سەرەکی » ئەدەب و هونەر » شاری غوڵام

شاری غوڵام

كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

عه‌به‌ نه‌یده‌زانی كه‌ نیوه‌شه‌وی تێپه‌ڕاندووه‌، به‌ خه‌یاڵی خۆی هێشتا ئێواره‌یه‌ و هاكا یه‌كێك له‌ ماڵه‌ دراوسێكان به‌ ده‌فرێك چێشته‌وه‌ په‌یدا بوو، سه‌یرێكی ئاسمانی كرد سایه‌قه‌ی ساماڵ بوو، ئه‌ستێره‌ دیار بوو، عه‌به‌ ده‌یزانی له‌ زستانی ته‌ڕ و تووشدا شه‌وی سایه‌قه‌ مانای چییه‌، ئه‌و ده‌یزانی مانای ئه‌وه‌یه‌ شه‌وێكی زۆر سارد ده‌بێت، به‌ڵام ئه‌و هه‌ر به‌ ساده‌ییه‌كه‌ی خۆی بیری ده‌كرده‌وه‌ و پێی وا بوو ئێستا نا ئێستا به‌ ده‌فرێك چێشته‌وه‌ دێن بۆ لای و برسێتییه‌كه‌ی چاره‌سه‌ر ده‌بێت، له‌ته‌ رایه‌خێك و په‌تووه‌ شڕێكیشی پێیه‌ له‌ سه‌رمای سایه‌قه‌ی ئه‌مشه‌و رزگاری ده‌كه‌ن.

مچوڕكێكی پێدا هات و خه‌یاڵ بردییه‌وه‌ بۆ ئه‌و ئێواره‌یه‌ی نه‌خشه‌ی بۆ باشتربوونی ژیانی ده‌كێشا، ئه‌و ئێواره‌یه‌ گه‌ڕایه‌وه‌، چایه‌كیان بۆ تێكرد، به‌ڵام ئه‌و ته‌نیا به‌ جه‌سته‌ له‌وێ بوو، مێشكی جه‌نجاڵ بوو، خه‌یاڵی جمه‌ی ده‌هات، شار به‌ رۆژ جمه‌ی ده‌هات و خه‌یاڵی عه‌به‌ به‌شه‌و، شار به‌ رۆژ ده‌توت شاره‌ زه‌رده‌واڵه‌یه‌ ئه‌م هه‌موو خه‌ڵكه‌ ده‌هاتن و ده‌چوون، گالیسكه‌ی یه‌ك ئه‌سپی و دوو ئه‌سپی، زرنگه‌ و خرینگه‌ی زه‌نگۆڵه‌ی ملی ئه‌سپه‌كان ریتمێكی پڕ له‌ جووڵه‌یان ده‌به‌خشی به‌ شار، هاوار هاواری شه‌ربه‌تفرۆش و ده‌ستگێڕو دووكانداره‌كان، گوزه‌ری ئاسنگه‌ر و مسگه‌ر و به‌رده‌م مزگه‌وتی خومخانه‌ هه‌راوزه‌نایه‌، عه‌به‌ پاره‌كه‌ی‌ ژمارد سه‌د ‌و سی‌ فلسی‌ په‌یدا كردبوو، دیسان خه‌یاڵ بردییه‌وه‌، له‌ بیری‌ ئه‌وه‌دا بوو، بڕێك پاره‌ی لاخستووه‌، ئه‌گه‌ر بڕێكی دیكه‌ش پاره‌ پاشه‌كه‌وت بكات، ئه‌سپه‌كه‌ و عه‌ره‌بانه‌كه‌یش ده‌فرۆشێت، بڕێكیشی بۆ قه‌رز ده‌كات و دووكانێكی پێ ده‌كاته‌وه‌ و له‌و ژانه‌سه‌ره‌ قوتار ده‌بێت.

ئه‌م شاره‌ به‌ ره‌شه‌با به‌ناوبانگه‌، ره‌شه‌بای ئه‌م شاره‌ دار هه‌ڵده‌كه‌نێ، ده‌رگا و په‌نجه‌ره‌ به‌یه‌كدا ده‌دات، یه‌خه‌ی رێبواران ده‌گرێ، هه‌رچی پووش و په‌ڵاش و نایلۆنه‌ دڕاوه‌ له‌ په‌ناو په‌سیوانی ده‌ئاخنێ، خۆڵ ده‌كاته‌ چاوی ده‌ستگێڕه‌كان و پرچی كچان و كوڕان و گوڵان ده‌ژاكێنێت، ره‌شه‌بای ئه‌م شاره‌ له‌ تایه‌فه‌ی گورگیش نییه‌ و ده‌لوورێنێت، ئه‌م شاره‌ قه‌ڵه‌مڕوی ره‌شه‌بایه‌، وه‌رز و مانگ و سه‌رما و گه‌رمای بۆ نییه‌، هه‌ر كات بیه‌وێ هه‌ڵده‌كات، شار شاری غوڵام و ره‌شه‌بایه‌، ئه‌و كاته‌ی ره‌شه‌با هه‌ڵده‌كات هه‌موو شه‌قامێك و هه‌موو كۆڵانێك و به‌رده‌رگای هه‌موو ماڵێك ره‌شه‌بای لێیه‌، شاری غوڵام، غوڵامی زۆر تێدایه‌، به‌ڵام غوڵام شاری هه‌یه‌ و ماڵی نییه‌.

ئه‌و شه‌وه‌ باو بۆرانێكی زۆر و كڕێوه‌ بوو، وه‌یشومه‌ بوو، تاوێ به‌فر و تاوێ باران شڵێوه‌ی ده‌كرد، به‌ باوه‌ ده‌باری، ده‌رگا ته‌نه‌كه‌كان ته‌قه‌ته‌قی زۆر و لووره‌ی ره‌شه‌باو جار جار گرمه‌ی هه‌ورێك له‌ دوور، نیشانه‌یه‌كی باش نییه‌، له‌ شه‌وی به‌فردا گرمه‌ی هه‌ور، ئاخر نابێ، ده‌گمه‌نه‌، به‌ڵام بوو، بۆ به‌یانی ئه‌سپ دزرابوو، خه‌ون نه‌مابوو، ته‌نیا رێگه‌ دۆزینه‌وه‌ی ئه‌سپه‌كه‌یه‌، یه‌كه‌م پرسیار ئه‌وه‌یه‌: ئه‌سپه‌كه‌ی منت نه‌دیوه‌؟ تا ساڵانێكی زۆریش له‌وه‌و دوا عه‌به‌ هه‌ر كه‌سی دیبا ئه‌و پرسیاره‌ی لێده‌كرد.

خه‌یاڵ پچڕاو شه‌و راكشاو دراوسێیه‌ك دیار نه‌بوو ده‌فرێكی پڕ له‌ چێشتی پێ بێت، عه‌به‌ هه‌ڵده‌له‌رزی، چه‌ند شه‌وێكیشه‌ خاڵیگه‌ی دێشێ، ئاخر عه‌به‌ هێنده‌ پیاوێكی ساده‌ بوو، بیری له‌وه‌ نه‌ده‌كرده‌وه‌ هه‌موو شه‌وێك كه‌ سه‌رمای ده‌بێت گورچیله‌كانی زیانیان پێده‌گات، ئازاری ئه‌م شه‌و له‌ شه‌وانی دی زیاتر بوو، سه‌رماكه‌ش به‌ هه‌مان شێوه‌، ده‌سته‌كانی رچیبوون، بیری له‌وه‌ كرده‌وه‌ ئاگرێك بكاته‌وه‌، به‌ ئاسته‌م جووڵه‌ی بۆ ده‌كرا، ملێك به‌ملاو ملێكی به‌ولادا بادا، هیچی لێ نه‌بوو ئاگری پێ بكاته‌وه‌، نه‌ دارێك، نه‌ ئێزینگێك، هیچ هیچ، خه‌وه‌نوچكه‌ ده‌یبرده‌وه‌، لووره‌ی ره‌شه‌با، عه‌به‌ زینده‌خه‌وی ده‌كرد، نیوه‌ راست و نیوه‌ خه‌ون، لووره‌ی ره‌شه‌با له‌ هه‌ردوو لا هه‌بوو، ناو به‌ ناو یادی منداڵیش جڵه‌وی خه‌ونه‌كه‌ی وه‌رده‌گرت، ئه‌و كاتی كه‌ ته‌مه‌نی هه‌شت نۆ ساڵ بوو، له‌گه‌ڵ كچۆڵه‌یه‌كی هاوته‌مه‌نیدا خه‌تخه‌تێنی ده‌كرد و بازی ده‌دا، كه‌ بازی ده‌دا ده‌یویست به‌رزتر بێته‌وه‌، دیسان لووره‌ی ره‌شه‌باكه‌ زاڵ ده‌بوو، ته‌ماشای ده‌كرد ئه‌و هه‌موو كارتۆنه‌ با بردوونی به‌ ئاسماندا، ده‌توت له‌ ئاسمانی شار كارتۆن ده‌بارێ، سه‌یری هه‌ر لایه‌كی ئاسمانی ده‌كرد هه‌ر كارتۆن بوو، ئه‌و پێویستی به‌ یه‌ك دوو كارتۆن بوو تا ئاگری پێ بكاته‌وه‌، له‌ بازه‌كانیدا هه‌وڵی ده‌دا به‌رزتر بێته‌وه‌، ده‌یویست ده‌ستی بگات به‌ كارتۆنێك له‌و كارتۆنانه‌ی با بردبوونی به‌ ئاسماندا، دیسان بروسكه‌ی ئازارێك شریتی خه‌ون و یادگارییه‌ تێكه‌ڵه‌كه‌ی ده‌پساند.

عه‌به‌ ده‌ترسا، نه‌یده‌زانی له‌ چی ده‌ترسێ، به‌ڵام زۆر ده‌ترسا، بیره‌وه‌رییه‌ك هه‌بوو نه‌یده‌ویست به‌ مێشكیدا گوزه‌ر بكات، ئه‌و بیره‌وه‌رییه‌ تاڵ بوو، جار جار سه‌ره‌تاتكێیه‌كی ده‌كرد له‌ مێشكی عه‌به‌دا، عه‌به‌ به‌ بزه‌یه‌ك له‌ بیر خۆی ده‌برده‌وه‌، ململانێی ده‌كرد و كه‌ڵكی ململانێشی پێوه‌ نه‌مابوو، ئاخری بیره‌وه‌رییه‌كه‌ به‌ خۆیی و ئه‌و هه‌موو تاڵییه‌وه‌ هاته‌وه‌ پێش چاوی، ئه‌ویش ئه‌و رۆژه‌ بوو كه‌ دوای یه‌ك مانگ گه‌ڕان به‌دوای ئه‌سپه‌كه‌یدا گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، به‌ منداڵی جارێك عه‌به‌ له‌گه‌ڵ هاوه‌ڵ و هاوته‌مه‌نه‌كانیدا گره‌ویان له‌سه‌ر خواردنی خوژیلك كردبوو، ئه‌و گیایه‌ی له‌ تاڵ تاڵتره‌، به‌ڵام هێشتا به‌قه‌د ئه‌و رۆژه‌ تاڵ نه‌بوو كه‌ به‌ ده‌ستی به‌تاڵ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌، ماڵ و منداڵ پێیان وت له‌ كوێ بووی بچۆره‌وه‌ بۆ ئه‌وێ.

عه‌به‌ هه‌رگیز هه‌ستی به‌ ترسێكی له‌و جۆره‌ نه‌كردووه‌، ترس و برسێتی و سه‌رما و ئازار پاڵه‌په‌ستۆیان له‌سه‌ر سینگی دروست كردبوو، هه‌رچه‌ند ته‌كانیشی ده‌دایه‌ خۆی هیچ سوودی نه‌بوو، توانای نه‌مابوو، هه‌ناسه‌یه‌كی ساردی هه‌ڵكێشاو كه‌وته‌ بیری سه‌رده‌می لاویی خۆی، ئه‌و كات به‌ گوڕو تین بوو كه‌وته‌ یادی ئه‌و ئێواره‌یه‌ی رانك و چۆغه‌كه‌ی له‌ باوه‌ڵه‌ ته‌نه‌كه‌ شینه‌كه‌ ده‌رهێناو ته‌كاندنی، تووتنیان پێوه‌كرابوو تا بۆنیان خۆش بێت و مۆرانه‌ش لێیان نه‌دا، راسته‌ تازه‌ نه‌بوون، به‌ڵام ئه‌وه‌ش باشترین جل و به‌رگی عه‌به‌ بوو، بۆ رۆژێكی وا تایبه‌ت نه‌بوایه‌ له‌به‌ری نه‌ده‌كردن، به‌ڵام ئه‌و ئێواره‌یه‌ تایبه‌ت بوو، ریشی تاشیبوو، رانك و چۆغه‌كه‌ی له‌به‌ر كرد و پشتێنه‌كه‌ی به‌ست و سه‌یرێكی ئاوێنه‌كه‌ی كرد و بزه‌یه‌كی هاتێ، دڵی خۆش بوو ده‌چووه‌ خوازبێنی.

دیسان موچوڕكێك رایچڵه‌كاندن، ترسه‌كه‌ی زیادی كرد، تێگه‌یشت به‌ره‌و كۆتایی ده‌چێت، ویستی هاوار بكات، به‌و هیوایه‌ی كه‌سێك بێت به‌ هانایه‌وه‌، به‌ڵام ده‌نگی ده‌رنه‌ده‌هات، هه‌موو هاوار هاواره‌كه‌ی ده‌بووه‌ ناڵه‌ ناڵ، ئه‌ویش به‌ ده‌نگێكی نزم تا له‌ كۆتاییدا ته‌نیا به‌شی نوزه‌یه‌كی لێ ده‌مایه‌وه‌، ناو به‌ ناو وێستگه‌یه‌كی ژیانی ده‌هاته‌ پێش چاو، به‌ڵام زۆری نه‌ده‌خایاند موچوڕكێك له‌و تۆزقاڵه‌ خه‌یاڵه‌ش دایده‌بڕی و دیسانه‌وه‌ ناڵه‌ ناڵێكی كز و وێستگه‌یه‌كی دیكه‌ و ترس و برسێتی و سه‌رما و ئازار، ئه‌م شتانه‌ شه‌وی عه‌به‌یان پێكهێنابوو.

دنیا رووناك ببوو عه‌به‌ كه‌ خه‌به‌ری بۆوه‌، ته‌نیا گوێی له‌ نوزه‌ی خۆی بوو، نوزه‌یه‌كی باریكی لێوه‌ ده‌هات، ویستی ته‌كانێك بداته‌ خۆی و هه‌ستێ، به‌ڵام بێسوود بوو، هیچ وزه‌یه‌ك له‌ گیانی عه‌به‌دا نه‌مابوو، ئازار و سه‌رمایه‌كی قورس جوڵه‌ی له‌به‌ر بڕیبوو، به‌ڵام پێی سه‌یر بوو له‌و سه‌رما زۆره‌دا هه‌ڵنه‌ده‌له‌رزی، هێنده‌ی نه‌برد نوزه‌ی نه‌ماو هه‌ستی به‌ ئازاره‌كانی كه‌م بۆوه‌، سه‌رماكه‌ش به‌و شێوه‌یه‌ نه‌بوو، هه‌ستی به‌ قاچه‌كانی و ده‌سته‌كانی له‌ده‌ست دابوو، ئاگای له‌ كات نه‌مابوو، به‌ڵام ده‌یزانی رۆژه‌، پرسیارێكی قورس له‌ خه‌یاڵدانی چۆڵ و هۆڵیدا ده‌هات و ده‌چوو، حه‌زی ده‌كرد له‌وه‌ تێ بگات، بۆچی هه‌ست به‌ ئازار ناكات و برسیشی نییه‌ و دنیاش نه‌ سارده‌ و نه‌ هیچ، عه‌به‌ چاوی بڕیبووه‌ ئاسمان، مقۆ مقۆیه‌كیش ده‌هاته‌گوێی، به‌ڵام هیچی لێ تێ نه‌گه‌یشت، جریوه‌ی چۆله‌كه‌كان ورده‌ ورده‌ كز ده‌بوون، له‌پی ده‌ستێك پێڵوه‌كانی بۆ داخست.

11-4-2021 دواهه‌مین پێداچوونه‌وه‌

 سکێچی نازدار ئەحمەد

 232 جار بینراوە