌ك، ده‌بێته‌ هۆی سووتاندنی رێژه‌یه‌كی زۆری كالۆری، وزه‌ی ژه‌مه‌ خواردنێك به‌سێ كاتژمێر ده‌بێته‌ سفر. لێره‌ پێوسته‌ نووسه‌ر به‌ته‌واوی پشتی به‌ بنه‌مای زانستی پزیشكی به‌ستبێت، گه‌ر نا به‌ڕای من گه‌ر ته‌نیا وه‌ك خه‌یاڵ و فانتازیایه‌كی ئه‌ده‌بی رووت، دوور له‌ بنه‌ما و پێچه‌وانه‌ی زانستی پزیشكی بایلۆژی به‌كاری بردبێت ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی زه‌قه‌.

‌‌دواتر نووسه‌ر زۆر به‌جوانی دێت وداهێنان له‌ هونه‌ری گۆڕینه‌وه‌ی نامه‌دا ده‌كات كه‌ پێشووتر من ئه‌م رێچكه‌یه‌م له‌ هیچ نووسه‌رێكی تر نه‌بینیوه‌،‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌لای زۆرێك له‌ چیرۆكنووس و رۆماننووسان سه‌رجه‌م رێگا شاز و تایبه‌ت و جیاجیاكانیان به‌كار بردووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئارام محه‌مه‌د له‌ هه‌موویان جیاده‌كاته‌وه‌ رێگایه‌كی په‌نهان و ساده‌ كه‌ رۆژانه‌ نامه‌كان له‌گه‌ڵ سه‌رنشینه‌كان ده‌ڕوات بێ ئه‌وه‌ی كه‌سیش درك به‌م شوێنه‌ به‌رێت ئه‌ویش ژێر كوشنی ئۆتۆمبێله‌. كاتێ سه‌لیمی باوكی سه‌فین نامه‌یه‌ك له‌ژێر كوشنی ئه‌و ئۆتۆمبێله‌ ده‌دۆزێته‌وه‌،‌ كه‌ خۆی كێشاوه‌ به‌گه‌ڵابه‌یه‌ك و خاوه‌نی نامه‌كه‌ مردووه‌ ‌و به‌دۆزینه‌وه‌ی ئه‌م نامه‌یه‌ سه‌رله‌به‌ری ژیانی كه‌سێكی ئاسایی كاسبكار ده‌گۆڕێت بۆ كه‌سێكی خه‌باتگێڕ و كوردپه‌روه‌ر. به‌ڕاستی نووسه‌ر لێره‌دا خوێنه‌ر تووشی شۆك ده‌كات و ده‌یخاته‌ به‌رده‌م پرسێكی گه‌وره‌وه‌ ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م رۆمانه‌ پڕه‌ له‌ ئه‌فراندن و ده‌قێكی زیندووه‌.

هه‌رچه‌ند نووسه‌ر له‌به‌شی پێشووتر زۆر به‌جوانی باس له‌ شاردنه‌وه‌ی نامه‌ ده‌كات، له‌ژێر كوشنی ئۆتۆمبێل كه‌ وه‌ك كارێكی رێكخستنی نهێنی نێوشار به‌كار ده‌هات، به‌ڵام له‌به‌شی (39) و لاپه‌ڕه‌ (61) ئاسایی نییه‌ كاتێ نووسه‌ر ده‌ڵێ: پێشتریش ده‌یان نامه‌ و به‌ڵگه‌نامه‌ی له‌ناو كوشنی سه‌یاره‌ دۆزیبووه‌وه‌. نهێنی سه‌یر له‌ به‌شێكی نامه‌كاندا هه‌بوون. لێره‌دا نووسه‌ر باس له‌دۆزینه‌وه‌ی ده‌یان نامه‌ و به‌ڵگه‌نامه‌‌ ده‌كات، به‌ڵام دواتر به‌ ته‌واوی ته‌ركیز ده‌خاته‌ سه‌ر نامه‌كان، كه‌ رێی تێده‌چێ نامه‌‌كان زۆربن، به‌ڵام ئایا ئه‌مه‌ رێی تێده‌چێت كه‌ ئه‌م هه‌موو نامه‌یه‌ به‌ڕێكه‌وت بخه‌نه‌ ناو كوشنی ئۆتۆمبێل‌ و دواتر له‌بیریان بچێت یان لێیان بكه‌وێت، چونكه‌ نووسه‌ر خۆی ده‌ڵێت: ئۆتۆمبیل هه‌بووه‌ چوار ده‌ستی كردووه‌، به‌ڵام هێشتا نامه‌كان به‌سه‌لامه‌تی گه‌یشتوونه‌ته‌ ده‌ستی باوكم. كه‌واته‌ ئه‌مه‌ رێكه‌وتێكی رووته‌ و په‌یوه‌ندی به‌ رێكخستن و شانه‌ی نهێنییه‌وه‌ نییه‌،‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی نامه‌كان و گه‌یشتن به‌ده‌ستی سه‌لیم، بۆیه‌ ژماره‌ی نامه‌كان زیاد له‌ پێویستن و ده‌كرێ نووسه‌ر بڵێ: پێشتریش ده‌یان به‌ڵگه‌نامه‌ و چه‌ند نامه‌یه‌كی له‌ ناوكوشنی سه‌یاره‌ دۆزیبووه‌وه‌. نهێنی سه‌یر له‌ به‌شێكی نامه‌كاندا هه‌بوون. به‌مه‌ش زۆر جوانتر ده‌بوو.

نووسه‌ر له‌لاپه‌ڕه‌ (55) به‌شی (33) باسی بازرگانانی شار ده‌كات و له‌وێ به‌ ئه‌نقه‌ست یاخود به‌بێ ویست و ئاگایی بازرگانانی شار به‌ترسنۆك ده‌ناسێنێ و ده‌ڵێ: ئه‌گه‌ر چی زۆربه‌ی بازرگانه‌‌كان ترسنۆكن، به‌ڵام ئه‌و نه‌ده‌ترسا. به‌پێ ئه‌وه‌ی كه‌ نووسه‌ر باسی رووداوێكی شۆڕشگێری گه‌لێك ده‌كات و به‌تایبه‌تی رووداوه‌كان له‌شاری هه‌ولێر رووده‌ده‌ن، بۆیه‌ به‌ ترسنۆك ناساندنی زۆربه‌ی توێژێكی كۆمه‌ڵگه‌ گه‌ر كه‌مینه‌یه‌كش بازرگان بن، من به‌ڕه‌وای نابینم و وه‌ك تۆمه‌ت به‌خشینه‌وه‌یه‌ك دێته‌ به‌رچاو، زۆر ئاسایی بوو كه‌ بڵێ: زۆربه‌ی بازرگانه‌كان بێویژدانن. چونكه‌ راسته‌وخۆ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ قووتی خه‌ڵك ده‌كه‌ن، به‌ڵام ترس و نه‌ترسان شتێكی خودییه‌ ره‌نگه‌ زۆر بازرگانیش هه‌بووبێ خاوه‌ن هه‌ڵوێست بوون و پیتاك و پاره‌ وكه‌ل و په‌لیان بۆ شۆڕش ده‌نارد و به‌هه‌ر ئاشكرا بوونێك ملیان ده‌چووه‌ به‌ر په‌تی سێداره‌.

نووسه‌ر له‌لاپه‌ڕه‌ (129) ی به‌شی (82) ده‌ڵێ: نازانم له‌گه‌ڵ ئه‌و دۆخه‌دا ئێمه‌ بێئیش بووین، كه‌س جگه‌ره‌ی نه‌ده‌كڕی، بازار شێوابوو. منیش نازانم نووسه‌ر ئه‌و(نازانم)ه‌ی بۆ له‌و شوێنه‌ دانا‌وه‌، چونكه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م ده‌قه‌ ناگونجێ به‌ڵكو پرسیاریش لای خوێنه‌ر دروستده‌كات ئایه‌ گه‌رخودی كاره‌كته‌ره‌كه‌ خۆی نه‌زانێ ئایا بێكاربووه‌ یان نا ئه‌ی كێ ده‌زانێ؟ بۆیه‌ ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ی به‌مه‌به‌ستێكی تر به‌كارهێنابێ و هه‌ڵه‌ی خاڵبه‌ندیش بووبێ، چونكه‌ ته‌نیا یه‌ك فاریزه‌ له‌‌وانه‌یه‌ گرفته‌كه‌ی چاره‌سه‌ر بكردایه‌.

نووسه‌ر له‌ شوێنێكدا زۆر به‌جوانی په‌یامێكی له‌ ‌رێگای گێڕانه‌وه‌ی سه‌فین سه‌باره‌ت به‌نامه‌كانی باوكی كه‌ چۆن له‌ دوانامه‌كانیدا باوكی وشه‌ی پاڵه‌وان له‌بیره‌وه‌رینامه‌كانیدا به‌هۆی ترس له‌ رێژم ده‌سڕێته‌وه‌، ‌كه‌چی كوڕه‌كه‌ی له‌ خه‌می به‌پاڵه‌وان ناساندنی باوكییه‌تی و له‌ هه‌می شۆڕش بووندا گیری خواردووه‌،‌ به‌ڵام باوكی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تادا له‌وه‌ تێگشتووه‌ شۆڕش بۆ پاڵه‌وانه‌كان ماڵ نییه‌، به‌ڵكو ترسنۆك و بێده‌سه‌ڵاته‌كان لێی ده‌خۆن، بۆیه‌ نووسه‌ر له‌ نێوان دوو نه‌وه‌و دوو به‌ره‌ی جیاوازدا ده‌ره‌نجامه‌كان مێژووییانه‌ ده‌خاته‌ڕوو، ده‌توانم بڵێم پێویسته‌ رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم به‌تایبه‌تی وه‌ك به‌شێكی مێژوویی دوای راپه‌ڕین بخرێته‌ ئه‌رشیفی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌، چونكه‌ نووسه‌ر زۆر به‌دیقه‌ت و به‌ به‌رپرسیارییه‌وه‌ مێژووی شۆڕش له‌ ساڵانی 1989 تاكو ساڵی 1992 زۆر به‌جوانی و وه‌ك خۆی ئاماژه‌ پێداوه‌ ئه‌و لایه‌نانه‌‌ی مێژوونووسان و رۆژنامه‌نووس و لێكۆڵه‌ران لایان لێنه‌كردۆته‌وه‌، ئه‌و ئاماژه‌ی پێ داوه‌ و توانیووه‌یه‌تی له‌ رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم بۆ مێژوو، رووداوه‌كان بخاته‌ڕوو.

ره‌نگه‌ من نه‌متوانیبێ، كه‌ هه‌قی ته‌واو به‌لایه‌نه‌ جوانه‌كانی رۆمانه‌ كه‌‌ بده‌م و هه‌ڵبه‌ته‌ له‌ ژیاندا هیچ شتێك بێ كه‌موكووڕیی نییه‌، به‌ڵام به‌ڕاستی ته‌كنینك و گێڕانه‌وه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ی كۆتایی بۆ سه‌ره‌تا له‌و رۆمانه‌دا هونه‌رێكی جوانی چیڕۆكنووسی و نووسینێكی بێ هاوتایه‌ ‌و ده‌كرێ بڵێن ئارام محه‌مه‌د له‌ رۆمانی رۆژێك له‌و ساڵانه‌ هه‌ڵده‌گرم رێچكه‌ی خۆی وه‌رگرتووه‌.

print

 449 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*