سەرەکی » دۆسێ » ئامادەكارییەكان بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراق بەردەوامنپەڕە 27

رێوشوێنەكانی پەیوەست بە كارئاسانی و رێگرتــن لە كاری نایاسایی

ئامادەكارییەكان بۆ هەڵبژاردنی پێشوەختەی عیراق بەردەوامن

بڕیارە رۆژی 10ی تشرینی یەكەمی ئەمساڵ، هەڵبژاردنی پێشوەختەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بكرێت كە بۆ یەكەمجارە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و بزووتنەوەی گۆڕان بە هاوپەیمانی كوردستان پێكەوە بەشداری دەكەن.

 

بەدواداچوونی رۆژنامەوانی

ئامادەكاری و كارئاسانی
لەبارەی هەڵبژاردنەكەوە، كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردن و لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەت بەردەوامن لە گرتنەبەری رێوشوێنەكانی پەیوەست بە ئامادەكاری و كارئاسانی و رێگرتن لە كاری نایاسایی.

لەو بارەیەوە، حەسەن سەلمان بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق ئاشكرای كرد، 17 ملیۆن كارتی بایۆمەتری بەسەر هاووڵاتیاندا دابەش كراوە.

حەسەن سەلمان بە ئاژانسی هەواڵی عیراقییەی وتووە، ژمارەی دابەش كراوی كارتی بایۆمەتری بەسەر دەنگدەراندا بەشێوەیەكی بەرچاو زیادی كردووە و 17 ملیۆن كارت دابەش كراوە.

كارتی دەنگدان دابەش دەكرێت
رونیشیكردووەتەوە، ئەوەش لە چوارچێوەی هەڵمەتێكدا كە لە مانگی ئابی رابردوەوە دەستی پێكرد و تا رۆژێك پێش پرۆسەی دەنگدان بەردەوام دەبێت و بەهەموو شێوەكان كارتی دەنگدان دابەش دەكرێت.

بەڕێوەبەری گشتی فەرمانگەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان باسی لەوەشكردووە، ئەو كارتانەی كە هەڵەی چاپیان تێدا بووە گەڕێنراونەتەوە بۆ ئەو كۆمپانیایەی چاپی كردووە و دوای چاككردنەوەیان دەگەڕێندرێنەوە وڵات و دابەش دەكرێنەوە.

هاوكات، كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق سزای یاسایی بۆ كەسانەی دیاریكرد، كە زیاتر لە جارێك لە كاتی پرۆسەی هەڵبژاردنەكاندا دەنگ دەدەن یان بەناوی كەسانی دیكەوە بەشداری لە دەنگدان دەكەن و رایگەیاند، سزای زیندانی و غەرامەكردن بۆ ئەو كەسانە دیاریكراوە.

سزای زیندانی و غەرامەكردن
جومانە غلای وتەبێژی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان رایگەیاند، بەپێی یاسای هەڵبژاردنی ژمارە 9 ی ساڵی 2020 بۆ ئەو كەسانە كە لەبری كەسانی دیكە و زیاتر لە جارێك بەشداری لە پرۆسەی دەنگدان دەكەن، سزای زیندانیكردن، تا شەش مانگ و غەرامەكردن لە 250.000 (دوسەد و پەنجا هەزار) تا دەگاتە 1.000.000 (یەك ملیۆن) دینار دیاریكراوە.

روونیشیكردۆتەوە، دوای ئەوەی لیژنەی باڵای ئاسایش بۆ هەڵبژاردن ئاگاداركرایەوە لە بوونی دەنگدانی بە ئەنقەست لە لایەن هەر كەسێكەوە، دوو رێوشوێن بەرامبەر سەرپێچیكاران جێبەجێدەكات، یەكەمیان ڕێكارێكە تایبەت بە كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان تا دەنگەكە هەژمار نەكرێت، دووەمیشیان پەیوەستە بەرێكارە یاساییەكانەوە.

باسی لەوەشكرد، كۆمسیۆنی هەڵبژاردنەكان ڕێوشوێنی پێویست دەگرێتەبەر دژی هەر جۆرە سەرپێچیەك لە كاتی پرۆسەی هەڵبژاردندا و سەرجەم سەرپێچیكاران رەوانەی لایەنی پەیوەندیدار دەكرێن بەمەبەستی گرتنەبەری رێكاری یاسایی بەرامبەریان.

تیمێكی دادوەری بۆ بەدواداچوون
هەر لەو بارەیەوە ئەنجومەنی باڵای دادوەری عیراقی تیمێكی دادوەری بۆ بەدواداچوونی ساختەكاری لە هەڵبژاردنی داهاتوو پێكهێنا.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق لە بەیاننامەیەكدا بڵاویكردووەتەوە، تیمێكیان پێكهێناوە كە ژمارەیەك دادوەری لێكۆڵینەوە لەخۆدەگرێت، ئەوەش بە هاوكاری لایەنە ئەمنییەكانی سەربە دەسەڵاتی جێبەجێكردن.

رونیشكراوەتەوە، ئامانجی ئەو تیمەی پێكهێنراوە بۆ بەدواداچوونی ساختەكارییەكانی هەڵبژاردنی داهاتوو و یاری كردنە بە ئیرادەی دەنگدەران و كڕینەوەی كارتی دەنگدان، تیمەكە دەستیان بەكار كردووە و تائێستاش ژمارەیەك كەس كە تۆمەتبارن راگیراون و لێكۆڵینەوە لەگەڵیاندا دەستی پێكردووە.

ئەنجومەنەكە جەختی لەوەش كردووەتەوە، هەركەس بیر لەوە بكات رێگە نایاساییەكان لە هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمانیدا بەكاربهێنێت، رێوشوێنی یاسایی توند بەرامبەری دەگیرێتەبەر.

دۆخەكە بەرەو باشتر چووە
هەر لە بارەی هەڵبژاردنە چاوەڕوانكراوەكەوە، مستەفا كازمی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاندوە، دۆخی عیراق بەرەو باشتر چووە، بیرتانە كە لێرە هەڵبژاردن بەڕێوەدەچوو لەولا مووشەك و ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژكراو دەتەقینەوە؟ ئێستا دۆخەكە لە پێشوو باشترە، بەڵام هێشتا پێویستمان بە گەڕاندنەوەی متمانە و هاندانی هاووڵاتییە بۆ بەشداریكردن لە هەڵبژاردندا.

ئوسامە نوجەیفی، سەرۆكی قەوارەی موتەحیدون ئاماژە بەوە دەكات، چەند فاكتەرێك هەن هێشتا تەواو نەكراون، لەو باوەڕەشداین ئەگەر بە رێژەیەكی زۆر تەواوبكرێن، دەكرێت هەڵبژاردن سەركەوتوو بێت، بە رێژەیەكی قبووڵكراو و جێی رەزامەندیی گەل بێت، باسی كۆنترۆڵكردنی چەكی كۆنترۆڵنەكراو دەكەم، لەگەڵ كارتی زیرەك كە پێویستە بۆ رێگری لە ساختەكاری، هەروەها چاودێری نێودەوڵەتی، چونكە مسۆگەری دەكات كە ساختەكاری لە هەڵبژاردندا ناكرێت.

هاوكات نوری مالكی سەرۆكی دەوڵەتی یاسا رایگەیاند، مەترسییەكانمان لە بارەی ئەگەری ساختەكاری كۆتاییان نەهاتووە؛ بۆیە تا ئێستا كۆبوونەوە دەكەین لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان، كۆمیسیۆن، نەتەوە یەكگرتووەكان و لیژنەی ئەمنیی باڵای هەڵبژاردن، پێش چەند رۆژێكیش لەگەڵ سەرۆك وەزیران كۆبوونەوەمان هەبوو؛ چەند پرسێكی گرنگمان تاوتوێ كرد بۆ سەرخستنی پرۆسەی هەڵبژاردن كە گرنگترینیان مەترسیی ئەگەری روودانی ساختەكاریی ئەلیكترۆنییە.

هەر لە بارەی هەڵبژاردنەوە سەنتەری بەیانی عیراقی بۆ توێژینەوە و پلاندانان ئاشكرای دەكات، راپرسی و پێشبینییەكانیان دەریدەخەن كە چاوەڕوان دەكرێت رێژەی بەشداری لە هەڵبژاردنی 2021ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقدا لە نێوان 20% بۆ 30% بێت و پێكهێنانی حكومەتی داهاتووش زەحمەت دەبێت.

ئاڵۆزترین هەڵبژاردن
عەلی تاهیر حەمود بەڕێوەبەری سەنتەری بەیان رایگەیاند، هەڵبژاردنی ساڵی 2021ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاڵۆزترین هەڵبژاردن دەبێت كە لەدوای ساڵی 2003وە لە عیراق كراوە، هۆكارەكەشی بریتییە لەو یاسایەی هەڵبژاردنی پێدەكرێت و چەند هۆكارێكی تر.

ئاشكراشیكرد، بەپێی ئەو ئەنجامانەی بە راپرسی و خوێندنەوەی دۆخەكە پێی گەیشتووین، رێژەی بەشداریكردن لە هەڵبژاردنی 2021 لەنێوان ٪20 بۆ ٪30 دەبێت و لە باشترین حاڵەتدا ٪40 تێپەڕ ناكات.

كابینەی داهاتووی حكومەت
سەبارەت بە پێكهێنانی حكومەتی داهاتووش، دەڵێت، بەهۆی یاسای هەڵبژاردنی ئەمجارە پێكهێنانی كابینەی داهاتووی حكومەت قورس دەبێت؛ ئەوەش سەرباری ئەوەی ئەم یاسایە یەكەمجارە لە عیراق جێبەجێ دەكرێت و ئەگەری ئەوەش هەیە كێشەی دیكەی لێبكەوێتەوە.

لەگەڵ دەستپێكردنی بانگەشەی هەڵبژاردنی پێشوەخت، ململانێی نێوان لایەنە سیاسییەكان بۆ بەدەستهێنانی پۆستی سەرۆك وەزیرانی عیراق دەستیپێكردووە، بەتایبەتی لەنێوان رەوتی سەدر و هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا.

سەرۆكایەتی و ژمارەی كورسی
نوری مالكی سەرۆكی دەوڵەتی یاسا رایگەیاند، پرسی سەرۆكایەتی وەزیران پەیوەست نییە بە ژمارەی كورسییەوە، هیچ لایەنێك نییە بتوانێت ئەوەندە كورسی بەدەستبهێنێت كە بگاتە نیوە كۆ یەكی كۆی ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان، سیستمی پەرلەمانی سیستەمێكی تەوافوقی و هاوپەیمانییە، بۆیە كاتێك هەڵبژاردن كۆتایی دێت، یان تەنانەت پێش هەڵبژاردنیش لایەنەكان هاوپەیمانی دەبەستن بۆ پێكهێنانی گەورەترین فراكسیۆنی پەرلەمانی تا بتوانن كاندیدی خۆیان پیشكێش بكەن، ئێمەش بەشێك دەبین لەوەی كە هەیە، ئەگەر لە لایەن هاوبەشەكانیشمانەوە دەستنیشان كرام، ئەوە دەبمەوە خزمەتكاری گەلی عیراق.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، موقتەدا سەدر سەرۆكی رەوتی سەدر رایگەیاند، پێویستم بە پاڵپشتیی ئێوەیە بۆ جێبەجێكردنی كارنامەی چاكسازی، چ لە گۆڕەپانەكانی خۆپێشاندان بێت یان هۆڵی پەرلەمان، بۆئەوەی بۆ هەمووانی بسەلمێنین كە ئێمە گەورەترین فراكسیۆنین و عیراق هیچ هاوشێوەیەكی بەخۆیەوە نەبینیوە، نە لە رابردوو و نە لە ئاییندەدا، بەو مەرجەی بە فەرمانم بكەن و پابەندی رێنوێنییەكانی سەرپەرشتیكارانی پرۆسەی هەڵبژاردن بن.

عەلا یاسری، پەرلەمانتاری سائیروون دەڵێت، نامەوێت باسی ئەوانی دیكە بكەم و لە پێگەی كەسیش كەم بكەمەوە، بەڵام ئەوەندە دەڵێم، كە رەوتی سەدر و فراكسیۆنی سەدری، دەبێتە گەورەترین فراكسیۆن و لە هەڵبژاردنی داهاتوودا سوپرایزی گەورەی دەبێت.

نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردن
هاوكات، لەگەڵ نزیكبوونەوەی وادەی هەڵبژاردن تاوەكو دێت جموجۆڵەكانی داعش لە چەندین ناوچەی عیراق زیاتر دەبن. لە دوایین هێرشیاندا لە 20ی ئەم مانگە لە نزیكترین ناوچەی بەغدا كە قەزای تارمییەیە، چەكدارانی داعش چوار چەكداری حەشدی شەعبییان كوشت و 12ی دیكەشیان برینداركردن.

تارمییە لای هەندێك لە لایەنە شیعەكان وەكو مەترسیدارترین شوێن لەسەر بەغدا دادەنرێت و تا ئێستا نەتوانراوە داعشی لێ بنبڕ بكرێت. سەرۆكی ئەنجومەنی شێخەكانی تارمییەش گێڕانەوەی ئارامیی ئەو ناوچەیە بە دروستكردنی هێزێك دەبینێت كە لە خەڵكی ناوچەكە پێكهێنرابێت.

جموجۆڵی داعش لە نزیك بەغدا
سەعید مەشهەدانی سەرۆكی ئەنجومەنی شێخەكانی تارمییە رایگەیاند، شانەی هەواڵگری لە ناوچەكەمان بە باشی كاردەكەن و لەگەڵ حەشدی شەعبی توانییان چەند تیرۆریستێك بگرن، بەردەوامیشن لە گەڕان و هەموو عەشیرەتەكانیش یارمەتیدەرن، ئەگەر هێزێكی فریاكەوتن لە خەڵكی ناوچەكە پێكبێت باشترە چونكە ئەوان هەموو ناوچەكە شارەزان.

تارمییە نزیكەی 50 كیلۆمەتر لە باكووری بەغدا و لە چوارگۆشەی پارێزگاكانی بەغدا، سەلاحەدین، دیالە و ئەنبار هەڵكەوتووە و پردی پەیوەندیی سێ پارێزگای سوننەنشینە لەگەڵ بەغدایەك كە دوای ساڵی 2003 كەوتە ژێر حوكمی شیعە. هەر ئەو پێگە جوگرافییەش وایكردووە ساڵانێكە ئارامی بەخۆیەوە نەبینیوە، فەرماندەیەكی حەشدی شەعبی پێیوایە چارەسەری ئەو ناوچەیە پێویستی بە پێكهێنانی ھێزێكی سوننە لە خەڵكی ناوچەكە و سەركردەیەكی ئەمنیی سوننەیە.

هەماهەنگی لەگەڵ ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكان
عەبدولڕەحمان جەزائری فەرماندەی حەشدی شەعبی دەڵێت، ئەوەی ناوچەكە دەپارێزێت، دەبێت خەڵكی ناوچەكەبن، بەڵام دەبێت بە هەماهەنگی لەگەڵ ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەكان بێت، بابەتەكە چارەسەر دەبێت یان ئەوەیە كردەوەكانی تیرۆر زۆر كەم دەبنەوە لەو ناوچەیە كە شوێنێكی ستراتیژییە و نزیكە لە بەغدا.

هەر لەو بارەیەوە، راوێژكاری‌ ئاسایشی‌ نیشتمانی‌ عیراق رایگەیاند كە رۆژی‌ 31ی‌ كانوونی‌ یەكەمی‌ 2021 دواوادەی‌ كشانەوەی‌ هێزە جەنگییەكانی‌ ئەمریكایە.

دواگۆڕانكارییەكانی‌ عیراق
بەگوێرەی‌ راگەیەندراوێكی‌ نووسینگەكەی‌، قاسم ئەعرەجی‌ راوێژكاری‌ ئاسایشی‌ نیشتمانی‌ عیراق لەگەڵ‌ ماسیۆ تولەر باڵیۆزی‌ ئەمریكا لە بەغدا كۆبۆوە و دواگۆڕانكارییە سیاسی‌ و ئەمنییەكانی‌ عیراق و ناوچەكە و پەیوەندییەكانی‌ نێوان هەردوو وڵات و پەرەپێدانیان تاووتوێ كرد.

لە كۆبوونەوەكەدا باڵیۆزی‌ ئەمریكا لە بەغدا ئاماژەی‌ بەوەدا كە لوتكەی‌ بەغدا بۆ هاوكاری و هاوبەشی‌ كە لە چەند رۆژی‌ رابردوودا بەڕێوەچوو، سەركەوتووە بووە و جەختی‌ لەوە كردەوە كە عیراق رۆڵێكی‌ گرنگی‌ لە ناوچەكەدا هەیە و ویلایەتە یەكگرتووەكان پابەندە بە پەیوەندییەكی‌ دوورمەودا لەگەڵ‌ عیراق.

پەیوەندیی‌ بەغدا و واشنتۆن
لای‌ خۆیەوە قاسم ئەعرەجی‌ جەختی‌ لەوەكردەوە كە پەیوەندیی‌ بەغدا و واشنتۆن پەیوەندییەكی‌ هاوبەشی‌ دوورمەودایە و تەنها لە دۆسێی‌ ئەمنیدا كورت نابێتەوە و هەموو بوارەكان دەگرێتەوە.

راوێژكاری‌ ئاسایشی‌ نیشتمانی‌ عیراق دووپاتیكردەوە كە هەردوولا رێككەوتوون كە رۆژی‌ 31/12/2021 دوا وادەی‌ چوونە دەرەوەی‌ هێزە جەنگییەكانی‌ ئەمریكا بێت لە عیراق.

باڵیۆزی‌ ئەمریكاش رایگەیاند كە ئەركی‌ وڵاتەكەی‌ دەگۆڕێت بۆ ئەركێكی‌ ناجەنگی‌ و بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیكردنی‌ هێزە ئەمنییەكانی‌ عیراق تا توانای‌ رووبەڕووبوونەوەی‌ هەر هەڕەشەیەكی‌ هەبێت.

 206 جار بینراوە