سەرەکی » ئەدەب و هونەر » شانۆگه‌ری‌ (زه‌لكاو) چه‌ند سه‌رنجێك له‌میانه‌ی‌ كاری‌ ده‌رهێنانه‌وه‌

شانۆگه‌ری‌ (زه‌لكاو) چه‌ند سه‌رنجێك له‌میانه‌ی‌ كاری‌ ده‌رهێنانه‌وه‌

ئه‌رسه‌لان ده‌روێش

 

2-2 کۆتایی

دووه‌م : دامه‌زراندنی‌ گوتاری‌ نمایش

ئه‌گه‌ر هه‌وڵ بده‌ین روانگه‌ی‌ ده‌رهێنه‌ر له‌ رووی پراكتیكه‌وه‌ به‌ (یه‌كه‌) هونه‌رییه‌ پێكهێنه‌ره‌كانی‌ بسپێرینه‌وه‌، ئه‌وا پیویسته‌ چه‌ند چه‌مكێكی‌ سه‌ره‌كی‌ ئه‌و پڕۆسێسه‌ باس بكه‌ین وه‌ك: كاریگه‌ریی میزانسین Miseenscene له‌ گرێدان وابه‌سته‌كردنی ره‌گه‌زه‌كانی‌ نمایش به‌یه‌ك دی‌ و سیستماتیكی‌ فۆرمی‌ بزاوت و جووڵه‌ی‌ ناو پانتایی، هه‌روه‌ها بونیادی‌ نه‌خشه‌ شانۆییه‌كه‌ Stage desing له‌ رووی‌ دابه‌شكردنی‌ بارستاییه‌كان و جۆری‌ هاوسه‌نگی‌ نێوانیان و په‌یوه‌ندی نێوان شوێنی‌ وه‌رگر و فه‌زای‌ نمایش، ئه‌وه‌ وێڕای‌ نه‌خشی‌ ئه‌دای‌ ئه‌كته‌ره‌كان و كاریگه‌ریی‌ و كارابوونی‌ مۆزیك و رووناكی‌ و جلوبه‌رگ و مه‌یكه‌پ و ئێكسسوار له‌ بونیادی‌ سینۆگرافیادا Scenography و له‌ ناو نه‌خشه‌ و به‌رجه‌سته‌ی‌ ئاماژه‌ سیمیۆلۆژییه‌كانی‌ گوتاری‌ نمایشدا.

دیدگا و پڕۆسه‌ی‌ ده‌رهێنان له‌لای‌ (كامه‌ران ره‌ئوف) به‌ ته‌نها بریتییه‌ نییه‌ له‌ گواستنه‌وه‌یه‌كی‌ رووكه‌ش بۆ حیكایه‌ت به‌بێ ئاڕاسته‌یه‌كی‌ دیاریكراو و مه‌به‌ستگه‌را یان به‌بێ ره‌هه‌ندێكی‌ فه‌لسه‌فی دیاریكراو كه‌ به‌ ته‌نها زایه‌ڵه‌ی‌ سه‌رده‌مێكی‌ به‌سه‌رچووی‌ قاوغ به‌تاڵ بێت.

من لێره‌دا هه‌وڵده‌ده‌م به‌ كورتی‌ لێكدانه‌وه‌ی‌ خۆم بۆ كردنه‌وه‌ی‌ هه‌ندێك له‌ كۆده‌كانی‌ دیدی هونه‌ریی و هزریی ده‌رهێنان له‌ نمایشی‌ (زه‌لكاو)دا له‌میانه‌ی‌ سینۆگرافیاوه‌ باس بكه‌م، چونكه‌ سینۆگرافیا له‌ ته‌واوی‌ كاره‌كانی‌ ده‌رهێنه‌ردا ده‌روازه‌یه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ روانین و فۆرمی‌ كاركردنی‌ له‌لایه‌ك و چێژوه‌رگرتن له‌ خه‌یاڵ و سه‌لیقه‌ و ئه‌زموونه‌ هونه‌رییه‌كه‌ی‌ له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌.

دیكۆر: له‌ (سینۆگرافیای‌ زه‌لكاو)دا پانتاییه‌كی‌ گرنگی‌ رووبه‌ری‌ دیدگای‌ ده‌رهێنانی‌ له‌ خۆ گرتووه‌، ئه‌وه‌ی‌ سه‌ره‌تا ده‌یبینین بریتییه‌ له‌ (دوو) دیواری‌ داڕماوی‌ به‌رز كه‌ له‌ هه‌ر دوولاوه‌ به‌ پاشماوه‌ و خاشاك ته‌نراوه‌ و مرۆڤه‌كان بێ ده‌سه‌ڵات و ملكه‌چ له‌ ئاستیا ده‌رده‌كه‌ون هه‌ردوو دیواره‌كه‌ له‌ بۆته‌ی‌ هاوسه‌نگییه‌كی‌ (سیمتری‌_ syminetry)دا، وه‌ك یه‌ك به‌ كولانه‌ی‌ گۆڕئاسا بۆ دانیشتوانه‌كانیان دیزاین كراون، له‌ نێوانیاندا و له‌ قووڵاییدا قاڵدرمه‌یه‌ك به‌ره‌و به‌رزایی و ئاستێكی‌ نه‌بینراو، به‌ڵام خه‌مڵێنراو هه‌ڵده‌كشێت و په‌نجه‌ره‌یه‌كی‌ ئاسنی‌ شیشبه‌ند له‌ شێوه‌ی‌ زینداندا به‌ هه‌ڵواسراوه‌ی‌ لێوه‌ ده‌بینرێت. ئه‌وه‌ سه‌ره‌ڕای‌ چه‌ند كه‌لوپه‌لێكی‌ تر وه‌ك مێز و كورسی‌ و فانۆس و ئاوێنه‌ی‌ شكاو و ته‌ختی‌ نووستن و… هتد، كه‌ ئه‌كته‌ره‌كان له‌ درێژایی دیمه‌نه‌كان له‌گه‌ڵ كه‌لو په‌له‌ ساده‌كانی‌ ئێكسسوار و جلوبه‌رگ و مه‌یكئه‌پ و مۆزیك له‌ میانه‌ی‌ به‌ستێنی‌ پێكهاته‌ی‌ جووڵه‌ و ئه‌كتینه‌وه‌ به‌كاریان ده‌به‌ن. ئه‌م دیكۆره‌ ئاماژه‌ داره‌، تاڕاده‌یه‌كی‌ زۆر ژینگه‌ی‌ كاره‌كته‌ر و ئاستی‌ چینایه‌تی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تییان دیاری‌ ده‌كات، (ده‌رهێنه‌ر) سه‌ركه‌وتوانه‌ یه‌كه‌كانی‌ میزانسین و قه‌باره‌ و ته‌ن و بارسته‌كان و هاوسه‌نگی ره‌نگ و جووڵه‌ و سێبه‌ر و رووناكی‌ تیادا یه‌كانگیر كردووه‌، له‌لایه‌كی‌ تریشه‌وه‌ هه‌ڵكۆڵینی‌ هزریی و ئیستاتیكی‌ خۆی له‌به‌رده‌م خوێندنه‌وه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ وه‌رگر نه‌خشاندووه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ هێمای‌ دابه‌شكردنی‌ دیكۆره‌كه‌ بۆ (دوو دیوار) وه‌ك (دوو زۆن) له‌ لایه‌ك و ئاماژه‌ی‌ (ژێره‌وه‌)و (سه‌ره‌وه‌ ) وه‌ك ژێرزه‌مینی‌ كرێنشینان و سه‌رزه‌مینی‌ بنه‌ماڵه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتدار و خاوه‌ن سامانی‌ نێو شانۆگه‌رییه‌كه‌ زۆر رۆشنه‌. نه‌خاسمه‌ له‌دوا به‌كارهێنانی‌ بینراوه‌كه‌دا و له‌ كرده‌ی‌ وێكهێنانه‌وه‌ی‌ هه‌ردوو دیواره‌كه‌ بۆ وێناكردنی‌ زبڵدانێكی‌ گه‌وره‌ی‌ پاشه‌ڕۆ، به‌ ته‌واوی‌ په‌یامه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ به‌ وه‌رگران ده‌گه‌یه‌نێت و هیچ گرێ و گۆڵێك بۆ گومان و دوودڵی‌ له‌ ئاراسته‌ی‌ ره‌خنه‌یی و فۆرمی‌ كاركردنی‌ ده‌رهێنه‌ر و ستایله‌ هونه‌رییه‌كه‌ی‌ ناهێڵێته‌وه‌. ئه‌وه‌ش تۆكه‌مه‌یی دیدگا و توانا هونه‌ركاریی پراكتیزه‌كردنی‌ ده‌سه‌لمێنێت.

میزانسین: له‌ داڕشته‌ی‌ میزانسنی‌ ئه‌م نمایشه‌دا به‌شێكی‌ تری‌ ئاستی‌ قاڵبوون و سه‌لیقه‌ی‌ هونه‌ریی و یه‌كانگیربوونی‌ سیستمه‌ ره‌خنه‌ ئامێزه‌كه‌ی‌ هزری‌ ده‌رهێنه‌ر له‌گه‌ڵ شێوازی كاركردنیدا ده‌بینین، ئاشكرایه‌ كه‌ (میزانسین له‌ مێژووی‌ گه‌شه‌ سه‌ندنی‌ شانۆدا ره‌هه‌ندی‌ سێهه‌می‌ بۆ مه‌وداكانی‌ نێو فه‌زای‌ شانۆ هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، نه‌خاسمه‌ له‌ میانه‌ی‌ په‌یوه‌ندی‌ ده‌رهێنه‌ر به‌جووڵه‌ی‌ ئه‌كته‌ر و دیكۆره‌وه‌ و ده‌ربازكردنی‌ نمایش له‌ هه‌ژموونی‌ ده‌ق و دیاریكردنی‌ بیرۆكه‌ و كۆبینی‌ هه‌ر بینراوێك )2 . به‌ نموونه‌ ئه‌گه‌ر ته‌ماشای‌ جووڵه‌ی‌ كاره‌كته‌ره‌كان بكه‌ین له‌ پانتایی شانۆكه‌دا كه‌ ژێر زه‌مینێكه‌ له‌گه‌ڵ پانتایی سه‌ره‌وه‌ كه‌ سه‌رزه‌مینی‌ ده‌ربازبوونه‌ و كۆمه‌ڵه‌ ئاماژه‌ و هێمایه‌كی‌ جیاوازی‌ له‌خۆگرتووه‌، هه‌میشه‌ كاره‌كته‌ره‌كان به‌ دڵخۆشییه‌وه‌ سه‌رده‌كه‌ون وه‌ك ئاماژه‌یه‌كی‌ شاعیری بۆ پیاده‌كردنی‌ خه‌ونی‌ ده‌ربازبوون و ئازادیی، به‌ڵام به‌ غه‌مباری‌ دێنه‌ خواره‌ و ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ ناو كولانه‌كانیان وه‌ك ئاماژه‌یه‌كی‌ ده‌رهێنه‌ر به‌ كۆت بوونیان له‌و زه‌لكاوه‌ قووڵه‌ خه‌ره‌ند ئاسایه‌دا!.

یاخود له‌ جووڵه‌یه‌كی‌ تردا ده‌بینین كاره‌كته‌ری‌ (ئانا)دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌مرێت دێته‌ هۆڵه‌كه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ بینه‌راندا داده‌نیشێت، وه‌ك هێمایه‌ك بۆ ئالووده‌بوونی‌ بینه‌رانیش به‌و نه‌خۆشی سیله‌ی‌ دووچاری‌ ئه‌و ببووه‌ له‌ نێو ژینگه‌یه‌كی‌ پۆخڵ و زه‌لكاوێكی‌ پڕ پاشه‌ڕۆدا كه‌ ره‌هه‌ندێكی‌ ئایدیایی ره‌خنه‌گرانه‌ وێنا ده‌كات… له‌ڕوویه‌كی‌ تره‌وه‌ توانستی‌ ده‌رهێنان له‌ ته‌واوی‌ دابه‌شكردنه‌كانی‌ جووڵه‌ی‌ ئه‌كته‌ره‌كان و هێڵه‌كانی‌ بزاوتی‌ هه‌ر كاره‌كته‌رێك به‌گوێره‌ی‌ مه‌وداكانی‌ كه‌سایه‌تییه‌كه‌ی‌ و جۆری‌ هه‌ڵوێسته‌ دراماتیكییه‌كه‌ و ئه‌تمۆسفێری‌ گشتی‌ زه‌ق ده‌بێته‌وه‌، ئه‌وه‌ش له‌ ئاكامدا ده‌سه‌ڵاتی‌ ده‌رهێنه‌ر له‌ڕووی‌ دیاریكردنی‌ ریتم -rhythm ی‌ نمایشه‌كه‌ ده‌سه‌ته‌باڵا ده‌كات و هه‌بوونی‌ ستراتیژێكی‌ پته‌و بۆ نه‌خشه‌ی‌ دیدگا هونه‌رییه‌كه‌ی‌ به‌رۆشنی‌ به‌رچاو ده‌خات. نموونه‌ی‌ ئه‌و توانایه‌ له‌ ته‌واوی‌ په‌یوه‌ندییه‌ دامه‌زراو و ئیستاتیكییه‌كانی‌ نێو توخمه‌ دیده‌ییه‌كانی‌ پانتایی شانۆ Theatrical Space له‌ ئه‌كته‌ر و دیكۆر و رووناكی‌ و… هتد به‌رجه‌سته‌یه‌، به‌ شێوازێكی‌ جووڵه‌گه‌ریی ئه‌وتۆ كه‌ یه‌كانگیریی گوتاری نمایش له‌ڕووی‌ هزریی و هونه‌رییه‌وه‌ به‌ ئاڕاسته‌یه‌كی‌ چێژبه‌خش و تیوار و روون له‌ ئارادایه‌.

یه‌كه‌م وشه‌ كه‌ له‌سه‌ر زمانی‌ (ئانا)ده‌بیسرێت ئاماژه‌یه‌ بۆ (خۆرهه‌ڵاتن) پرسی‌ ئازادیی و بینینی‌ خۆرهه‌ڵاتن خولیای‌ ته‌واوی‌ سه‌رنشینانی‌ ئه‌و ژێرزه‌مینه‌یه‌ كه‌ له‌ پشت په‌نجه‌ره‌ شیشبه‌نده‌كه‌وه‌ لێی ده‌ڕوانن و چاوه‌ڕێی ده‌كه‌ن، به‌ڵام تاكۆتایی شانۆگه‌رییه‌كه‌ تیشكی‌ ئه‌و خۆره‌ نابینن، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ پانتایی سه‌ره‌وه‌دا واتا ئه‌و پانتاییه‌ی‌ (كۆستیلۆف و ڤاسلیسای‌ خێزانی‌ و مێدڤیده‌ڤی‌ پۆلیس و برای‌ ڤاسلیسا) وه‌ك بنه‌ماڵه‌یه‌كی‌ خاوه‌ن ماڵ و ده‌سه‌ڵاتدار تیایدا ده‌ژین ته‌نها پاشه‌ڕۆكان فڕێ ده‌درێته‌ خواره‌وه‌، ئه‌م دابه‌شكردنه‌ مه‌به‌ستداره‌ بۆ پانتایی، ره‌هه‌ندێكی‌ هزریی بۆ شوێن زیاد ده‌كات كه‌ له‌ بنه‌ڕتدا شوێن سیمبوله‌ بۆ په‌یامی‌ شانۆگه‌رییه‌كه‌ و نووسه‌ر (زه‌لكاو)ی‌ كردووه‌ته‌ مانشێت و ناونیشان.

ئه‌كتین: ئه‌كته‌ر وه‌ك (یه‌كه‌یه‌كی‌ جووڵه‌گه‌ر Dynamic uniti)ی نێوان ته‌واوی‌ سیستمه‌ ئاماژدار و سیمیۆلۆژییه‌كی‌ نمایش، ئامراز و پایه‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ ده‌رهێنه‌ر و كاركردنییه‌تی‌، چونكه‌ (ناكرێت ئیستاتیكای‌ ده‌رهێنان به‌بێ ئه‌فراندنه‌ بریسكه‌داره‌كانی‌ ئه‌كته‌ر وێنا بكه‌ین، كاتێك ره‌هه‌نده‌ جه‌سته‌یییه‌كه‌ی وه‌ك سیستمێكی‌ ئاماژه‌گه‌ر و زناك به‌خش sign system سه‌ربه‌خۆیی فیزیكی‌ خۆی ده‌سه‌لمێنێت و له‌بری بێلایه‌نی‌ ده‌بێته‌ هۆكارێك بۆ گه‌یاندنی‌ بیرۆكه‌كان و هه‌ست و سۆز و مه‌ودا جۆرییه‌كانی‌ هه‌ر كاره‌كته‌رێك به‌ جودا و به‌ هه‌مئاهه‌نگی له‌گه‌ڵ نه‌خشه‌ی‌ ده‌رهێناندا، كه‌ زمانی‌ ده‌ربڕینی‌ خۆی‌ له‌ رێگای‌ دیاریكردنی‌ شێوازی‌ ده‌نگسازیی و داڕشتنی‌ بونیاد و تۆماركردنی‌ ره‌هه‌ندی موزیكی (ریتمی‌) ئاخاوتن و جووڵه‌ی‌ ئه‌م كاره‌كته‌رانه‌دا له‌ گوتاری‌ نمایش دێنێته‌ ئاراوه‌)3. ئه‌م پرۆسێسه‌ به‌ باشترین شێوه‌ له‌ كاری‌ ئه‌كتین و رۆڵی‌ ئه‌كته‌ر له‌ بونیادنانی‌ میزانسین و به‌كاربردنی‌ سینۆگرافیا و گرێدانی‌ ره‌گه‌زه‌ پێكهێنه‌ره‌كانی‌ گوتاری‌ نمایش له‌ كاری‌ ده‌رهێنانی (كامه‌ران)دا به‌دی هاتووه‌، بێگومان سه‌ركه‌وتنیش له‌م سێكته‌ره‌دا له‌ توانا و ئه‌زموونی‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌كته‌ره‌كان و روانگه‌ی‌ ده‌رهێنه‌ر بۆ شێوازی‌ ئه‌داكردن و رۆڵگێڕانیانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرتووه‌، نایشارمه‌وه‌ ئه‌دای‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌كته‌ره‌كان تازه‌ و پڕ سوپرایز بوو له‌لای‌ من، ره‌نگه‌ بۆ زۆرێكی‌ تریش له‌ بینه‌ران هه‌روابوو بێت، هه‌ڵبه‌ته‌ باسكردنی‌ نواندنی‌ یه‌ك به‌ یه‌كیان كات و ده‌رفه‌تی‌ زیاتری‌ ده‌وێت و ره‌نگه‌ له‌ ئاراسته‌ی‌ نووسینه‌كه‌م كه‌ سه‌باره‌ت به‌ دیدگای‌ ده‌رهێنه‌ره‌ به‌دیاری‌ كراوی‌ دوورمان بخاته‌وه‌ و به‌ره‌و دوورگه‌كانی‌ ره‌خنه‌مان ببات كه‌ من هه‌رگیز ئه‌و نیازه‌م نییه‌، به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌خششی‌ ئه‌فرێنه‌رانه‌ی‌ هاوڕێ‌ به‌شداره‌كانی‌ ئه‌م نمایشه‌ له‌ رووی‌ نواندنه‌وه‌ به‌رسێبه‌ر نه‌خه‌ین، ئه‌وا ده‌بێت ئاماژه‌ بده‌ین به‌ تۆكمه‌یی تێگه‌یشتن و به‌رجه‌سته‌ی‌ رۆڵه‌كانیان به‌پێی‌ قوتابخانه‌ی‌ ریالیزمی‌ سایكۆلۆژی‌ psychological realism (ستانسلافسكی‌) و ته‌نانه‌ت به‌ركه‌وتنه‌كانیان له‌ رێگای‌ ده‌رهێنه‌ره‌وه‌ له‌گه‌ڵ رێبازی ریالیزمی‌ خه‌یاڵی‌ fantasy realism (فاختانكۆف) له‌ ئاوه‌ڵاكردنی‌ جڵه‌وی‌ تێفكرین و دینامیكییه‌ت به‌خشینێكی‌ زیاتر به‌ جووڵه‌ و داڕشتنی‌ نوێی‌ ئاكتین له‌لای‌ هه‌ریه‌ك له‌ (پێشڕه‌و حسێن له‌ رۆڵی‌ ئه‌كته‌ر)دا گه‌رچی‌ هه‌ندێك سیمای‌ كاره‌كته‌ری‌ (دكتۆر ئه‌ستروف)ی‌ شانۆگه‌ری‌(ڤانیا)ی‌ تیا ده‌بینرایه‌وه‌، به‌ڵام وه‌ك هه‌میشه‌ نواندنه‌كه‌ی‌ سه‌رنجبه‌ر و پڕ ته‌كنیك و چێژبه‌خش بوو ره‌نگه‌ زیاده‌ڕۆییش نه‌بێت گه‌ر بڵێم ئاستێكی‌ جیاوازی هه‌بوو به‌هۆی‌ ئه‌و تایبه‌تمه‌ندێتییه‌ی‌ ئاكتینی‌ پێده‌كات، ئه‌و باش ده‌زانێت چۆن به‌ (روانگه‌ی‌ كاره‌كته‌ر) دا شۆڕدببێته‌وه‌ و دواتر چۆن و له‌كه‌یدا هه‌ڵبكشێت و تواناكانی‌ خه‌یاڵ‌ و جه‌سته‌ و ده‌نگ و ته‌واوی‌ ئه‌بستیمه‌ شانۆییه‌كه‌ی‌ له‌و پڕۆسێسه‌دا هه‌ڵكه‌وتوانه‌ به‌كارببات، (دیاری‌ عومه‌ر له‌ رۆڵی‌ ناستیا)دا دره‌وشانه‌وه‌ و رۆشنبیرییه‌كی‌ به‌رزی‌ له‌ تێگه‌یشتنی‌ له‌ رۆڵه‌كه‌ی‌ و فۆرمی‌ كاركردنی‌ ده‌رهێنه‌ر و ره‌نگاو ره‌نگكردنی‌ ئه‌داكه‌ی‌ به‌رچاوخستین، (سۆران ئه‌كره‌م له‌ رۆڵی‌ ڤاسیا) دا سوپرایزێكی‌ گه‌وره‌ بوو ورده‌كاری‌ باش و دیراسه‌ت كراوی‌ بۆ كاره‌كته‌ره‌كه‌ی‌ كردبوو ده‌ركه‌وتنه‌كانی‌ له‌هه‌ر دیمه‌نێكدا جیاوازیی پێوه‌ ده‌بینرا سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ به‌ تۆكمه‌یی ریتمی‌ كاره‌كته‌ره‌كه‌ی‌ راگرتبوو، ئه‌م ئه‌كته‌ره‌ ئه‌و حه‌زه‌ی‌ لاخوڵقاندین كه‌ به‌تاسه‌وه‌ چاوه‌ڕوانی‌ ده‌ركه‌وتن و كاری‌ داهاتووی بین ، (گۆران نامیق له‌ رۆڵی‌ بارۆن)دا جیاوازیی پیشانداین، جیاوازییه‌ك كه‌ رۆڵه‌كه‌ی‌ ده‌یخوازێت و ئه‌ویش زیره‌كانه‌ توانا نه‌بینراوه‌كانی‌ خۆی‌ له‌ داهێناندا پێده‌سپێرێت (گۆران) هه‌ڵكشاندنی‌ ئاستی‌ به‌رجه‌سته‌كردنی‌ بۆ ساته‌ جیاوازه‌كان ره‌چاوكردبوو، هیچ رووبه‌رێكی‌ بۆ دووباره‌بوونه‌وه‌ و چه‌ق به‌ستوویی له‌ ئه‌دا كردندا نه‌هێشتبووه‌وه‌، (دیدار عومه‌ر له‌ رۆڵی‌ ناتاشا) پڕ جوانی‌ بوو ساته‌وه‌ختی‌ دڵڕفێنی‌ هه‌بوو، هه‌ستت ده‌كرد كاره‌كته‌ره‌كه‌ی‌ به‌ باڵادا بڕاوه‌، من هه‌میشه‌ هارمۆنییه‌كی‌ تایبه‌ت له‌ ئه‌كتینی‌ (دیدار)دا ده‌بینم كه‌ سه‌رنجبه‌ر و پر بریسكه‌ی‌ ئه‌فراندنه‌، (سالار ماهر له‌ رۆڵی‌ ساتین) و (بنار نه‌جمه‌دین له‌ رۆڵی‌ ڤاسیلیڤا)دا هه‌وڵێكی‌ مه‌ره‌دار و باشیان دابوو كه‌ جێگای‌ سه‌رنج بوون، ئه‌و دوو رۆڵه‌ سه‌ره‌كییه‌ چ له‌ڕووی دراماتیكی‌ و چ له‌ كۆی‌ ئه‌و به‌ها هزرییانه‌ی‌ هه‌ڵیان گرتووه‌ بایه‌خێكی‌ تایبه‌تییان هه‌یه‌، من پێشتر سه‌ركه‌وتوانه‌ (سالار)م له‌ چه‌ند رۆڵێكی‌ تردا بینیوه‌ كه‌ دواترینیان شانۆگه‌ری (به‌ره‌و ئه‌ستێره‌یه‌كی‌ تر) بوو ئه‌م كاره‌كته‌ره‌ی‌ ته‌واو جیاوازیی هه‌بوو، (ئازاد سه‌وزه‌ له‌ رۆڵی‌ لۆكا)دا له‌ ئاستی‌ چاوه‌ڕه‌وانكراودا بوو به‌ سیما هێمنه‌كه‌ی‌ و ئه‌دا نه‌رمه‌كه‌ی‌ بینراوه‌كانی‌ ده‌وڵه‌مه‌ند كردبوو، هه‌روه‌ها (غه‌فور عه‌بدوڵڵا له‌ رۆڵی‌ كۆستیلۆف) و (هیوا ره‌ئوف له‌ رۆڵی‌ میدیدۆف) دا وه‌ك دوو ئه‌كته‌ری‌ به‌ ئه‌زموون ده‌ركه‌وتبوون كه‌ له‌ نه‌خشه‌ و دیدگای‌ ده‌رهێناندا جه‌مسه‌رێكی‌ گرنگیان پێكده‌هێنا، هه‌ر دوو ئه‌كته‌ره‌ی‌ گه‌نج و چالاك (تێشوو نامیق و له‌ رۆڵی‌ ئانا و هه‌رسین نامیق له‌ رۆڵی‌ كڵیش) وێڕای‌ كه‌می‌ ئه‌زموونیان به‌ڵام هه‌وڵدانێكی‌ زۆریان پێوه‌ دیار بوو به‌تایبه‌تی‌ (تێشوو) توانی‌ سه‌رنجمان بۆ كاره‌كته‌ره‌كه‌ی‌ رابكێشێت. به‌ گشتی‌ (ئه‌كتین) وه‌ك گرنگترین توخمی‌ ره‌ونه‌قدار و هێما به‌خش و شاعیری ئه‌و خوێندنه‌وه‌ هونه‌رییه‌ ره‌نگرێژ ببوو كه‌ (ده‌رهێنه‌ر) بۆ لێكدانه‌وه‌ی‌ ئه‌م ده‌قه‌ له‌ میانه‌ی‌ گوتاری‌ نمایشدا كاری‌ له‌سه‌ر كرد بوو.

د.عه‌ونی‌ كه‌رومی‌ ده‌ڵێت )ئه‌و شانۆكاره‌ی‌ ئه‌فراندن ئامانجیه‌تی‌، پێویسته‌ هونه‌ره‌كه‌ی‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی‌ ریالیستی‌ ژیانی‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ی‌ بێت و داهێنه‌رانه‌ گوزارشتی‌ لێ بكات، ئه‌وه‌ش له‌ میانه‌ی‌ به‌رجسته‌كارییه‌كی‌ ئاماژه‌ و زناك به‌خش كه‌ له‌ یاده‌وه‌ریی مرۆڤدا بمێنێته‌وه‌ و ببێته‌ به‌شێك له‌ مێژووی‌ ئه‌م ژیانه‌و كه‌لتوره‌كه‌ی‌)4، له‌ڕاستیدا (كامه‌ران ره‌ئوف) و ستافه‌كه‌یشی‌ له‌م شانۆگه‌رییه‌دا ئه‌و ئامانجه‌یان كردبووه‌ مه‌به‌ست، ئه‌و وه‌ك (ده‌رهێنه‌ر) توانی‌ سه‌ركه‌وتووبێت له‌ به‌رجه‌سته‌كردنی‌ دیدیگایه‌كی‌ هونه‌ریی و هزریی ئه‌وتۆ كه‌ وێڕای‌ به‌ركه‌وتنی‌ له‌گه‌ڵ ره‌وشی‌ ژیان له‌ كۆمه‌ڵگاكه‌یدا و رووتكردنه‌وه‌ی‌ به‌شێكی‌ گرنگ له‌ دزێویی و قۆرخكارییه‌كان له‌ لایه‌ك و خه‌ونه‌ له‌بارچووه‌كان و بێ ئومێدییه‌ كوشنده‌كان له‌لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌، به‌ فۆرمێكی‌ ریالیستی‌ شاعیرانه‌ و له‌ میانه‌ی‌ یه‌كخستنی‌ ئه‌كادیمیانه‌ی‌ یه‌كه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ پێكهاته‌ی‌ نمایشه‌كه‌ی‌، سه‌لیقه‌ی‌ جوانكاریی و شاره‌زاییه‌كی‌ شانۆیی زانستی‌ و دامه‌زراومان به‌رچاو خستین، كه‌ به‌ بایه‌خه‌وه‌ له‌ روانگه‌ و گوتاری‌ هزری و ئیستاتیكی‌ (زه‌لكاو) بنواڕین و لێی‌ رابمێنین. بێشك ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ش له‌ میانه‌ی‌ توانا و كاری‌ ده‌سته‌جه‌معی‌ گروپێكی‌ پڕ توانستی‌ ئه‌كادیمی‌ و هونه‌ریی هاته‌ئاراوه‌، كه‌ بۆ هه‌ر ده‌رهێنه‌رێك و پڕۆسه‌ی‌ هه‌ر كارێك هونه‌ریی مایه‌ی‌ سه‌ركه‌وتن و هه‌ڵكشانه‌.

ئاماژه‌ پێدراوه‌كان:

1. دراسات في الادب والمسرح ، د.كمال عید – الدار المصریة‌ للتالیف والترجمة

2. المیزانسین في العرض المسرحی – د. عبد الصاحب مرعی –دائرة الثقافة‌ والاعلام الشارقة

3. جمالیات المسرح الجدید _ د.عقیل مهدی یوسف – دار الكندی للنشر والتوزیع

4. الخطاب المسرحی _ د. عونی كرومی _ دائرة‌ الثقافة والا‌علام الشارقة

دوو دیمەنی شانۆگەریی زەلکاو

 265 جار بینراوە