سەرەکی » ئەدەب و هونەر » شیكردنه‌وه‌ی كورته‌چیرۆكی پزیشكی لادێ-ی كافكا

شیكردنه‌وه‌ی كورته‌چیرۆكی پزیشكی لادێ-ی كافكا

له‌ناو ره‌خنه‌گران و ئه‌دیباندا كافكا نووسه‌رێكه‌، به‌ گێڕە‌ره‌وه‌ی جیهانی خه‌ون و خه‌یاڵ و زیاتر به‌ گێڕه‌وه‌ی مۆته‌كه‌ یان كابووس به‌ناوبانگه‌. ئه‌م بابه‌ته‌ به‌لای پیاوێكه‌وه‌ كه‌ زۆربه‌ی ساڵانی عومری كورتی له‌گه‌ڵ بێخه‌ویدا راهاتبوو، ناوبانگێكه‌ كه‌ مایه‌ی سه‌رنجه‌. له‌ راستیدا ده‌توانرێت ئاوا گوزارشتی لێبكرێت كه‌ خه‌ونه‌كانی كافكا گوایه‌ به‌هۆی كه‌مخه‌وییه‌وه‌، خۆنمایشكردنی خۆیان گوێزاوه‌ته‌وه‌ بۆ قه‌ڵه‌مڕه‌وی بێداری و هۆشیاری كافكا و له‌وانه‌یه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ بووبێت ئه‌و توانا تایبه‌ته‌ی هه‌بووه‌ تا ئه‌و راده‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌كی روون و ئاشكرا خه‌ونه‌كانی له‌ قاڵبی چیرۆك و رۆماندا بگێڕێته‌وه‌.

له‌ فارسییه‌وه‌: محه‌مه‌د كه‌ریم

له‌ناو ئه‌و خه‌ونانه‌دا كه‌ زیره‌كانه‌ داڕێژراوه‌ و نووسراوه‌، بینای خه‌ون له‌ كورته‌چیرۆكی پزیشكی لادێدا له‌ رووی ئه‌ده‌بییه‌وه‌ كه‌متر له‌ باقی به‌رهەمە‌كانی تری ده‌سكاریكراوه‌ و نووسه‌ر هه‌وڵێكی كه‌متری داوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی واقیعییانه‌ بیخاته‌ڕوو. هه‌ر بۆیه‌ له‌ كاتی خوێندنه‌وه‌یدا، به‌ ئاسانی و هه‌ر له‌ په‌ره‌گرافه‌كانی سه‌ره‌تاوه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی رووداوێكی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر روویدابێت و ته‌نیا به‌ سه‌رنجێك له‌ فۆرمی گێڕانه‌وه‌كه‌ هه‌ست به‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ونێكدا ده‌كه‌ین. ئه‌و رووداوه‌ی كه‌ له‌ سه‌رسوڕهێنه‌رترین نۆڤڵێتی كافكاشدا، یانی مه‌سخ، كه‌ به‌ناوبانگترین به‌رهه‌می نووسه‌ریشه‌، روونادات.

ئه‌گه‌رچی هه‌ر له‌ دێڕی یه‌كه‌می مه‌سخه‌وه‌، پێمان ده‌گوترێت كه‌ پاڵه‌وانی نۆڤڵێته‌كه‌ بووه‌ به‌ قالۆنچه‌یه‌كی گه‌وره‌، به‌ڵام له‌ درێژه‌یدا، ئه‌وه‌ ده‌بینین كه‌ بینای جیهانی نۆڤڵێته‌كه‌ و په‌یوه‌ندی پاڵه‌وانه‌كه‌ له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ره‌كه‌یدا ملكه‌چی چوارچێوه‌ی دنیای واقیعی و ئاشنای ئێمه‌یه‌ و له‌ ئه‌نجامدا هه‌رچه‌نده‌ له‌ نۆڤڵێته‌كه‌دا ده‌چینه‌ پێشه‌وه‌، بابه‌ته‌ سه‌رسوڕهێنه‌ره‌كه‌ واته‌ یه‌كسه‌ر گۆڕینی مرۆڤێك بۆ مێروویه‌ك بایه‌خی كه‌متر ده‌بێت و له‌م جیهانه‌ واقیعییه‌دا، هه‌رس ده‌بێت تا ئه‌و شوێنه‌ی له‌ كۆتایی نۆڤڵێته‌كه‌دا، له‌گه‌ڵ پاڵه‌وانه‌ مه‌سخ بووه‌كه‌دا، كه‌ ده‌ڵێی له‌گه‌ڵ كه‌سێكدا كه‌ تووشی نه‌خۆشییه‌كی له‌ چاره‌سه‌رنه‌هاتوو بووه‌، ده‌بینه‌ هاوده‌رد. هاوشێوه‌ی ئه‌م رووداوه‌ له‌ رۆمانی دادگایی و رۆمانی ته‌واونه‌كراوی كۆشك و زۆر له‌ به‌رهه‌مه‌كانی دیكه‌ی كافكاشدا راسته‌. رووداوی سه‌یر و سه‌مه‌ره‌ و زۆر سه‌رسوڕهێنه‌ر رووده‌دات، به‌ڵام ئه‌م رووداوانه‌ له‌ بینا و فۆرمی گێڕانه‌وه‌ی واقیعیانه‌ی ده‌قه‌كه‌دا حه‌شار دراون و گومڕامان ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ینه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی رووبه‌ڕووی هه‌ردوو جیهانی بێداری و ده‌ره‌وه‌ بووینه‌ته‌وه‌-نه‌ك هه‌ردوو جیهانی خه‌ون و زیهنی.

پزیشكی لادێ شێوازێكی شاز

به‌ڵام له‌م نێوانه‌دا پزیشكی لادێ شازه‌. لێره‌دا به‌ پێچه‌وانه‌وه‌، نووسه‌ر ته‌نانه‌ت هه‌وڵیش ده‌دات چه‌ند نیشانه‌یه‌ك به‌ده‌سته‌وه‌ بدات بۆ ئه‌وه‌ی خێراتر و ئاسانتر هه‌ست به‌وه‌ بكه‌ین كه‌ خه‌ریكی گێڕانه‌وه‌ی خه‌ونی خۆیه‌تی. گرنگترینی ئه‌م نیشانانه‌، گۆڕینی چه‌ندجاره‌ی كاتی كرداره‌كانی گێڕانه‌وه‌یه‌ له‌ كاتی گێڕانه‌وه‌كه‌دا. چیرۆكه‌كه‌ سه‌ره‌تا له‌ زه‌مه‌نی رابردوودا ده‌گێڕدرێته‌وه‌، له‌ ناوه‌ڕاستی چیرۆكه‌كه‌دا و دوای ئه‌وه‌ی پزیشكه‌كه‌ سواری گالیسكه‌كه‌ ده‌بێت كات ده‌بێته‌ ئێستا. له‌ كۆتاییه‌كانی چیرۆكه‌كه‌شدا سه‌رله‌نوێ بۆ رابردوو و دیسان بۆ حاڵی حازر ده‌گۆڕێت. نیشانه‌ی گرنگی دیكه‌ له‌گه‌ڵ وشه‌ی (رۆزا-) دایه‌ كه‌ هه‌م ناوی كچه‌ خزمه‌تكاره‌كه‌یه‌ و هه‌م ره‌نگی زامی كوڕه‌ نه‌خۆشه‌كه‌شه‌. وێڕای هه‌موو ئه‌مانه‌، سه‌راپای چیرۆكه‌كه‌ پڕه‌ له‌و ره‌مز و ئاماژانه‌ كه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌- به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ئاشنای تیۆری ده‌روونشیكاری فرۆید بین سه‌باره‌ت به‌ خه‌ون- چه‌ندین جار له‌ دنیای خه‌ون و خه‌یاڵی خۆماندا ناسیوماننه‌ته‌وه‌ و نابێت ئه‌وه‌ له‌بیربكه‌ین كه‌ كافكا فرۆیدی ده‌ناسی و به‌جدیش به‌رهه‌مه‌كانی خوێندبۆوه‌.

به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین باشتر ئه‌م خه‌ونانه‌ی كافكا شیبكه‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ سه‌رنجێكی دنیای واقیعی كافكا بده‌ین، له‌ كاتی نووسینی ئه‌م كورته‌چیرۆكه‌دا. كافكا كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی پزیشكی لادێی له‌ ساڵی 1917دا نووسیوه‌. له‌ ساڵنامەی ژیانی كافكادا ده‌بینین له‌م ساڵه‌دا جگه‌له‌ نووسینی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌چیرۆكه‌، بۆ جاری دووه‌م له‌گه‌ڵ (فیلسێ باونێر) ده‌بنه‌ ده‌زگیران و له‌ هه‌مانساڵدا سه‌رله‌نوێ ده‌زگیرانییه‌كه‌ی هه‌ڵوه‌شاندۆته‌وه‌. نه‌خۆشی (سیل)ه‌كه‌شی بۆ یه‌كه‌مجار له‌م ساڵه‌دا ده‌ستنیشانكراوه‌ و یه‌كه‌م حاڵه‌تی نه‌خۆشییه‌كه‌ی له‌ هه‌مانكاتدا روویداوه‌ و بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی مۆڵه‌ت وه‌ربگرێ و بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ ماڵی خوشكه‌كه‌ی پشووبدات.

كه‌واته‌ ئه‌م ساڵه‌، پڕه‌ له‌ رووداوی زۆر گرنگ و كاریگه‌ر- هه‌ڵبه‌ته‌ پڕئازاریش بووه‌ له‌ ژیانی كافكادا. ئه‌و كاریگه‌رییانه‌ بوون كه‌ ئه‌م خه‌ونه‌یان دروستكردووه‌ و له‌ هه‌مانكاتدا بوونه‌ته‌ هۆی گێڕانه‌وه‌شی.

چیرۆكه‌كه‌ به‌م رسته‌یه‌ ده‌ستپێده‌كات. (زۆر شڵه‌ژابووم). هۆكاری ئه‌م شڵه‌ژانه‌ به‌ رووكه‌ش سه‌فه‌رێكی خێرایه‌ كه‌ بۆ سه‌ردانی نه‌خۆشێكی په‌رێشان له‌ دووری شانزه‌ كیلۆمه‌تره‌وه‌. به‌ڵام نابێت بیه‌ڵین وێنه‌كێشانی خه‌ونه‌كه‌ گومڕامان بكات. زۆر كه‌م ئه‌وه‌ رووده‌دات كه‌ خه‌ون، له‌ گێڕانه‌وه‌ و گێڕانه‌وه‌ی پاڵنه‌ره‌كاندا راستبێ و ئێمه‌ حه‌قی خۆمانه‌ وه‌كو لێكۆڵه‌رێك له‌ به‌رامبه‌ر گومانلێكراوی رابردوو خراپدا، به‌ هۆی هه‌ر به‌ڵگه‌یه‌كه‌وه‌ بێت كه‌ خه‌ونه‌كانمان پیشانمان ده‌ده‌ن گومان بكه‌ین و بۆ هه‌ر هه‌ستێكی جووڵاو، به‌دوای پاڵنه‌ری نادیاردا بگه‌ڕێین. له‌م رێگه‌یه‌دا، ئاسایی پێویست ده‌بێت زنجیره‌ گێڕانه‌وه‌ی خه‌ونه‌كه‌ ورد بكه‌ینه‌وه‌ بۆ ره‌گه‌زه‌كانی و سه‌رله‌نوێ پارچه‌كانی له‌ ته‌نیشت یه‌كه‌وه‌ دابنێین.

گێڕە‌ره‌وه‌ له‌ درێژه‌ی گێڕانه‌وه‌كه‌یدا له‌ناو گالیسكه‌كه‌یدا قسه‌ ده‌كات و گله‌یی له‌ ده‌ستدانی ئه‌سپه‌كه‌ی ده‌كات. ده‌ڵێت كه‌ ئه‌سپه‌كه‌ی خۆی، شه‌وی رابردوو له‌ سه‌هۆڵبه‌نداندا تۆپیوه‌. كچۆڵه‌ خزمه‌تكاره‌كه‌ له‌ گونده‌كه‌دا بۆ ئه‌سپ ده‌گه‌ڕێت به‌ڵام ئاشكرایه‌ كه‌ ئه‌و ناتوانێت ئه‌سپێكی تر به‌ هیمه‌ت په‌یدا بكات و دواجار به‌ ته‌نیا له‌ناو ده‌رگاكه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت و فانۆسه‌كه‌ی راده‌وه‌شێنێت.

قه‌یرانی گه‌وره‌ی ژیانی كافكا:

كلیلی تێگه‌یشتنی ئه‌م دێڕانه‌، رۆزا واته‌ کیژۆڵە خزمه‌تكاره‌كه‌یه‌. كێیه‌ كه‌ «ساڵه‌هایه‌ له‌گه‌ڵ گوێپێنه‌دانی» گێڕه‌ره‌وه‌دا له‌ ماڵه‌كه‌یدا خزمه‌تی كردووه‌؟ به‌ سه‌رنجدانی ساڵنامەی ژیانی كافكا حه‌قی ئه‌وه‌مان هه‌یه‌ گومان بكه‌ین كه‌ ئه‌و كچه‌ به‌یادهێنه‌ره‌وه‌ی (فیلسێ) بێت كه‌ دوای ساڵه‌های ئاشنایه‌تی و جارێك هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌زگیرانی سه‌رله‌نوێ بووه‌ته‌وه‌ به‌ ده‌زگیرانی کافکا، به‌ڵام دیسان (شڵه‌ژاوه‌) و ئێمه‌ ده‌زانین كه‌ دووباره‌ ئه‌م ده‌زگیرانییه‌ش هه‌ڵده‌وه‌شێنێته‌وه‌.

ئێستا وه‌رن با سه‌ره‌تای چیرۆكه‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ بخوێنینه‌وه‌: كچۆڵه‌ خزمه‌تكاره‌كه‌ له‌گه‌ڵ گێڕەرە‌وه‌دا «ته‌نیا بووه‌« به‌ڵام ئه‌سپه‌كه‌ی «ره‌مزێك بۆ وزه‌ی سێكسی پیاوێتی ئه‌و» له‌ سه‌هۆڵبه‌ندانی سارد و سڕی ئه‌ودا تۆپیوه‌ و ئه‌و گالیسكه‌یه‌ی كه‌ له‌ هه‌موو روویه‌كه‌وه‌ بۆ سه‌فه‌ری «زه‌ماوه‌ند» ئاماده‌یه‌ «ئه‌و له‌ رووی به‌ده‌نی و داراییه‌وه‌ ئاماده‌ی زه‌ماوه‌نده‌« كه‌چی به‌بێ ئه‌سپ ماوه‌ته‌وه‌ و ئه‌م بابه‌ته‌ گێڕه‌ره‌وه‌كه‌ی (كافكا)ی زۆر شڵه‌ژاندووه‌ و خستوویه‌تییه‌ سه‌ر كه‌ڵكه‌ڵه‌ی سه‌فه‌رێكی خێرا (هه‌ڵاتن) بۆ بینینی نه‌خۆشێك كه‌ حاڵی خراپه‌. ئه‌و نه‌خۆشه‌ حاڵ خراپه‌ی كه‌ له‌ راستیدا خودی كافكایه‌. كافكا وه‌كو رێگایه‌ك بۆ رزگاربوون له‌ ژنهێنان نه‌خۆشی هه‌ڵده‌بژێرێت.

ئه‌م ده‌ربڕینه‌ به‌ روانینێك له‌ ژیانی واقیعی كافكا به‌هێز ده‌بێت. كافكا باوكێكی زۆر جدی و دڵڕه‌قی هه‌بوو كه‌ سه‌راپای ته‌مه‌نی، له‌ دروستكردنی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵیدا كێشه‌ی هه‌بوو. به‌ مناڵی لێی ده‌ترسا و ئه‌و ته‌مێی ده‌كرد، به‌ گه‌وره‌ییش ئه‌م له‌ حه‌سره‌تی ئه‌وه‌دا ده‌سووتا كه‌ لای ئه‌و په‌سه‌ند بێت.

كافكا هیچ كاتێ نه‌یتوانی به‌بێ ترس و دڵه‌ڕاوكێ كه‌ ره‌گ و ریشه‌ی له‌ هه‌ست و هۆشیدا هه‌بوو به‌رامبه‌ر به‌ باوكی سه‌باره‌ت به‌ (پیاوه‌تی)، (ژنهێنان) و (به‌ باوك بوون) بیربكاته‌وه‌ و له‌ خه‌ره‌ندێكی ئاوادا، هه‌میشه‌ نه‌خۆشی و بێخه‌وی و ترسێكی ئیفلیجكه‌ر ئاوقای ده‌بوو. چونكه‌ رۆڵی پیاوانه‌ به‌لای ئه‌وه‌وه‌ به‌ مانای رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی باوكی بوو. له‌ راستیدا قه‌یرانی گه‌وره‌ی ژیانی كافكا كه‌ وه‌كو نموونه‌یه‌كی دووباره‌بۆوه‌ له‌ هه‌موو به‌رهه‌مه‌كانیدا ده‌رده‌كه‌وێت، بێتواناییه‌ له‌ خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ باوكی و چوونه‌ ناو دنیای پیاوانه‌وه‌. ئه‌مه‌ش ئه‌و بابه‌ته‌یه‌ كه‌ به‌ پله‌ی جیاواز ئه‌و كوڕانه‌ی گیرۆده‌ كردووه‌ كه‌ باوكیان جدی و زۆرداره‌.

كافكا له‌ 15ی ئه‌یلولی 1917دا نووسیویه‌تی: «ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ت هه‌یه‌ تا ئه‌و راده‌یه‌ی ده‌شێت، سه‌رله‌نوێ هه‌موو شتێك ده‌ستپێبكه‌یته‌وه‌. ئه‌م ده‌رفه‌ته‌ له‌ كیسی خۆت مه‌ده‌… ئه‌گه‌ر نه‌خۆشی سیل، وه‌كو بیری لێده‌كه‌یته‌وه‌، ره‌مزێك بێت، ره‌مزی برینێك كه‌ ئیلتیهابه‌كه‌ی به‌ (ف) ناوده‌برێت… كه‌واته‌ رێنمایی پزیشك (رووناكی، هه‌وا، هه‌تاو، پشوودان )»یش ره‌مزێكه‌. کەواتە له‌م ره‌مزه‌ تێبگه‌.

له‌ یاداشته‌كانی كافكادا، ف. فیلسێ-یه‌. ده‌بینین كه‌ ته‌نانه‌ت له‌ كاتی بێداریشدا، كافكا وه‌كو ره‌مزێك گوزارشتی لێده‌كات كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ نه‌خۆشی سیله‌كه‌یه‌وه‌ هه‌یه‌.

گێڕه‌ره‌وه‌ له‌ درێژه‌ی گه‌ڕانی به‌دوای ئه‌سپدا، شه‌قێك له‌ ده‌رگای «گه‌وڕی به‌رازه‌كان» هه‌ڵده‌دات. «گه‌رما و بۆنی ئه‌سپ» دێته‌ ده‌ره‌وه‌ و «مه‌یته‌رێكی ره‌زا قورس» دێته‌ پێشه‌وه‌ و كه‌ تا ئێستا له‌به‌رچاو نه‌بووه‌. برا و خوشكی مه‌یته‌ره‌كه‌ دوو ئه‌سپی ره‌شن كه‌ سه‌ره‌تا چوونه‌ته‌ ئاو یان خۆیان بچووك كردۆته‌وه‌ و وه‌كو حوشتر سه‌ریان شۆڕكردۆته‌وه‌، پاشان ته‌نیا به‌ هێزی كێشمانی خۆیان له‌ گه‌وڕه‌كه‌ دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ و یه‌كسه‌ر راست ده‌بنه‌وه‌.

له‌ مێشكی كافكادا كه‌ له‌ پیاوه‌تیدا تووشی دوودڵیی جدی بووه‌، دروستكردنی په‌یوه‌ندی سێكسی ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كی ئاژه‌ڵانه‌ی هه‌یه‌. ئه‌و ئه‌سپه‌ی پێویستێتی له‌ «گه‌وڕی به‌رازه‌كان» دێته‌ده‌ره‌وه‌. ئه‌م دێڕانه‌، قووڵایی تێڕوانینی نێگه‌تیڤی كافكا بۆ بابه‌تی سێكس و په‌یوه‌ندی سێكسی نیشان ده‌ده‌ن. به‌ پێی ده‌ربڕینی فرۆید ژماره‌ 3 له‌ خه‌وندا، ده‌شێت ره‌مزی ئه‌ندامی سێكسی پیاو بێت. مه‌یته‌ر و خوشك و براكه‌شی پێكه‌وه‌ سیانن. هه‌روه‌ها ژماره‌ 2 ش زۆرجار كاردانه‌وه‌یه‌كی لنگه‌ وقووچه‌ له‌ به‌رامبه‌ر خه‌سیویدا. گێڕه‌ره‌وه‌ یه‌ك ئه‌سپی ده‌وێت به‌ڵام دوو ئه‌سپی به‌ نیسب ده‌بێت. ئه‌و دووسپه‌ی سه‌ره‌تا خۆیان بچووك كردۆته‌وه‌ یان چوونه‌ته‌ ئاو، به‌ڵام به‌ كێشمانی خۆیان له‌ گه‌وڕی به‌رازه‌كان دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ و راست ده‌وه‌ستن (هه‌ڵسانی ئه‌ندامی سێكسی نێرینه‌) گێڕه‌ره‌وه‌ و كچۆڵه‌كه‌ پێده‌كه‌نن (باكگراوندی په‌یوه‌ندی سێكسی).

نه‌خۆشه‌كه‌ كێیه‌؟

به‌ڵام بابه‌ته‌كه‌ لێره‌دا كۆتایی نایه‌ت. كافكا له‌ دروستكردنی په‌یوه‌ندی سێكسیدا هه‌ست به‌ گوناه ده‌كات (مه‌یته‌ره‌كه‌ په‌لاماری كچۆڵه‌كه‌ ده‌دات، شوێنی دوو ریز ددان له‌سه‌ر گۆنای كچۆڵه‌كه‌ ده‌رده‌كه‌وێت) و ئاماده‌ نییه‌ كچۆڵه‌كه‌ به‌ ته‌نیا له‌گه‌ڵ مه‌یته‌ره‌كه‌دا به‌جێبهێڵێت (له‌ دروستكردنی په‌یوه‌ندی سێكسی ده‌ترسێت له‌به‌رئه‌وه‌ی ئاژه‌ڵانه‌یه‌، زیان ده‌گه‌یه‌نێ و ده‌ستدرێژییه‌) گێڕه‌ره‌وه‌ ناتوانێت هه‌ردوو كاره‌كته‌ره‌كه‌ی خۆی پزیشكه‌ ماقوڵ و پارێزه‌ره‌كه‌ی (Ego) و مه‌یته‌ره‌ هه‌وه‌سبازه‌كه‌ پێكه‌وه‌ سواری گالیسكه‌كه‌ی ده‌روونی خۆی بكات بۆ ئه‌وه‌ی «لێی بخوڕن» زیهنی دووله‌ت ده‌بێت.

كابرای مه‌یته‌ر ده‌رگای ماڵه‌كه‌ ده‌شكێنێ و ده‌ستدرێژی ده‌كاته‌ سه‌ر رۆزا (خه‌یاڵی ئازاردانی كه‌سانی دی)، پزیشك په‌له‌ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی بگاته‌ لای نه‌خۆشه‌كه‌ (نه‌خۆش ده‌كه‌وێت) و ته‌نیا ئاوایه‌ كه‌ به‌فر بارین ده‌وه‌ستێت و ده‌بێته‌ مانگه‌شه‌و و كێشه‌كه‌ چاره‌سه‌ر ده‌بێت.

ئێستا ئه‌م كوڕه‌ نه‌خۆشه‌ كێیه‌؟ بێگومان خودی كافكایه‌ كه‌ له‌سه‌ر قه‌ره‌وێڵه‌كه‌ی خۆی ئاماده‌یه‌. ئه‌و خوده‌ی ده‌ڵێی ساغ و سه‌لیمه‌ به‌ڵام حه‌زده‌كات بمرێت. ئه‌و پیره‌مێرده‌ی كه‌ گێڕه‌ره‌وه‌ پێكه‌ مه‌شروبه‌كه‌ی ده‌ستی قبووڵ ناكات (هاوپیاڵه‌ی ئه‌و له‌و ناچێت) هه‌ر ئه‌و باوكه‌یه‌ كه‌ كافكا له‌ « بازنه‌ی ته‌نگی بیر و بۆچوونی ئه‌ودا دڵی تێكه‌هه‌ڵدێت» به‌ڵام دایك و خوشكه‌كه‌ی دڵسۆزترن، ئه‌گه‌رچی له‌وانه‌یه‌ ئه‌و دڵسۆزییه‌ش به‌ زیانی كوڕێژگه‌كه‌ ته‌واو بووبێت. كێشه‌كانی كافكا بۆ خێزانه‌كه‌ قابیلی تێگه‌یشتن نییه‌. «ئه‌وان له‌و كێشانه‌ ئاگادار نین و ئه‌گه‌ر ئاگاشیان لێبوایه‌، باوه‌ڕیان نه‌ده‌كرد.» گێڕه‌ره‌وه‌ ناچاره‌ قه‌ناعه‌ت به‌خۆی بكات كه‌ په‌لاماریان نه‌دات. چونكه‌ ئه‌وان بوونه‌ هۆی ئه‌وه‌ی رۆزا له‌ ده‌ست بدات. ئه‌وه‌ ئه‌وان بوون كه‌ ئاماده‌یان نه‌كرد ببێته‌ پیاو و بوونه‌ هۆی تێكدانی ژنهێنانه‌كه‌ی. پاشان خوشكی نه‌خۆشه‌كه‌ ده‌سڕێكی خوێناوی راده‌وه‌شێنێت. ده‌سڕێك كه‌ به‌یادهێنه‌ره‌وه‌ی نه‌خۆشی سیله‌ و كافكا سه‌ره‌نجام ده‌گاته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی كه‌ به‌ڕاستی نه‌خۆشه‌. به‌ڵام «بزه‌یه‌كی وا ده‌كات ده‌ڵێی به‌هێزترین سوپیان بۆ هێناوه‌.» (پێشوازی له‌ مردن).

رۆزا به‌ دوو مانا:

پزیشك به‌ دووباره‌ پشكنین، له‌ پشتوێنە بەرەوخواری كوڕێژگه‌كه‌وه‌ زامێكی (به‌ ره‌نگی رۆزا) (له‌ زمانی ئه‌ڵمانیدا یانی گۆشتی) و هێنده‌ی له‌په‌ ده‌ستێك ده‌دۆزێته‌وه‌ كه‌ «قووڵاییه‌كه‌ی تاریكه‌ و ده‌وره‌كه‌ی روونتره‌« نیشانه‌یه‌كی لێكدراوه‌ كه‌ هاوزه‌مان بۆ فیلسێ-ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ (رۆزا، ناوی كچۆڵه‌كه‌ خزمه‌تكاره‌كه‌شه‌) هه‌م ئاماژه‌یه‌ بۆ كۆكه‌ی خوێناوی سیل و ئه‌ندامی سێكسی ژن. كه‌ ئه‌مه‌ی دواییان به‌و مانایه‌یه‌ كافكا له‌وانه‌یه‌ له‌گه‌ڵ له‌ ده‌روون روانینی ده‌روونشیكارانه‌ و پشكنینی رۆح له‌ ئه‌شكه‌نجه‌ی خۆیدا، مه‌یلی ژنانه‌ و هاوڕه‌گه‌زخوازانه‌ی خۆی ئاشكرا كردووه‌. به‌ڵام بڕیاری نێگه‌تیڤ و سه‌رزه‌نشتكه‌ر (superego) دیسان ده‌ستی لێهه‌ڵناگرێت. كافكا كه‌ پاشه‌كشه‌ی له‌ پیاوه‌تی كردووه‌، له‌ «زامه‌ جوانه‌« ژنانه‌كه‌ی خۆشیدا چه‌ند كرمێكی هێڵنجهێنه‌ر ده‌ستنیشان ده‌كات كه‌ به‌ره‌و رووناكی ده‌كشێن. (ده‌یانه‌وێ ئاشكرا بن) ده‌ڵێت: كوڕێژگه‌ی نه‌گبه‌ت، بۆ تۆ هیچ شتێك ناكرێت و له‌ ده‌ست نایه‌ت. من زامه‌ گه‌وره‌كه‌ی تۆم ئاشكرا كرد. ئه‌و گوڵه‌ی كه‌ لاقه‌برغه‌تدایه‌ ده‌تكوژێت». دیسان (گوڵ) ئاماژه‌یه‌كی تره‌ بۆ ئه‌ندامی سێكسی ژنان و له‌ هه‌مانكاتدا نه‌خۆشییه‌كی پیسی سیله‌ كه‌ دواجار ده‌بێته‌ هۆی مردنی.

ئاخری رزگاربوونی كافكای نه‌خۆش به‌خودی خۆی ده‌سپێردرێت ئه‌ویش له‌ رێگایه‌كه‌وه‌ كه‌ بێئومێدانه‌: به‌خه‌وتن له‌ته‌نیشت برینه‌كه‌ی خۆیه‌وه‌ و شیكردنه‌وه‌ی خۆی. له‌وانه‌یه‌ لێره‌دا كافكا ئاماژه‌ بۆ ئه‌و دكتۆرانه‌ بكات كه‌ به‌هه‌ڵه‌ بوونه‌ته‌ جێگره‌وه‌ی قه‌شه‌كان و توانجێكیش له‌ ده‌روونشیكاری ده‌دات كه‌ باوه‌ڕی ئه‌و بێئه‌نجام و بێسووده‌. هه‌رچییه‌ك بێت ئه‌و «متمانه‌ی به‌خۆی نییه‌« به‌ڵام چاره‌شی نییه‌ و ناچاره‌ ده‌ست هه‌ڵگرێت (خۆی رابێنێت) و دڵخۆشی خۆی بداته‌وه‌ و (به‌ڵێنی شه‌ره‌ف)بدات كه‌ ئه‌م زامه‌ ئه‌وه‌نده‌ش خراپ نییه‌ به‌ گۆڕینی گۆشه‌نیگای گێڕانه‌وه‌، بێ مه‌ترسیتر دێته‌ به‌رچاو. له‌ كۆتایی چیرۆكه‌كه‌دا، گێڕه‌ره‌وه‌ پاش ئه‌و له‌ ده‌روون روانینه‌ قووڵه‌، به‌ رووتی له‌ ماڵی كوڕێژگه‌كه‌ دێته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بڕواته‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌. «ئاماژه‌یه‌ بۆ هه‌وڵدان بۆ فه‌رامۆشكردنی رابردووی ئازاراوی و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ شێوازی ژیانی رۆژانه‌.» به‌ڵام له‌ غیابی مه‌یته‌ره‌كه‌دا (پاڵنه‌ری سێكسی) ئه‌و ئه‌سپه‌كانی خاو و ناهاوئاهه‌نگ و «وه‌كو پیره‌مێرده‌كان» له‌ ده‌شتێكی به‌ به‌فر داپۆشراودا ده‌جووڵێن. ئومێدێك بۆ رزگاركردنی رۆزا له‌ ده‌ستی مه‌یته‌ره‌كه‌ نییه‌، به‌ڵام له‌ هه‌مانكاتدا مه‌یته‌ره‌كه‌ش ناتوانێت جێگای پزیشكه‌كه‌ بگرێته‌وه‌ (چونكه‌ ته‌نیا هه‌وه‌س و ئاره‌زووی ئه‌وه‌ و به‌بێ ئه‌و وجودی نییه‌.) له‌م سه‌رگه‌ردانی و سه‌رمایه‌شدا هیچ كه‌سێك له‌ كه‌سوكاری نه‌خۆشه‌كه‌ش یارمه‌تی ناده‌ن.

ئازاراویترین دێڕه‌كانی چیرۆكه‌كه‌، دێڕه‌كانی كۆتایین كه‌ كافكا، به‌ خه‌مباری له‌ خه‌می له‌ ده‌ستدانی فیلسێ و وه‌ستان له‌ سه‌ره‌تای نه‌خۆشییه‌كدا كه‌ كۆتاییه‌كه‌ی مردنه‌، خۆی به‌ هه‌ڵخەڵە‌تاوێك له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات كه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی كردووه‌ و قابیلی راستكردنه‌وه‌ نییه‌.

له‌وانه‌یه‌ به‌جێ بێت ئه‌م شیكردنه‌وه‌یه‌ به‌ یاداشتێكی خه‌مناكی تری كافكا له‌ ساڵی 1917دا كۆتایی پێبێنین:
«ف. لێره‌ بوو، سی سه‌عات رێی بڕیبوو بۆ ئه‌وه‌ی من ببینێت. ده‌بوو رێگه‌ی لێبگرم. وه‌كو ده‌سگیرم ده‌بێت، زۆرترین به‌دبه‌ختی ته‌حه‌مول ده‌كات و گوناهه‌كه‌شی ئاسایی له‌ ئه‌ستۆی منه‌.

من خۆم له‌ حاڵی خۆم تێناگه‌م، تیاماوم و هه‌ستم نییه‌… به‌ڵام وێڕای هه‌مووی، ف مرۆڤێكه‌ گوناهی نییه‌ و ناچاره‌ ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی گه‌وره‌ بچێژێت. من له‌به‌ر چه‌ند هه‌ڵه‌یه‌ك گوناهبارم كه‌ ئه‌و له‌به‌ر ئه‌و هه‌ڵانه‌ ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌درێت، وێڕای ئه‌وه‌ی ئه‌شكه‌نجه‌ده‌ریشم. به‌ رۆیشتنی ئه‌و… و سه‌رئێشه‌ … رۆژە‌كه‌ كۆتایی دێت.»

سه‌رچاوه‌كانی باسه‌كه‌:
*داستان های كوتاه كافكا- علی اصغر حداد- نشر ماهی.
*یادداشت های كافكا- مصطفی اسلامیه‌-نشر نیلوفر.
*تفسیر خواب-زیگموند فروید-شیوا رویگردان-نشر مركز.
*محاكمه‌- فرانتس كافكا-علی اصغر حداد-نشر ماهی.

سه‌رچاوه‌: nebesht.com

 1,209 جار بینراوە