سەرەکی » راپۆرت » هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی‌ سوریاپەڕە 2

هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی‌ سوریا

گارا هه‌مه‌وه‌ندی


بڕیاره‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆكایه‌تی سوریا له‌ كۆتایی ئه‌م مانگه‌دا به‌ڕێوه‌بچێت، له‌ بارودۆخێكی پڕ ململانێی ناوخۆیی و ئیقلیمی له‌و وڵاته‌، كه‌ ئێستا په‌رش و بڵاو و پارچه‌ پارچه‌یه‌، هه‌ڵبژاردنێك كه‌ چاوەڕێی هیچ گۆڕانكاریی و ئاكامێكی ئەوتۆی لێناکرێت بۆ خەڵکی سوریا، كه‌ ماوه‌ی‌ زیاتر له10ساڵه‌ به‌ده‌ست شه‌ڕی ناوخۆ و ناڕه‌زاییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، بە گوێرەی دوا ئامارەکانیش سەدان هه‌زار هاووڵاتی ئەو وڵاتە بوونه‌ته‌ قوربانی و زیاتر له‌ پێنج ملیۆنیش وڵاته‌کەیان بەجێهێشتووە و ئاوارەی ده‌ره‌وه‌ی‌ سوریا بوون.

دووباره‌ درێژكردنه‌وه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ ئه‌سه‌د
به‌پێی لێکدانەوەی چاودێرانی سیاسی و به‌شێك له‌ رێكخراوه‌ جیهانییه‌كان و ئۆپۆزسیۆنی وڵاتەکەش، هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ نایاساییه‌ و ته‌نها بۆ درێژكردنه‌وه‌ی‌ واده‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ به‌شار ئه‌سه‌ده‌ و زۆرێك له‌ وڵاتان و رێكخراوه‌كانیش، پێیانوایه‌ هه‌ڵبژاردنه‌کە کە ئه‌سه‌د خۆی‌ تێدا كاندیدكردۆته‌وه‌، ساخته‌ و نایاساییه‌ و شه‌فافییه‌تی تێدا په‌یڕه‌و ناكرێت.

گومانیشی تێدا نییه‌، كه‌ بەشێکی زۆر لە ناوچه‌کانی سوریا پرۆسه‌ی‌ هه‌ڵبژاردنی تێدا ناكرێت، چونكه‌ له‌ژێر ده‌ستی رژێمی ئه‌و وڵاته‌دا نییه‌ و به‌شێكی به‌ده‌ست كورده‌وه‌یه‌ و به‌شه‌كه‌ی‌ تریشی به‌ده‌ست ئۆپۆزسیۆنی سوریاوه‌یه‌، كه‌ هێزی تری سه‌ر گۆڕه‌پانی سیاسی ئه‌و وڵاته‌ن و به‌شداریی هه‌ڵبژاردنه‌کە ناكه‌ن و له‌ئێستاوه‌ دژی ئه‌نجامه‌كانین.

ئه‌مه‌ چ جای بوونی چه‌ندین هێزی بیانی له‌و وڵاته‌ وه‌كو روسیا و توركیا و ئه‌مریكا و هه‌تا ئێرانیش، كه‌ ئه‌مانه‌ش كاریگه‌ری گه‌وره‌یان له‌سه‌ر ئه‌و وڵاته‌ و پرۆسه‌ی سیاسیش هه‌یه‌، وه‌كو وتیشیمان ئه‌مانه‌ هه‌مووی وا ده‌كه‌ن ده‌ستی حكومه‌تی‌ سوریا نه‌گاته‌ زۆر شوێنی ئه‌و وڵاته‌، بۆیه‌ هه‌ر ئه‌نجامێكی ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ ره‌زامه‌ندیی ناوخۆیی و جیهانی لێناكه‌وێته‌وه‌.

له‌ سایه‌ی‌ بارودۆخێكی ئاوادا و نه‌بوون و رێگه‌ نه‌دان به‌ رێكخراوه‌ نێودەوڵەتییەکانیش بۆ چاودێریكردنی هه‌ڵبژاردنه‌كە، ئه‌وا هه‌م له ‌ناوخۆ و هه‌میش له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ باشی نابێت، چونكه‌ مه‌به‌ست لێی خۆڵكردنه‌ چاو و نیشاندانی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گه‌لی سوریا هێشتا به‌شار ئه‌سه‌دی وەک سەرۆک ده‌وێت، كه‌ ئه‌مه‌ش زیاتر وه‌كو گاڵته‌جاڕی لێی ده‌ڕوانرێـت، ئه‌نجامه‌كه‌شی هاوشێوه‌ی‌ ئه‌و هه‌ڵبژاردنانه‌ ده‌بێـت كه‌ له ‌وڵاته‌ دیكتاتۆرییه‌كاندا دووباره‌ ده‌بنه‌وه‌، كه‌ تێیدا سه‌رۆك رێژه‌ی‌ زیاتر له‌ ٪90 ده‌نگی هاووڵاتیان به‌ده‌ست دەهێنێـت.

ركابه‌ره‌كانی ئه‌سه‌د كێ و كێن
ئه‌وه‌ی‌ ئاشكرایه‌ تا ئێستا دوو كه‌سایه‌تی له‌پاڵ به‌شار ئه‌سه‌ددا ره‌زامه‌ندییان له‌سه‌ر ده‌رچووه‌ وه‌كو كاندید بۆ سه‌رۆكایه‌تی سوریا، كه‌ ئه‌وه‌ش دوای راگه‌یاندنی ناوی پاڵێوراوانی هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی‌ سوریا هات له‌لایه‌ن دادگای ده‌ستووریی ئه‌و وڵاته‌وه‌، رۆژی دووشه‌ممه‌ی‌ رابردوو، كه‌ ئه‌وانیش بریتین عه‌بدوڵڵا سه‌لوم عه‌بدوڵڵا و مه‌حمود مه‌رعی.. هه‌ر له‌و راگه‌یاندراوه‌دا كه‌ محه‌مه‌د جیهان له‌حام سه‌رۆكی دادگای باڵای ده‌ستووریی سوریا له‌ كۆنگره‌یه‌كی‌ رۆژنامه‌وانیدا له ‌دیمه‌شق ئاشكرایكرد وتی: دادگاكه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ له‌باره‌ی‌ داواكاریی پاڵیۆراوان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ كرد كه‌ بریتیبوون له‌ 51 كه‌س و له‌كۆتاییدا بڕیاری له‌سه‌ر په‌سه‌ندكردنی سێ كه‌س و ره‌تكردنه‌وه‌ی‌ باقی پاڵیۆراوه‌كانی تر ده‌ربڕی، ره‌زامه‌ندیش ته‌نها له‌سه‌ر به‌شار ئه‌سه‌د و عه‌بدوڵڵا سه‌لوم و مه‌حمود ئه‌حمه‌د مه‌رعی دراوە.

به‌پێی وتەی چاودێران، بوونی كاندیدی تر له‌ پاڵ به‌شار ئه‌سه‌د، ته‌نها سیناریۆیه‌كی رژێمی سوریایه ‌و رێگریی له‌ هه‌قیقه‌تی مانه‌وه‌ی‌ ئه‌سه‌د له ‌سه‌رۆكایه‌تی‌ ئه‌و وڵاته‌دا ناكات، كه‌ پێشتریش باوكی بۆ ماوه‌یه‌كی‌ دوورودرێژ سه‌رۆكایه‌تی ئه‌و وڵاته‌ی كردووه‌، بنه‌ماڵه‌كه‌شی بۆ ماوه‌ی‌ زیاتر له‌ سی ساڵه‌ سه‌رجه‌م كایه‌كانی ئه‌و وڵاته‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌سته‌مه‌ به‌ئاسانی واز له‌ حوكم بهێنن، به‌ڵگه‌ش بۆ ئه‌وه‌ ئه‌و هه‌موو كوشتاره‌ی‌ دوای ساڵی 2011یه‌ كه‌ هه‌م له‌ هاووڵاتیان و هه‌میش له‌شه‌ڕی لایه‌نه‌كاندا دژ به‌یه‌ك كراوه‌.

ره‌خنه‌كان له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌كه‌
له‌ئێستاوه‌ زۆر لایه‌نی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی هەڵوێستی خۆیان لەسەر ئه‌نجامی ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌ ده‌ربڕیوه‌ و ره‌خنه‌یان لێگرتووه‌.

به‌شێك له‌ وڵاتانی جیهان رایانگه‌یاندووه‌ ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ بۆچوون و هه‌ڵوێست و مامه‌ڵه‌ی ئه‌وان به‌رامبه‌ر به ‌رژێمی سوریا ناگۆڕێـت، له‌به‌ر ئه‌و توندوتیژیی و مامه‌ڵه‌ خراپه‌ی‌ ئه‌و حكومه‌ته‌ به‌رامبه‌ر به ‌گه‌له‌كه‌ی‌ كردوویه‌تی له‌ ماوه‌ی‌ 10 ساڵی رابردوودا، بۆیه‌ له‌ئێستاوه‌ دژی پرۆسه‌كه‌ و هه‌روه‌ها ئه‌نجامی ئه‌و پرۆسه‌یه‌ن و پێیانوایه‌ هیچ گۆڕانكارییه‌ك له‌ مافه‌كانی مرۆڤ له‌و وڵاته‌ و هه‌روه‌ها دیموكراسی له‌و وڵاته‌ ناهێنێته‌ كایه‌وه.

له‌ناوخۆی سوریاشدا، ئۆپۆزسیۆن ره‌خنه‌ی‌ زۆری له ‌به‌ڕێوه‌چوونی ئه‌و هه‌ڵبژاردنانه‌ گرتووه‌، روونیان كردۆته‌وه‌ كه‌ پرۆسه‌كه‌ له‌ دۆخێكی ئه‌منی خراپدا به‌ڕێوه‌ده‌چێت و سوریا به ‌قه‌یرانی ئابووریی قورسدا تێده‌په‌ڕێت، ئه‌مه‌ چ جای ئه‌وه‌ی‌ وڵات په‌رته‌ و هه‌ڵبژاردنه‌كان ته‌نها له‌چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‌ ئه‌و وڵاته‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت.

لای خۆیانه‌وه‌، به‌رپرسانی رێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان رایانگه‌یاندووه‌، هه‌ڵبژاردنه‌كانی سوریا مه‌رج و بڕیاره‌كانی ئه‌نجومه‌نی‌ ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تی له‌خۆناگرێت، روونیشیان كرده‌وه‌ پرۆسه‌ی‌ سیاسی له‌و وڵاته‌ و هه‌نگاونان بۆ كۆتایی هێنان به ‌ململانێكان، هیچ پێشكه‌وتنێكی به‌خۆوه‌ نەبینیووە و پێویسته‌ ده‌ستوورێكی نوێ له‌و وڵاته‌ بنووسرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ چ جای ئه‌وه‌ی‌ ده‌بێت نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان سه‌رپه‌رشتی هه‌ڵبژاردنه‌كان بكات و رێكخراوه‌ نیودەوڵەتییەکانیش چاودێریی پرۆسه‌كه‌ بكه‌ن و پێوه‌ره‌ باڵاكانی شه‌فافیه‌تیش له‌و هه‌ڵبژاردنه‌دا ره‌نگ بداته‌وه‌.

هاوپه‌یمانی نیشتمانی ئۆپۆزسیۆنی سوریاش، هه‌ڵبژاردنه‌كانی به‌ نایاسایی و شانۆگه‌ریی وه‌سفكرد و له‌ئێستاوه‌ ئه‌نجامه‌كانی ره‌تده‌كاته‌وه‌.

هه‌ر له‌میانه‌ی‌ ره‌خنه‌كان له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌رۆكایه‌تییه‌كه‌ی‌ سوریا، وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌مریكا و فه‌ره‌نسا و ئه‌ڵمانیا و ئیتالیا و چه‌ندین وڵاتی تر داوایان له ‌هاووڵاتیانی سوریا كرد كه‌ بایكۆتی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ بكه‌ن.ئاماژه‌یان به‌وه‌شكردووە كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌ په‌یوه‌ندیی نێوان كۆمه‌ڵگه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌تی و رژێمی سوریا ئاسایی ناكاته‌وه‌.

واش چاوه‌ڕوان ده‌كرێت رژێمی سوریا هه‌ڵبژاردنه‌كان له ‌ناوچه‌كانی ژێر ده‌سەڵاتی خۆی‌ بكات و گوێ به ‌ره‌خنه‌ و تانه‌ی‌ وڵاتانی ده‌وروبه‌ر و جیهان و ئۆپۆزسیۆن و رێكخراوه‌ نێودەوڵەتییەکانیش نه‌دات، بەشار ئه‌سه‌دیش به‌پێی ئه‌و پرۆسه‌یه‌ و ئه‌نجامه‌كه‌ی‌ ببێته‌وه‌ به‌ سه‌رۆك بۆ ماوه‌ی‌ حەوت ساڵی تر کە وادەی سه‌رۆكایه‌تییە له‌و وڵاته‌.

 287 جار بینراوە