سەرەکی » دۆسێ » دووبارەبوونەوەی سیناریۆی ئەفغانستان لە عیراقپەڕە 3

״فۆرین پۆلیسی״ باسی دەكات

دووبارەبوونەوەی سیناریۆی ئەفغانستان لە عیراق

گۆڤاری «فۆرین پۆلیسی» ئەمریكایی دەڵیت، عیراقییەكان ترسییان هەیە نۆرە بگاتە سەر ئەوان لە دوای داڕمانی ئەفغانستان و كۆنترۆڵكردنی لەلایەن بزوتنەوەی تاڵیبان دوای پاشەكشەكردنی سەربازی ئەمریكایی لەو وڵاتەكە لە پاش جەنگێك كە 20 ساڵ درێژەی كێشا.

بەپێی راپۆرتێك كە لەلایەن پێگەی ئەلیكترۆنی گۆڤارەكەوە بڵاوكرایەوە، رەنگە هیچ لایەنێك هێندەی گەلی عیراق تووشی شۆك نەبوبێت بەرامبەر بەو كارەساتەی بەسەر ئەفغانستاندا هات، بەوهۆیەی ترسێكی زۆری هەیە لەوەی هەمان چارەنوسی رووبەڕووی عیراق ببێتەوە.

ترسێكی پێشینە
گۆڤارەكە نوسویەتی»تەنانەت بەر لە پاشەكشەكردنی سەربازی ئەمریكایی لە ئەفغانستان كە بووە مایەی روخانی تەواوەتی حكومەت و دەستبەسەرداگرتنی تەواوی كاروبارەكان لەلایەن تاڵیبان، زۆرێك لە عیراقییەكان تەواو نیگەران بوون لەوەی كە پاشەكشەكردنی ئەمریكایی لە عیراق چی دەگەیەنێت».

بەپێی (فۆرین پۆلیسی)»پرسیاری عیراقییەكان ئەوەیە: ئایا ویلایەتە یەكگرتووەكان كۆتایی بە بوونی سەربازی خۆی دەهێنێت لە عیراق كە 2500 سەربازی هەیە؟ لە حاڵەتی روودانی ئەوەدا، ئایا گروپە چەكدارەكان دەست بەسەر دەسەڵاتدا دەگرن؟ یان رێكخراوی داعش دەگەڕێتەوە؟ یان پێدەچێت جەنگی ئەهلی دروست ببێت؟».

لە راپۆرتەكەدا هاتووە»دیمەنەكانی بێئومێدی كە لە فڕۆكەخانەی كابوڵ بینران، هەستێكی قوڵی نیگەرانی بەسەر عیراقییەكاندا هێنا، هاوشێوەی وەبیرهێنانەوەی رووداوەكانی ساڵی 2014 بوو، كاتێك سوپا و پۆلیس داڕوخان لە عیراق، پاش ئەوەی مەشقیان پێكرا لەسەر دەستی ویلایەتە یەكگرتووەكان و 3 پارێزگا لە دوای شەڕەكان كەوتنە ژێر دەستی رێكخراوی تیرۆریستی داعش».

ویلایەتە یەكگرتووەكان لە ساڵی 2011 لە عیراق پاشەكشەی كردبوو، بەڵام ناچار بوو بۆ رووبەڕووبوونەوەی رێكخراوی داعش جارێكی تر بگەڕێتەوە كە دەستیكردبوو بە كوشتن و سەربڕینی عیراقییەكان».

هەروەها عیراقییەكان ترسی ئەوەشیان هەیە، وتوێژەكان لە واشنتۆن و بەغدا سەبارەت بە پاشەكشەكردنی تەواوەتی ئەمریكا لە عیراق، دەستپێبكەنەوە.

گۆڤارەكە پێیوایە»وەك ساڵی 2011، ئێران گوشار دەخاتە سەر حكومەتی عیراق، تا داوای پاشەكشەكردنی هێزەكانی ئەمریكا بكات، رەنگە واشنتۆن زیاتر ئامادە بێت لەئێستادا بۆ هەڵنانی هەنگاوێكی لەو جۆرە».

خاڵە لێكۆچووەكانی نێوان عیراق و ئەفغانستان
بە بۆچوونی (فۆرین پۆلیسی) «زۆر ئاسانە خاڵە لێكچووەكان بدۆزرێتەوە لە نێوان ئەفغانستان و عیراق، وەك ئەفغانستان عیراقیش حكومەتێكی دابەشبووی هەیە و ئەولەویەت دەداتە سیاسەتی مەحسوبیەت لەسەر حیسابی ئیدارەیەكی دروست بۆ هێزە ئەمنییەكان و خزمەتگوزارییە حكومییەكانی تر. دەركەوتووترینیش ئەوەیە كە حكومەتی عیراق و حكومەتی روخاوی ئەفغانی كێبڕكێ‌ دەكەن لەسەر بردنەوەی ناسناوی گەندەڵترین».

گۆڤارە ئەمریكاییە دەڵێت»وەك ئەفغانستان، حكومەتی عیراق و سوپای عیراقیش ئامادەییان نییە بەڕووی ئەو گروپە چەكدارانەدا بوەستنەوە كە هەڕەشەن لەسەر سەروەریی و ئاسایشی عیراق، و هێرش دەكەنە سەر عیراقییەكان.. لە ئەفغانستان كاروبارەكان پەیوەندییان بە تواناوە نەبوو، بەڵكو بە بە خواستی سیاسی، بەو پێیەی واشنتۆن دەزانێت كە حكومەتی عیراقی دەتوانێت سەركردایەتی سەربازی دەوڵەت بكات و دژ بە رێكخراوی تیرۆریستی داعش و ئۆپەراسیۆنەكانی بنبڕكردنی تیرۆر بەڕێوەببات، بەڵام هەمان كار ناكات بەرامبەر بە گروپە چەكدارەكان».

هەروەها نوسیویەتی»وەك تاڵیبان، گروپە چەكدارەكانی عیراق، وێڕای گوشاری گشتی و نێودەوڵەتی، هەوڵ دەدەن بگەنە دەسەڵات و توانایەكی زیاترییان هەیە بۆ دانبەخۆداگرتن لەپێناو گەیشتن بە ئامانجەكانیان.. ئەوان یارییەكی درێژخایەن دەكەن و پشتیوانییان هەیە، لە هەمان كاتدا عیراقییەكان گومانییان لە خۆڕاگری و دانبەخۆداگرتنی ویلایەتە یەكگرتووەكان هەیە».

«زۆرێك لە عیراقییەكان ترسییان لە وتوێژەكانی تایبەت بە پاشەكشەكردن هەیە لە بەغدا، ئەمەش وا لەو میلیشیایانە دەكات بگەنە ئامانجی خۆیان كە رەنگە دەرگاش بۆ واشنتۆن ئاواڵا بكات، نەك تەنیا لەبەر ئەوەی ئەو تیمە ئەمریكاییەی لە ساڵی 2011 پاشەكشەكردنەكەی جێبەجێ‌ كرد گەڕاوەتەوە بۆ كۆشی سپی، بەڵكو هۆكارەكەی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە ئیدارەكەی جۆ بایدن سەرۆكی ئەمریكا، دەتوانێت لەگەڵ حكومەتی عیراقیدا بژێت كە لەلایەن میلیشیاكانەوە سەركردایەتی دەكرێت، بەو مەرجەی هێرشەكانیان بۆسەر بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا رابگرن»، ئەمەش لە گۆڤارەكەدا ئاماژەی پێكراوە.

لە درێژەی راپۆرتەكەدا هاتووە»زۆرێك لە عیراقییەكان ترسی نزیكبوونەوەی وادەی كۆتایی پاشەكشەپێكردنی هێزە شەڕكەرەكانیان هەیە لەلایەن ئیدارەی ئەمریكا لە كۆتایی ئەمساڵ.. ئاشكراشە واشنتۆن سیاسەتی نەگۆڕی نییە، ماندووبونیش لە عیراق هەر تەنیا پەیوەندی بە هەڵوێستی ئیدارەی دیموكراتەكانەوە نییە.. بەو پێیەی ئیدارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی پێشوو هەڕەشەی داخستنی باڵیۆزخانەی ئەمریكای كردبوو لە بەغدا، لە پاش زۆربوونی هێرش و پەلاماریی گروپە چەكدارەوكان بۆسەر سەربازەكان و كارمەندە دیپلۆماسییە ئەمریكاییەكان».

سەرەڕای ئەوەش، گۆڕانكارییە توندەكان لە سیاسەتەكانی واشنتۆن بونەتە مایەی شڵەژاندنی دۆست و هاوبەشەكان لە عیراق كە زۆرێك لەوانە خەریكە بەشوێن سپۆنسەری بیانی تردا دەگەڕێن بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەژموونی لایەنەكانی تر».

چۆن عیراق خۆی لە چارەنوسی ئەفغانستان بەدووردەگرێت؟

بە بۆچوونی گۆڤارە ئەمریكاییەكە، وێڕای خاڵە لێكچووەكان، عیراق جیاوازە، ئەمەش هەلێك دەبەخشێت بۆ خۆلادان لە چارەنوسی ئەفغانستان.
«بەپێچەوانەی ئەفغانستان، عیراق مێژوویەكی دامەزراوەیی نیشتمانی بەهێزی هەیە.. لەلایەن هەریەك لە دیموكراتەكان و كۆمارییەكانەوە لە ئەمریكا پشتیوانی دەكرێت بۆ درێژەدان بە رێڕەوی كاركردن لە عیراق، وێڕای پشتیوانی سەركردایەتی هاوپەیمانی دژ بە رێكخراوی داعش بۆ بەرگرتن لە سەرهەڵدانەوەی گروپە تیرۆریستییەكان، و پتەوكردنی پەیوەندییە ئابورییەكان، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا ویلایەتە یەكگرتووەكان ناتوانێت هەڕەشەكانی ئەجێندای فراوانخوازی ئێران لە ناوچەكە و لە عیراقدا پشتگوێ‌ بخات»، فۆرین پۆلیسی وادەڵێت.

گۆڤارەكە پێیوایە»بە بێ‌ رەچاوكردنی بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا، عیراق هەلی باشتری لەبەردەستە بۆ لغاوكردنی گروپە چەكدارەكان، بەپێچەوانەی تاڵیبانیش گروپ و میلیشیا عیراقییەكان سەركردایەتییەكی یەكگرتوویان نییە و لەسەر ئاستی نیشتمانی رەتدەكرێنەوە، سەركەوتنی ئەركەكانی ئەمریكاش لەدژی هەردوو رێكخراوی داعش و قاعیدە لە سوریا، پشت بە بوونی ویلایەتە یەكگرتووەكان دەبەستێت لە عیراق».

هەروەها پێیوایە»لەگەڵ ئەمانەشدا دەكرێت عیراق بە رێڕەوی ئەفغانستاندا بڕوات، گەر پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن و بەغدا پتەونەكرێن كە خۆیان لە پارێزگاریی لە رۆڵی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە بنبڕكردنی تیرۆر، و رێگرتن لە هەژموونی ئێرانی، و بەرگرتن لە هێرش و پەلاماریی گروپە چەكدارەكان بۆسەر بەرژەوەندییەكانی ئەمریكادا دەبیننەوە، ئەمەش لەسایەی ئەوەی كە عیراقییەكان دەزانن ویلایەتە یەكگرتووەكان ناتوانێت تا سەر دانبەخۆداگربێت».

رۆڵی هاوبەشی ئەمریكا و عیراق
لە دیدیدی (فۆرین پۆلیسی)-ەوە»لەپێناو بەردەوامبوونی پەیوەندی ئەمریكایی- عیراقی، پێویستە روو لە وەبەرهێنان بكرێت لە بنیاتنانی هێزە سەربازی و ئەمنییەكانی عیراق، و پتەوكردنی توانای دامەزراوەیی بەڕووی تیرۆر و بوارەكانی تر، بۆ هێنانەدی ئەو ئامانجەش، دەبێت بوونی ئەمریكایی لە عیراق بەسیاسەتكراو نەبێت و پێویستە واشنتۆن بە ئاشكرا بەبوونی سەربازی خۆیدا بچێتەوە لە عیراق و ببێتە راوێژكار و یاریدەدەر، ئەمەش هەرگیز واتای وازهێنان و پشتبەردانی عیراق ناگەیەنێت».

«بەشێوەیەكی یەكلاكەرەوە، گەلی عیراق پێویستی بە هەستكردنە بە سودەكانی پەیوەندی لە بوارەكانی وەك بازرگانی و چاودێری تەندروستی و فێركاریی، گەر زنجیرەی دیالۆگی ستراتیژی ئەمریكایی عیراقی هەوڵیدا بگاتە ئەو جۆرە ئامانجە»، ئەمە دید و بۆچوونی گۆڤارە ئەمریكاییەكەیە.

لە كۆتایی راپۆرتەكەشدا (فۆرین پۆلیسی) دەڵێت»دوای ئەو رووداوەی لە ئەفغانستان رویدا، رەنگە سەركردە عیراقییەكان پێیانوابێت، ویلایەتە یەكگرتووەكان هاوبەشێكی وەها نەماوە كە پشتی پێببەسترێت.. لەگەڵ ئەمەشدا ئاراستەی رووكردنە دۆزینەوەی ئەلتەرناتیڤێك، جا ئێران بێت یان توركیا، یان هەر دەوڵەتێكی بیانی تر، تەنیا دەبێتە مایەی كەڵەكەبوونی كێشەی پشتبەستنی عیراق بەو هاوبەشانەی كە ناكرێت متمانەیان پێبكرێت.. پێویستە عیراقییەكان چاكسازیی لە حكومەتەكەیاندا بكەن و دان بە قەبارەی گەندەڵیدا بنێن، بەو پێیەی رووبەڕووبوونەوەیەكی راستەقینەیە بۆ ئاسایشی نەتەوەیی عیراق».

 177 جار بینراوە