سەرەکی » دۆسێ » ئەگەری كشانەوەی ئەمریكا لە عیراق و وڵاتانی ناوچەكە

لە دوای كشانەوەی ئەمریكا لە ئەفغانستان و گەڕانەوەی تالیبان

ئەگەری كشانەوەی ئەمریكا لە عیراق و وڵاتانی ناوچەكە

كشانەوەی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە ئەفغانستان و كۆنترۆڵكردنەوەی ئەو وڵاتە لە لایەن بزووتنەوەی تالیبانەوە، قسە و باسی لە بارەی كشانەوەی هەمان وڵات لە عیراق و وڵاتانی تری ناوچەكە بە چڕی هێناوەتە ئاراوە.

ئایا لەم ناوچەیەدا چی روودەدات؟ ئەمریكا بە نیازی چییە؟ ئەو وڵاتانەی ئەمریكا پشتیوان و هاوكاریان بوو بۆچی نەیانتوانی ببنە حكومەت و دەوڵەتی سەركەوتوو؟ پرسیارە جددیەكەش ئەوەیە ئایا لە دوای ئەفغانستان، ئەمریكا لە عیراق و سوریا و وڵاتانی تر دەكشێتەوە یان نا؟

كاتێك واشنتۆن ركابەری لەگەڵ چین بە ئەولەویەت دەزانێت واتای ئەوەیە كە هەمووان بكاتە سووتووی ئەو شەڕە كە بەپێی زۆر لێكدانەوە شەڕێكی ستراتیجی و ئابووری دەبێت نەك شەڕی تەقلیدی.

بەدواداچوونی رۆژنامەوانی

ئەمریكا لە عیراق دەكشێتەوە؟
لەوەتەی ئەمریكا لە ئەفغانستان كشاوەتەوە، بە شێوەیەكی چڕ و پڕ قسە لەسەر كشانەوەی ئەو وڵاتە لە عیراقیش دەكرێت. ئایا ئەوە روودەدات؟ تەنانەت پێش ئەوەی تالیبان بە تەواوی بۆشایی ئەمریكا لەو وڵاتە پڕ بكاتەوە.

لە ماوەی چەند مانگی رابردوودا، ئەمریكا و عیراق لە رێگەی دیالۆگی ستراتیجییەوە چەند جارێك كۆبوونەوە و دیداری فراوانیان هەبووە بۆ گفتوگۆ كردن تا رادەی رێكەوتن لە بارەی ئایندە، ئایندەی عیراق و پەیوەندییەكانی، ئایندەی مانەوەی ئەمریكا و هێزە شەڕكەرەكانی.

هۆكاری قسەكردنی جددیانەی ئەمریكا بۆ دیاریكردنی ئایندەی خۆی لە عیراق و ناوچەكە بە دیاریكراوی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حوكمڕانی دۆناڵد ترەمپ، بە تایبەتی لە دوای تیرۆركردنی قاسم سولەیمانی و ئەبو مەهدی موهەندیس.

ئێستاش كە عیراق بەرەو هەڵبژاردنی پێشوەخت دەڕوات، پرسی كشانەوەی ئەمریكا، یان لانیكەم كشانەوەی هێزە شەڕكەرەكانی ئەمریكا، بەشێك لە خواستی لایەنە شیعە توندڕەوەكان بەدیدەهێنێت و ئەوەش وەك پرسێكی گەرم و كاریگەری ناو هەڵبژاردنەكە تەماشا دەكرێت.

تالیبان ئەفغانستانی كۆنترۆڵكردەوە
لە مانگی ئایاری ئەمساڵەوە، هێزەكانی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە ئەفغانستان دەستیانكرد بە كشانەوە، دوای ماوەیەكی كەمیش چەكدارەكانی بزووتنەوەی تالیبان بە شێوەیەكی فراوان ناوچە جیاجیاكانی ئەو وڵاتەیان كۆنترۆڵ كردەوە تا لە رۆژی 15ی 8 دوای هەڵاتنی سەرۆك و بەرپرسانی باڵا، كابولی پایتەختیش كۆنترۆڵكرایەوە.

بەو شێوەیە، نزیكەی 20 ساڵی تەواو ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە ئەفغانستان مانەوە. هەوڵ و كۆششی زۆریاندا بۆ ئەوەی حكومەتێكی بەهێز و سوپایەكی نیشتمانی لەو وڵاتە دابمەزرێت كە بەرامبەر رەوتی ئیسلامیی توندڕەو و جوڵانەوەی تیرۆریزمی جیهانی بەرگری بكات، بەڵام وا دیارە ئەو هەوڵانە شكستان هێنا.

لە سەرەتادا هاتنی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی و پەیمانی ناتۆ بۆ رووخاندنی ئەمارەتی ئیسلامی تالیبان و لەناوبردنی رێكخراوی قاعیدەی ئوسامە بن لادن بوو، هەرچەندە ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی ئامانجە سەرەتاییەكانیان بەدیهێنا، بەڵام سەركەوتوو نەبوون لە گەڕاندنەوەی ئارامی و سەقامگیری بۆ ئەو وڵاتە، ئەو دامەزراوانەی لە دوای 2001 لە ئەفغانستان دامەزران نەیانتوانی بەرگەی هەژموونی تالیبان بگرن.

دەستوەردانی ئەمریكا لە ئەفغانستان شكستیهێناوە
ئێستاش كە دەستوەردانی ئەمریكا لە ئەفغانستان شكستیهێناوە، بە شێوەیەكی فراوان لە میدیای ناوخۆیی و جیهان مشتومڕ هاتۆتە كایەوە لە بارەی ئەگەری كشانەوەی ئەمریكا لە عیراق. چونكە لە شێوە گشتییەكەیدا، سروشتی دۆخی ناوخۆیی و دەستوەردانی ئەمریكا و زۆر مەسەلەی تریش لە عیراق و ئەفغانستان، هاوشێوە یان لانیكەم، نزیكی یەكترن، بۆیە هەر لەخۆوە نییە كە باسی ئەگەری كشانەوەی ئەمریكا لە عیراقیش دەكرێت.

عیراق یەكێكە لەو وڵاتانەی لە لیستی میحوەری شەڕی ئەمریكیدا بوو، لە دوای ئەفغانستانیش، ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی هێرشیان دەستپێكرد بۆ رووخاندنی رژێمی بەعس و سەدام حسێن، هاوشێوەی ئەفغانستان، ئەمریكا لەوەدا سەركەوتوو بوو، بەڵام ئەوەی تیایدا شكستی خوارد ئەوە بوو كە هەموو پلانەكانی رووبەڕووی ئاستەنگی زۆر بوونەوە لە گەڕاندنەوەی ئارامی و سەقامگیری و دامەزراندنەوەی دەوڵەت و دامەزراوەكان بە بەهێزی كە توانای بەسەر هەموو كێشەكاندا بشكێت.

هاوپەیمانێتی جیهانی دژی تیرۆر
لە دوای هێرشەكانی 11ی سێپتەمبەر و رووخاندنی هەردوو باڵەخانەی بازرگانی جیهانی لە شاری نیویۆرك، ئەمریكا هاوپەیمانێتییەكی جیهانی پێكهێنا بۆ دژایەتی ئەنجامدەرانی ئەو هێرشە و ئەو وڵات و گرووپ و لایەنانەی هاوكار و پشتیوان بوون یاخود بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ زەمینەی تیرۆر خۆش دەكەن.

ئەوكات، جۆرج بووشی كوڕ سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بوو، بە روونی و ئاشكرایی رایگەیاند، ئەم هاوپەیمانێتییە بۆ دژایەتی تیرۆرە، بۆ دژایەتی ئەوانەیە كە ژیانی ئاسایی خەڵك دەخەنە مەترسییەوە و دەیكەنە ئامانج، لەو شەڕەشدا بێلایەن نییە، ئەگەر لەگەڵماندا نەبیت دوژمنمانیت.

هەر ئەو كاتیش لە وتارێكیدا لە رۆژی 29ی 1ی 2002 جۆرج بووشی كوڕ رایگەیاندبوو، ئەو دەوڵەتانەی جیهان كە پشتیوان و هاوكاری تیرۆریزمی جیهانی دەكەن و چەكی كۆمەڵكوژیان هەیە میحوەری شەڕ و دوژمنكارین، لەو سەردەمەی جیهانیشدا و بەپێی پۆلێنبەندیی بووش، بریتی بوون لە وڵاتانی عیراق و ئێران و كۆریای باكوور.

رێكەوتنی ئەمریكا و عیراق
لە كۆتایی مانگی رابردوودا، خولێكی تری كۆبوونەوەكانی نێوان وەفدە باڵاكانی ئەمریكا و عیراق لە واشنتۆن بەڕێوەچوو و رێكەوتن لەسەر ئەوەی تا كۆتایی ئەمساڵ، ئەمریكا هێزە شەڕكەرەكانی خۆی لە عیراق بكشێنێتەوە.

لەو بارەیەوە، جێن ساكی وتەبێژی كۆشكی سپی دوایین پێشهاتەكانی پەیوەست بە دیالۆگی ستراتیجی ئەمریكا و عیراقی روونكردەوە و وتی، ئێستا گەیشتوونەتە قۆناغێك كە ئەركی هێزەكانی ئەمریكا لە شەڕكردنەوە بۆ مەشق و راوێژ و هاریكاریكردن لەگەڵ لایەنی عیراق گۆڕانكاریی بەسەردا هاتووە.

وتەبێژی كۆشكی سپی جەخت دەكاتەوە، گۆڕانكاری بەسەر ئەركی سەربازیی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق دێت، بەڵام ئەوە بە مانای كۆتاییهاتنی هاوبەشی نێوان واشنتۆن و بەغدا نابێت.

دوا بەدوای كۆبوونەوەكان، راگەیەندراوی رەسمی لەو بارەیەوە بڵاوكرایەوە كە تیایدا هاتووە، هەردوو وڵات گفتوگۆكانیان لە رێگەی لیژنەی هاوئاهەنگی پەیوەست بە رێككەوتننامەی ستراتیجی درێژە پێدەدەن، ئەمریكا رێزی هەیە بۆ سەروەریی عیراق و یاساكانی ئەو وڵاتە و بەڵێنیداوە بە دابینكردنی ئەو یارمەتیانەی كە پێویستی پێیانە.

بڕیارێكی سەرۆكی پێشووی ئەمریكا
پێشتر ئەمریكا بە بڕیاری دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی پێشووی ئەمریكا ژمارەی سەربازانی خۆی لە 3000 سەربازەوە كەمكردەوە بۆ 2500، ئێستاش جۆ بایدن ئاماژەی بەوەنەداوە كە چەند سەربازیان لە عیراق دەمێننەوە، بەڵام بەرپرسێكی باڵای ئیدارەكەی كە نەیویستووە ناوی ئاشكرا بكرێت بە ئاژانسی ئەسۆشەیتدپرێسی وتووە، لەوانەیە بۆ مەشق و راهێنان پێویست نەكات ژمارەی سەربازان لەوە كەمتر بكرێتەوە.

هەریەك لە فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عیراق و ئەنتۆنی بلینكن وەزیری دەرەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا سەرۆكایەتیی وەفدی هەردوو وڵاتی عیراق و ئەمریكایان كرد لە كۆبوونەوەی خولی چوارەم و كۆتایی دانوستاندنی ستراتیجی كە لە رۆژی 11ی حوزەیرانی 2020 وەك بەشێك لە رێككەوتننامەی ستراتیجیی ساڵی 2008 بۆ پەیوەندیی دۆستایەتی و هاوئاهەنگیی نێوان ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و كۆماری عیراق دەستیان پێكرد بوو.

كشانەوە تا كۆتایی ئەمساڵ بەردەوام دەبێت
هاوكات، وتەبێژی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی عیراق رایگەیاندـ كشانەوەی هێزێكی سەر بە هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژ بە داعش لە عیراق و گەڕانەوەی بۆ بنكەیەكی سەربازیی لە كوێت لە دەرئەنجامی گفتوگۆی ستراتیجیی نێوان بەغدا و واشنتۆن بووە و كشانەوەكەش تا كۆتایی ئەمساڵ بەردەوام دەبێت.

لیوا یەحیا رەسول رایگەیاند، پڕۆسەی كشانەوەی هێزە شەڕكەرە بیانییەكان لە عیراق تا كۆتایی ئەمساڵ بەردەوام دەبێت، لەمەودوا تەنها راوێژكارانی سەربازیی بە ئامانجی راهێنان و مەشقكردن لە عیراق دەمێننەوە و پاراستنی گیانی راوێژكارەكانیش لە ئەستۆی هێزە عیراقییەكان دەبێت.

لیوا یەحیا رەسول سەبارەت بە پاراستنی ئاسایشی دەنگدەرانیش لە رۆژی هەڵبژاردنەكاندا وتیشی، لە لایەن فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكانی عیراق پلان بۆ پاراستنی گیانی دەنگدەران و ناوەندەكانی دەنگدان دانراوە و ئەركیان تەنها پاراستنی گیانی دەنگدەران و ناوەندەكانی دەنگدان دەبێت و هیچ پەیوەندییەكمان بە كاركردن لەناو ناوەندەكانی دەنگداندا، نابێت.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، لیوا قارەمان شێخ كەمال جێگری سەرۆكایەتی ئەركان بۆ ئۆپراسیۆنەكان لە وەزارەتی پێشمەرگە رایگەیاند، هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆكایەتی ئەمریكا لە ساڵی ٢٠١٥ەوە تائێستا هاوكاری لۆجستی لیواكانی پێشمەرگە دەكات و لەلایەن وەزارەتی بەرگری ئەمەریكاشەوە بودجەیەكی ساڵانە بۆ هاوكاری پێشمەرگە و سوپای عیراق تەرخانكراوە.

هاوكارییەكانی هاوپەیمانان بۆ هێزەكانی پێشمەرگە
ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، كشانەوەی هێزە شەڕكەرەكانی ئەمریكا لە عیراق، كاریگەری لەسەر ناردنی هاوكارییەكانی هاوپەیمانان بۆ هێزەكانی پێشمەرگە نابێت و هاوكارییەكان بەردەوام دەبن.

ئەمریكا و هێزە ئەمنییەكانی عیراق و پێشمەرگە
هاوكات رێڤینگ هروری سەرۆكی لیژنەی كاروباری پێشمەرگە لە پەرلەمانی كوردستان رایگەیاند، هێشتا هێزە ئەمنییەكانی عیراق و هێزەكانی پێشمەرگە پێویستیان بە پاڵپشتی سەربازیی ئەمریكا هەیە.

رێڤینگ هروری لە لێدوانێكی رۆژنامەوانییدا ئاماژەی بەوەداوە، پێویستە ئەمریكا و عیراق بە جیددی بیر لە پرسی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق بكەنەوە و گوتی: «هێشتا هێزە ئەمنییەكانی عیراق و هێزەكانی پێشمەرگە پێویستییان بە پاڵپشتی سەربازیی ئەمریكا هەیە بە تایبەتیش لە بواری ئاسمانیی و لۆجستییدا، ئەمە وێرای ئەوەی كە هێشتا هەڕەشەی گرووپە تیرۆریستییەكان لە عیراقدا ماوە.

وتیشی: كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عیراق، بۆشایی لە نێوان سوپای عیراق و پێشمەرگە لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا، دروست دەكات. ترسمان لەوە هەیە كە كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا سیناریۆی ئەفغانستان لە عیراق دووبارە ببێتەوە.

 196 جار بینراوە