سەرەکی » ئابووری » داوای پێداچوونەوە بە بڕیاری رێكخستنەوەی باج لە هەرێم دەكرێت

«دەبێت بە هەماهەنگی لەگەڵ حكومەتی عیراقدا بكرێت»

داوای پێداچوونەوە بە بڕیاری رێكخستنەوەی باج لە هەرێم دەكرێت

راپۆرتی: تەها عەبدوڵڵا – هەولێر

بڕیاری پێداچوونەوە و رێكخستنەوەی شێوازی وەرگرتنی باج لە هەرێمی كوردستان كاردانەوەی لێكەوتۆتەوە و بەشێك لە بازرگانان و خاوەن داهاتەكان پێیانوایە، ئەو گۆڕانكارییەی لە وەرگرتنی باجدا كراوە، لەگەڵ بارودۆخی دارایی و ئابووریی ئەم قۆناغەدا ناگونجێت.

دەشڵێن: «ئەو گۆڕانكارییەی كە كراوە، تەنیا كۆكردنەوەی پارە و زیادكردنی داهاتە بۆ حكومەت، تا كورتهێنانی بودجە پڕ بكرێتەوە».

لای خۆیانەوە، ئابووریناسان وایدەبینن، دەبێت وەرگرتنی باجی دەرامەت بە یەكسانی و دادپەروەری بێت، بەجۆرێك جیاوازی بكرێت لەنێوان ئەو پڕۆژانەی كە بە فعلی كار دەكەن و داهاتیان هەیە لەگەڵ ئەو پڕۆژانەی لەكاركەوتوون.

دوو شوێن وەك یەك باج دەدەن
عەبدولواحید تەها، بەڕێوەبەری راگەیاندنی ژووری بازرگانی و پیشەسازیی هەولێر، بە كوردستانی نوێ-ی راگەیاند، لە بنەڕەتدا حكومەت مافی خۆیەتی باج و رسومات وەربگرێت، ئەویش لە بارودۆخێكی سەقامگیر و لەو كاتانەی كە خۆی خزمەتگوزارییەكان پێشكەش بكات، لەگەڵ ئەوەشدا وەرگرتنی باج یان گۆڕانكاریكردن لە شێوازەكەی، پێویستی بە سیستمێكی ژمێریاریی بەهێز هەیە، بۆئەوەی داهاتی ئەو كەسانە بزانرێ كە باجیان لێوەردەگیرێت.

وتیشی: «لە وڵاتان داهاتی كۆمپانیا و شوێنە گشتییەكان، بە دامەزراوەكانی دەوڵەت بەستراونەتەوە، تا دادپەروەری لە وەرگرتنی باجدا هەبێت و بەگوێرەی داهاتەكانیان باجیان لێوەربگیرێت، بەڵام لە هەرێمی كوردستان دوو شوێن وەك یەك باج دەدەن، لەكاتێكدا پێدەچێت داهاتی یەكێكیان كەمتر بێت لەوەی دیكە، یان ئەو شوێنە هەر داخرابێت، كەچی بەشێوەی تەخمینی باجی لەسەر حساب دەكرێت».

ئەو پێیوایە، پێویستە حكومەت لە وەرگرتنی باجدا رەچاوی بارودۆخی هاووڵاتیان و كاسبكاران بكات، بەشێوەیەك بێت لەگەڵ سەردەمەكەدا بگونجێت، چونكە هەر جۆرە كەموكوڕییەك لە باجدان-دا، كاریگەریی خراپی لەسەر حكومەت و هاووڵاتیان دەبێت.

هەنگاوێكی باشە
هاوكات، رەمزی گۆمەشینی ئابووریناس و خاوەنی نووسینگەی ئاڵوگۆڕی دراو لە بۆڕسەی كوردستان لە هەولێر، بە كوردستانی نوێ-ی راگەیاند، لە هەموو وڵاتێكدا سیستمی وەرگرتنی باج پەیڕەو دەكرێت، كە دەبێتە سەرچاوەی داهات بۆ حكومەت، بەتایبەتی لەو وڵاتانەی كە داهاتی نەوتیان نییە، بۆیە لەگەڵ وەرگرتنی باجدا هەوڵ دەدەن لە رێگای كەرتەكانی گەشتیاری و كشتوكاڵی و پیشەسازییەوە، داهاتی خۆیان زیاد بكەن.

وتیشی: «لە هەرێمی كوردستانیش بڕیاری رێكخستنەوەی باج دراوە و ماوەیەكە بۆتە باسوخواسی بازرگانان و هاووڵاتیان بەگشتی، ئەوە هەنگاوێكی باشە، بە مەرجێك بەشێوەیەكی ستاندارد و ئابوورییانە بێت، بە تایبەتی بۆ ئەم قۆناغەی هەرێم، چونكە سەرچاوەی داهاتەكان كەمبۆتەوە، لەوانە بڕینی بودجەی هەرێم لە بەغدا و دابەزینی نرخی نەوت لە ساڵی رابردوودا».

بەوتەی ئەو ئابووریناسە، لەگەڵ وەرگرتنەوە و رێكخستنەوەی باجدا، پێویستە چاودێری نرخی كەلوپەل و پێداویستییەكان بكرێت، چونكە ئەو باجەی دەخرێتە سەر كۆمپانیا ‌و خاوەن كارەكان، دواجار دەكەوێتە سەر شانی هاووڵاتیان و بەكاربەر.

دەبێتە هۆی دروستبوونی هەڵئاوسان
لای خۆیەوە، شەماڵ نوری ئابووریناس و ئەندامی ئەنجومەنی سەندیكای ئابووریناسانی كوردستان، بە كوردستانی نوێ-ی راگەیاند، بڕیاری رێكخستنەوەی باج لە هەرێمی كوردستان دەبوو لە رێگای پەرلەمان و بەڕاوێژ لەگەڵ كەسانی شارەزا و پسپۆڕەوە دیراسە بكرێت، نەوەك تەنیا بە رێنماییەك دەربكرێت، چونكە دوای ئەو هەموو قەیران ‌و كێشە ئابووری و داراییانەی روبەڕووی هەرێم بوونەوە، جێبەجێكردنی بڕیاری رێكخستنەوەی باج ئاسان نییە.

وتیشی: «بۆ رێكخستنەوەی باج لە هەرێم، پێویستە هەماهەنگی لەگەڵ حكومەتی عیراق بكرێت‌ و نابێ جیاوازییان هەبێت، چونكە لەكاتێكدا ئەگەر ئەو باجەی لە دەروازە سنوورییەكانی هەرێم زیاتر بێت، ئەوا بازرگانان روو دەكەنە دەروازەكانی دیكەی عیراق».

ئەو ئابووریناسە ئاماژە بەوەشدەكات، پێویستە رەچاوی ئەوەش بكرێت كە بەهۆی زیادكردنی باجەوە، نرخەكان گران دەبێت، چونكە هەر هەنگاوێكی هەڵە و بوونی كەموكوڕی لە سیستمی باجدا دەبێتە هۆی دروستبوونی هەڵئاوسان، واتا هێزی دیناری عیراقی بەرامبەر كاڵاكان كەم دەبێتەوە، لەم حاڵەتەدا راستە كە حكومەت داهاتی بۆخۆی زیادكردووە، بەڵام لە داهاتی خەڵك كەم دەكات و تووشی گرفتی دارایی و ئابووری دیكە دەبێتەوە.

بۆچوونی ئابووریناسان و شارەزایان لەبارەی سیستمی باج لە هەرێمی كوردستان لەكاتێكدایە، لێپرسراوانی وەزارەتی دارایی و بەڕێوەبەرایەتییە تایبەتمەندەكان جەخت دەكەنەوە، حكومەتی هەرێم باجی زیاد نەكردووە، بەڵكو تەنیا رێكیخستۆتەوە، راشیدەگەیەنن، لەمەودوا هیچ كەسێك و كۆمپانیایەك لە وەرگرتنی باجدا بەدەر ناكەن.

 289 جار بینراوە