سەرەکی » ئاراستە » لایەنە باش و خراپه‌كانی خوێندن له‌ دووره‌وه‌

لایەنە باش و خراپه‌كانی خوێندن له‌ دووره‌وه‌

هێمن كامیل

یه‌كه‌م- سه‌ره‌تایه‌كی مێژوویی
ئێستا خوێندن له‌ دوره‌وه‌ (ئۆنلاین و ئه‌له‌كترۆنی) بۆته‌ به‌شێك له‌ سیستمی فێركاری، زۆرێك له‌ وڵاتانی جیهان ئه‌گه‌رچی بۆ ئێمه‌ شتێكی نوێیه‌، به‌ڵام ئه‌مجۆره‌ خوێندنه‌ مێژوییه‌كی دووری هه‌یه‌ و به‌ چه‌ندین قۆناغدا تێپه‌ڕبووه‌، تا گه‌یشتۆته‌ ئه‌م ئاسته‌ی ئه‌مڕۆ. بۆ نموونه‌ له‌ساڵی 1829 بۆ یه‌كه‌مجار رۆژنامه‌ی «بۆستن جازیته‌وه‌« وانه‌یه‌كی هه‌فتانه‌ی بڵاوكردۆته‌وه‌ و هه‌روه‌ها به‌ شێوه‌ی پۆستیش نێدراوه‌ بۆ فێرخوازان.

له‌ ساڵی 1922یش بۆ یه‌كه‌مجار زانكۆی په‌نسلڤانیا رادیۆی به‌كارهێناوه‌ بۆ گه‌یاندنی وانه‌كانی خوێندن به‌ فێرخوازانی.

له‌ ساڵی 1968 یش زانكۆی ستانفۆرد له‌ رێگه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌وه‌ وانه‌یان به‌ فێرخوازانی كۆلێژی ئه‌ندازیاریی وتۆته‌وه‌.

له‌ساڵی 1982یش كۆمپیوته‌ر هاته‌ ناو كایه‌ی فێركردنه‌وه‌ و له‌ساڵی 1992 یش كه‌ تۆڕی جاڵجاڵۆكه‌ (ئینته‌رنێت) په‌ره‌ی سه‌ند و چه‌ندین ناوه‌ندی ئه‌كادیمی و فێركردن دروستبوو به‌ تایبه‌تی له‌ ساڵی 1999 به‌ دواوه‌، به‌ سوود بینین له‌ ته‌كنۆلۆژیای نوی، ده‌ستیانكرد به‌ وتنه‌وه‌ی خوێندن به‌شێوه‌ی ئۆنلاین و ئه‌له‌كترۆنی، ئیتر ساڵ له‌ دوای ساڵ ئه‌مجۆره‌ خوێندنه‌ چه‌ندین هه‌نگاوی گه‌وره‌ی بڕی و ئێستا به‌ شوێنگره‌وه‌ی خوێندنی ناو هۆڵ و پۆله‌كان داده‌نرێت، به‌ تایبه‌تی دوای په‌یدابوون و بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تای ڤایرۆسی كۆرۆنا كه‌ زۆربه‌ی وڵاتانی جیهان به‌ تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی ژێرخانی به‌كارهێنانی ئه‌م جۆره‌ له‌ خوێندنیان گونجاو و ئاماده‌یه‌، به‌ پله‌ی یه‌كه‌م پشتی پێ ده‌به‌ستن.

دووه‌م- جۆره‌كانی ئه‌م شێوه‌ سیستمه‌
١-ئۆنلاین (راسته‌وخۆ)
٢-ئه‌لیكترۆنی (به‌ تۆماركراوی)

سێیه‌م- پێناسه‌ی خوێندن له‌ دووره‌وه‌
پرۆسه‌ی گواستنه‌وه‌ و گه‌یاندنی زانیارییه‌ به‌بی ئه‌وه‌ی پێویست بكات كه‌سی وه‌رگر یان فێرخواز بڕوات بۆ هیچ دامه‌زراوه‌یه‌كی په‌روه‌رده‌یی و ناچاربێت شوێنی مانه‌وه‌ یان كاركردنه‌كه‌ی به‌جێبهێڵێت.

چواره‌م- باشییه‌كانی
ئه‌م جۆره‌ خوێندنه‌
١- به‌رده‌وامبوونی فێرخواز له‌سه‌ر خوێندن و تێپه‌ڕاندنی به‌ربه‌سته‌ جوگرافییه‌كان.
٢- هاندان و به‌ره‌وپێشبردنی ئاستی رۆشنبیریی و زانستی و كۆمه‌ڵایه‌تی.
٣- چاره‌سه‌ركردنی كه‌میی مامۆستا.
٤- دانانی سه‌رچاوه‌ی فێركاریی جۆراوجۆر له‌ به‌رده‌ستی فێرخوازاندا كه‌ پشتیوانییه‌ بۆ به‌رته‌سككردنه‌وه‌ی جیاوازیی له‌ نێوان فێرخوازاندا.
٥- قۆستنه‌وه‌ و سوودوه‌رگرتن له‌ شێوازه‌كانی فێركردنی ئۆنلاین بۆ نه‌هێشتنی شێوازه‌ ته‌قلیدییه‌كان.
٦- كه‌مكردنه‌وه‌ی تێچوون.
٧- ئامرازێكی كاریگه‌ره‌ بۆ به‌ره‌وپێشبردنی ئاستی مامۆستا.
٨- ئامڕاز و كه‌ره‌سته‌ی جیاوازی تێدا به‌كاردێت وه‌ك ته‌له‌فزیۆن و كۆمپیوته‌ر و ڤیدیۆ بۆ تۆماركردن.
٩- هه‌لێكی زیاتر ده‌به‌خشێت به‌ خوێندكار بۆ به‌ده‌ستهێنانی زانست.
١٠- به‌هێزكردنی هه‌ستی به‌رپرسیارێتی لای فێرخواز.
١١- باشتركردنی به‌ڕێوه‌بردنی كات لای فێرخواز.
١٢- خوێندكار كه‌ی بیه‌وێت ده‌توانێت سوود له‌ موحازه‌ره‌ی مامۆستا وه‌ربگرێت به‌بێ ئه‌وه‌ی پێویستی به‌ بینینی مامۆستاكه‌ بێت.
١٣- گونجاندنی بۆ هه‌موو توێژه‌كانی ته‌مه‌ن و ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌مه‌نیان گه‌وره‌یه‌ كه‌ زۆرجار قوتابخانه‌ رێگره‌ لێیان بخوێنن.
١٤- ئه‌م جۆره‌ خوێندنه‌ هاوڕێی ژینگه‌یه‌، چونكه‌ پێویستت به‌ لاپه‌ڕه‌ و قه‌ڵه‌م و زۆر كه‌ره‌سته‌ی تر نابێت كه‌ به‌ هۆی خوێندنی ناو پۆله‌وه‌ زیاتر به‌ كاردێن و زیان به‌ ژینگه‌ ده‌گه‌یه‌نن.
١٥- نه‌گواستنه‌وه‌ی نه‌خۆشی.
١٦- سوودی هه‌یه‌ بۆ هه‌ندێك منداڵی شه‌رمن.
١٧- مانه‌وه‌ی منداڵ له‌ناو كه‌سوكاریاندا.
١٨- نزیككردنه‌وه‌ی ماوه‌ی نێوان فێرخواز و لایه‌نی فێركاری له‌ خزمه‌تگوزاریی ئۆنلاین.
١٩- له‌كاتی بوونی جه‌نگ یان بارودۆخێكی ناله‌باردا ئه‌م خوێندنه‌ ده‌توانرێت به‌رده‌وامیی پێبدرێت.
٢٠- سوود وه‌رگرتن له‌ تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی و كۆمپیوته‌ر له‌ خێرا گه‌یاندنی زانیارییه‌كاندا.
٢١- مامۆستاو فێرخواز راده‌هێنێت كه‌ فێربن له‌ خولی جۆراوجۆری ئۆنلاین و ئه‌له‌كترۆنیدا به‌شداریی بكه‌ن.

پێنجه‌م -خراپییه‌كانی
ئه‌م جۆره‌ خوێندنە
١- خه‌رجی پێویست بۆ دروستكردنی ژینگه‌ی له‌بار بۆ ئه‌م جۆره‌ خوێندنه‌.
٢- گۆشه‌گیریی به‌هۆی پێك نه‌گه‌یشتنی راسته‌وخۆی نێوان مامۆستا و فێرخواز.
٣- كه‌میی مامۆستای راهێنراو و پسپۆڕ.
٤- كه‌میی شاره‌زایی له‌م بواره‌ی فێركردندا چ له‌لایه‌ن مامۆستاوه‌ و چ له‌لایه‌ن فێرخوازانیشه‌وه‌.
٥- فێرخواز تووشی كێشه‌ی خۆ هه‌ڵسه‌نگاندن ده‌بێت.
٦- كه‌موكورتی له‌ ژێرخانی پێویست له‌ زۆرێك له‌ كایه‌كانی ئه‌م بواره‌دا.
٧- فێرخواز له‌گه‌ڵ هاوڕێكانیدا تێكه‌ڵ نابێت و كێبڕكێ دروست نابێت و سوود له‌ توانا و بیرۆكه‌ و ئه‌زموونه‌كانی یه‌كتریی وه‌رناگرن.
٨- بۆ ماده‌ و بابه‌ته‌ تیۆرییه‌كان شیاوتره‌، به‌ڵام بۆ ماده‌ و بابه‌ته‌ زانستییه‌ پراكتیكییه‌كان زه‌حمه‌تتره‌ یان نه‌گونجاوه‌.
٩- په‌سه‌ند نه‌كردن ‌و ره‌تكردنه‌وه‌ی له‌لایه‌ن به‌شێك له‌ كۆمه‌ڵگه‌وه‌.
١٠- كه‌مكردنه‌وه‌ی رۆڵی مامۆستا له‌ بواره‌ په‌روه‌رده‌ییه‌كاندا.
١١- كه‌متر پرۆسه‌ی چاودێریی مامۆستا و فێرخواز به‌ڕێوه‌ده‌چێت.
١٢- گفتوگۆ و مشتومڕی زیندو و كاریگه‌ر دروست نابێت له‌سه‌ر بابه‌ته‌كان، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ ناو پۆلدا رووده‌دات.
١٣- كۆنترۆڵنه‌كردنی هه‌ڵچوون و هه‌ڵسوكه‌وتی فێرخواز له‌كاتی وانه‌وتنه‌وه‌ی راسته‌وخۆ (ئۆنلاین)دا.
١٤- ئاسانیی پابه‌ندنه‌بوون به‌ ئاماده‌بوون له‌ خوێندنی ئۆنلاین-دا.
١٥- هه‌ندێك ره‌فتاری نه‌شیاو له‌وانه‌یه‌ رووبدات له‌و ماڵ و شوێنانه‌ی خوێندنی ئۆنلاین-ی تێدا ده‌وترێته‌وه‌.
١٦- بوونی كێشه‌ی خاویی هێڵی ئینته‌رنێت.
١٧- بوونی رێگه‌ی جۆراوجۆری ئاسان بۆ گزیكردن و نه‌توانینی كۆنترۆڵكردنی به‌ ته‌واوه‌تی.

شه‌شه‌م- مه‌رجه‌كانی
هه‌ندێك مه‌رج هه‌ن ده‌بێت ره‌چاو بكرێن بۆ سه‌ركه‌وتنی خوێندن له‌ دووره‌وه‌، له‌وانه‌ش:
١-ده‌بێت مامۆستا شاره‌زایی باشی هه‌بێت.
٢-ده‌بێت پاڵنه‌ر لای فێرخواز دروست بكرێت و ئاره‌زووی له‌م جۆره‌ فێركردنه‌ هه‌بێت.
٣-ده‌بێت سوود له‌ به‌رنامه‌یه‌كی فێركردن ببینرێت كه‌ بتوانرێت به‌ كاربهێنرێت.
٤-ده‌بێت خوێندكار بتوانێت خۆی بگونجێنێت له‌گه‌ڵ شێوازی وانه‌وتنه‌وه‌ی مامۆستادا.
٥-ده‌بێت خوێندن له‌م رێگه‌یه‌وه‌ ئاسان و روون بێت و جیاواز بێت له‌ خوێندنی ته‌قلیدی.

حه‌وته‌م- كۆتایی
له‌ كۆتایدا ده‌مه‌وێت له‌سه‌ر خوێندن له‌ دووره‌وه‌ (ئۆنلاین و ئه‌لیكترۆنی) بڵێم: ئه‌گه‌ربێت و كار بۆ ئه‌و بنه‌ماو رێگایانه‌ بكرێت كه‌ بۆ ئه‌مجۆره‌ سیستمه‌ پێویستن، ئه‌وا ده‌توانرێت ئێمه‌ش وه‌كو زۆرێك له‌ وڵاتانی تر سوودی لێ وه‌ربگرین و وه‌ك شوێنگره‌وه‌یه‌ك به‌ كاری بهێنین بۆ درێژه‌دان به‌ خوێندن و فێركردن، به‌ڵام به‌بێ دابینكردنی بنه‌ما و ره‌گه‌ز و پێداویستییه‌كانی، ئه‌گه‌ر ناچاریش بین په‌نای بۆ ببه‌ین، ئه‌وا رووبه‌ڕووی چه‌ندین گرفتی جۆراوجۆر ده‌بینه‌وه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی ئێستا ده‌یبینین، كه‌ سه‌ره‌ڕای راگرتن و دواكه‌وتنی خوێندن بۆ چه‌ندین مانگ، به‌ڵام هێشتا نه‌مانتوانیووه‌ ئه‌مجۆره‌ خوێندنه‌ بكه‌ینه‌ شوێنگره‌وه‌ی ته‌واوه‌تی خوێندنی ناو قوتابخانه‌ و خوێندنگه‌كان، ته‌نها له‌ زانكۆ و له‌ به‌شێك له‌ دامه‌زراوه‌ فێركارییه‌ ئه‌هلییه‌كاندا توانراوه‌ سوود له‌م سیستمه‌ ببینرێت، ئه‌وه‌ش به‌ كه‌موكورتیی زۆره‌وه‌.

 162 جار بینراوە