سەرەکی » دۆسێ » شێوازەكانی بانگەشەی قەناعەتپێکەر لە هەڵمەتەکانی هەڵبژاردندا لەگەڵ نموونەیەکی کرداریدا

شێوازەكانی بانگەشەی قەناعەتپێکەر لە هەڵمەتەکانی هەڵبژاردندا لەگەڵ نموونەیەکی کرداریدا

د. موحسین عەبود كشكول

وەرگێڕانی: هەژار حاتەم

دەستپێك:

ئەمە توێژینەوەیە پوختەكراوە و وەرگێڕانی كتێبێكە بە ناونیشانی «شێوازەكانی بانگەشەی قایلكارانە لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا»، كە توێژینەوەیەكی گرنگ و بە پێزی (د. محسن عبود كشكول)ە و بە زمانی عەرەبی لە ژێر ناونیشانی: (أسالیب الإقناع الدعائي فی الحملات الانتخابیە مع نموذج تطبیقي) ئامادەیكردووە.

توێژینەوەكەی ناوبراو لە بارەی هەڵبژاردنەكەی ساڵی (2010)ی عیراقەوەیە و وەك سەمپڵیش لیستەكانی كوردستانی – كە لە رۆژنامەی (الاتحاد)ی زمانحاڵی یەكێتی وەریگرتووە، هەروەها لیستی دەوڵەتی یاسا – كە رۆژنامەی البیان و لیستی (التوافق العراقي) – كە لە رۆژنامەی دار السلام وەریگرتووە، دواتر لیستی (العراقیة)ی وەرگرتووە بۆ ئەوەش رۆژنامەی (بغداد)ی دیاریكردووە.

كەواتە توێژەر چوار رۆژنامەی وەرگرتووە و وەكو كەرەستەی توێژینەوەكەی بەكاریهێناون، بۆ ئەوەی گوزارشت بێت لە واقیعی هەرێم و عیراق.

ئەم كارەش وەك بەشێك لە داواكاری و كاری رۆژانەمان لە وانەی (تەكنۆلۆژیای راگەیاندن و پەیوەندیكردن)، كە (د.ئبتیسام ئیسماعیل) پێیدەوتینەوە، ئامادەكراوە.

بەشی یەكەم
قەناعەتپێكردن، تیۆر و مۆدێل و ستراتیژەكانی
لەم بەشەدا، ئەم چەمك و بابەتانە رووندەكەینەوە: (چەمكی قەناعەتپێكردنی بانگەشە و رەگەز و كاریگەرییەكانی، بنیاتنانی پەیامەكانی قەناعەتپێكردن لە رێگەی كەناڵەكانی راگەیاندنەوە، ئامانجەكانی پەیوەندیی قەناعەتپێكردن، پەیوەندیكردن و گرنگترین جۆرەكانی، هەروەها تیۆرەكانی قایلكردن و شێوازەكانی كارتێكردن).

باسی یەكەم: چەمكی قەناعەتپێكردنی بانگەشە و رەگەز و كاریگەرییەكانی
رازیكردن الإقناع Persuasion چییە ؟، هەندێك لە شارەزایان پێیانوایە، كە رازیكردن وەزیفەی یەكەمی زانستی پەیوەندییەكانە، بۆیە بە پڕۆسەی گۆڕانكاریی، یان بەهێزكردنی هەڵوێستەكان، یاخود بیروبۆچوونەكان، یان رەفتارەكان ناسێنراوە. ئامانجیش لێی بە تەنها زانینی هەواڵەكان نییە، بەڵكو لە پاڵ زانینەكەدا، دەبێت قەناعەتیشی پێ بكەی.

وشەی رازیكردن، یان قەناعەتپێكردن لە زمانی عەرەبیدا بەرامبەر بە (الإقناع)ە، لە ئینگلیزیشدا بە پێی فەرهەنگی (وبستر) بە مانای (Persuasion) هاتووە، كە لە بنەڕەتدا لە دوو بڕگە پێكهاتووە، یەكەمیان (Per) بە مانای عاتیفی، یان هەڵچوون دەگەیەنێت، دووەمیان (suasion)، كە بە واتای هەڵنان و رازیكردن دێت. (سەلام ناوخوش، فەرهەنگی ئۆكسفۆرد، ل333).

وشەكە بەیەكیشەوە بە واتای ئەوەیە كە كەسێك وا لێبكەیت، یاخود وا بیر بكاتەوە، كە خۆمان مەبەستمانە، لە رێگەی هاندانی عەقڵی، یان سۆزی، ئەوەش ببێتە هۆی ئەوەی، كە هەڵچوونە توندە عاتیفییەكەی خۆی دابپۆشێت.

پاشان گرنگە ئاماژە بۆ ئەوە بكەین، كە رازیكردن بە كرداری پلانی پێشوەختە و هەوڵی بەكارهێنانی عەقڵ و سۆز، هەروەها سەركەوتن بە سەر كۆسپەكاندا دێتە دی، بەهەمان شێوە رازیكردن پڕۆسەی زۆرلێكردن، یان رقلێبوونەوە نییە، بەڵكو زنجیرەیەك رێوشوێنی رەمزییە، كار لە سۆزی جەماوەری دەنگدەر دەكات و دەبێت خاڵیی بێت لە هەر موبالەغەیەكی زۆر و ناپێویست، كە لە كۆتاییدا ببێتە هۆی نەهێنانەدی.

هەر لە بارەی چەمكی رازیكردن و قەناعەتپێكردنەوە، چەند جۆرێكی هەیە، هەر وەكو پێشتر ئاماژەمان بۆ كرد، جۆرێك لە رازیكردن هەیە، كە لەسەر وروژاندنی سۆز وەستاوە، لە بەرامبەردا جۆرەكەی دیكەش، كە لە سەر وروژاندنی عەقڵ وەستاوە، هەروەها جۆری سێیەمیان پەیوەستە بە وروژاندن و كاركردن لە سەر هەردوو لایەنەكە؛ هەم لایەنی سۆز، هەمیش لایەنی عەقڵ و ئاوەز.

دووەم: رەگەزەكانی پەیوەندیی قەناعەتپێكارانە و پێكهاتەكانی
كاتێك یەكێك پەیامێك (بانگەشە)یەك دەنێرێت، ئەوا خۆی لە خۆیدا، ئەو هەنگاوە پەیوەندیكردنە بەو كەسەوە، كەواتە پەیوەندیكردن پڕۆسەیەكە، كە مەبەست لێی ناردنی پەیامێكە بۆ بەرامبەرەكەت، لە رێگەی كەناڵێكی راگەیاندنەوە، بە سوودوەگرتن لە سیمبولێك، یان چەند سیمبولێك. گرنگترین جۆرەكانی پەیوەندیكردنیش بریتین لە:

1-پەیوەندیی راستەوخۆ:

راگەیاندنی حزب بە هەموو كەناڵەكانییەوە.

تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان (فەیسبووك، تویتەر، گۆگڵ پڵەس، یوتیوب، ڤایبەر… و هتد).

كورتەنامەی مۆبایل (SMS) + كورتەنامەی ڤیدۆیی.

فلێكس و پۆستەر.

هەڵمەتی ماڵ بە ماڵ.

كۆبوونەوە حزبییەكان.

ئاهەنگی وتار خوێندنەوەی پاڵێوراوان.

2-پەیوەندیی ناڕاستەوخۆ:

پرێس كۆنفرانس.

چاوپێكەوتنی پاڵێوراوان لە كەناڵە ناحزبییەكان.

راگەیاندنی رۆژنامەگەریی.

هەواڵ و راپۆرتەهەواڵ لە كەناڵە ئەهلییەكان.

بێگومان هەریەكە لەو دوو جۆرە سەرەكییە ئیجابیات و سلبیاتی خۆیان هەیە، بۆ نموونە كەناڵی حزبێك لایەنگرانی حزبەكەی دیكە سەیری ناكەن، بەڵام لە پەیوەندیی ناڕاستەوخۆدا بینەران جۆراوجۆرن، ناردنی پەیامی بانگەشەكەش بۆ كەسانێكە، كە یەكلایی نەبۆنەتەوە بۆ حزبێك، هەروەها بۆ هەموو شێوازەكانی تریش هەر وایە، گرنگ ئەوەیە، كە لە كاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا، كەسی سەرپەرشتیاری پڕۆسەكە، یان نێرەری پەیام هەموو رێگە و شێوازەكان بەهەند وەربگرێت و سوودیان لێوەر بگرێت.

رەگەزەكانی پەیوەندیكردن:
لە پڕۆسەیەكی پەیوەندیكردنی سەركەوتوودا پێویستە ئەم رەگەزانە هەبن:

1- نێرەر (المرسل) sender: ئەو كەسەیە هەڵدەستێت بە ناردنی پەیامێك، یەكەم قۆناغی پڕۆسەی پەیوەندیی كردنە. ناوەڕۆكی بانگەشەی هەڵبژاردن ململانێییە لە نێوان لۆژیكی نێرەر و لۆژیكی وەرگردا.

2- بەكارهێنانی هێماكان (الرموز) symbols : بریتین لە ژمارەیەك لە هێمای نووسراو و بینراو و خوێندراو، كە نێرەر لەكاتی ناردنی پەیامەكەیدا بە مەبەستی كارتێكردن و كاریگەریی دروستكردن لەسەر بەرامبەر، سوودیان لێوەردەگرێت.

3- كەناڵ و هۆكانی راگەیاندن: هەموو ئەو كەناڵانە دەگرێتەوە، كە نێرەر بە وەرگر دەگەیەنێت، لەوانەش كەناڵە میدیا كلاسیكییەكان وەك (رۆژنامە، رادیۆ، تەلەفزیۆن، سینەما)، هەروەها كەناڵە میدیا هاوچەرخ و نوێكانیش دەگرێتەوە، وەك (كەناڵە ئاسمانییەكان، ئینتەرنێت، تۆڕەكۆمەڵاتییەكان)، ئەوە بەدەر لە هەر كار و هونەرێكی دیكە، كە لە رێگەیەوە «بانگەشەی هەڵبژاردن» بگەیەنرێت و بڵاوبكرێتەوە، لەوانەش: (شانۆ، پۆستەر، سی دی، پێشانگا) و هەر كارێكی یاسایی و رێگەپێدراوی تر، كە نێرەر كەڵكی لێوەبگرێت.

4- جەماوەر (الجمهور): هاووڵاتیان كە ئێمە بانگەشەی هەڵبژاردنەكەی ئاراستە دەكەین. وا باشترە پێش چین و توێژەركانی دیكە، بانگەشەكە ئاراستەی ئەو كەسایەتی و سەركردە و سەنتەرانە بكەین، كە دەتوانن گۆڕانكاریی لە رای جەماوەردا دروست بكەن، لەبەر ئەوەی رازیكردن و ئەوەشی كە پەیوەندیی بە گۆڕانكاریی لە رەفتاردا هەیە، پەیوەستە بە نواندنی هەڵوێستی كارتێكەر .

5- زمانی هاوبەش.

6- كاریگەریی بانگەشەكە لەسەر وەرگر.

سێیەم: بنیاتنانی پەیامەكانی قەناعەتپێكردن لە رێگەی كەناڵەكانی راگەیاندنەوە
داڕشتنەوەی پەیام وەكو بناغەی تەلارێك وایە. بۆیە پێویستە لە رێگەی كاریگەریی و رازیكردنی هاووڵاتیان بەو كێشانەی كە رووبەڕوویان بۆتەوە و رێگەچارەكانیش چین، كە پێویستە لە پەیامەكەتدا هەبێت.

لەو هۆكارانەی تایبەتە بە داڕشتنی پەیامێكی كاریگەر (بانگەشەی هەڵبژاردن) پێویستە رەچاوی ئەم خاڵانە بكرێت:

1- بەكارهێنانی هاندان و هەڵنان (تەكتیكی رازیكردن):

2- بەكارهێنانی بەڵگە و داتا.

3- رێكخستنی پاساوەكانی رازیكردنی پەیامەكە .

4- رای گشتی.

5- دووبارەكردنەوە.

6- سوود وەرگرتن لە هۆكارە ئایینییەكان.

7- بەكارهێنانی زمانی بە شێوازی جیا، دووركەوتنەوە لە دەربڕینی ئاڵۆز و رەكیك .

8- پەیامی بانگەشەی هەڵبژاردنەكە بە شێوەیەك دابڕێژرێت، كە رەچاوی پێداویستییەكانی جەماوەر بكات.

چوارەم: ئامانجەكانی پەیوەندیی قەناعەتپێكردن (رازیكردن)
لە راستیدا توانای رازیكردن و بەدەمەوەهاتنی جەماوەر بۆ پەیامێك وەستاوەتە سەر هێزی پاڵپێوەنانی وەرگران بەرەو ئامانجەكان و بردنیان بۆ مەبەستەكانی نێرەر (المرسل)..

پەیوەندیی رازیكردن بەم خاسیەتانە دەناسرێتەوە:

1- بە پلان بێت.

2- بە ئامانجی قبووڵكردنی ئاشكرا لای وەرگر، كار لە سەر گواستنەوەی وەزیفەی سایكۆلۆژی بكات.

3- ئامانجی گۆڕانكاریی بێت لە بیر و بۆچوونەكان لای تاك، یان كۆمەڵگە، بۆیە دەبێت هەست و سۆز بدوێنێت.

4- بە ئامانجگرتنی پیرەكان، ئەوانەیان كە بیر و بۆچوونیان چەسپیووە.

5- جۆراوجۆرێتی بوارەكانی پەیوەندیی رازیكردن، بۆ ئەوەیە تاكو هەموو بوارەكان (سیاسیی، بازرگانیی و رەفتاریی) بگرێتەوە.

6- لە شێوازەكانی رەفتار (سلوك) دەكۆڵێتەوە، تاكو بتوانرێت لە رێگەی «پەیامی ئامانجدار»ەوە، كاریگەریی لەسەریان بەجێبهێڵێت.

7- كار لەسەر گۆڕانكاریی بنیاتی سایكۆلۆژیی لای تاك بكات.

هەروەها لە بارەی ئامانجەكانی پەیوەندیی قەناعەتپێكردن-یشەوە، شارەزایان (5) خاڵیان دیاریكردووە، ئەوانیش:

1- لە خۆگرتن (التبني): ئەم ئامانجە بریتییە لە هاندانی جەماوەر و رازیكردنی بە دەستپێكردنی رەفتاری نوێ، یاخود لە خۆگرتنی بیروباوەڕ و ئاراستەی نوێ.

2- بەردەوامبوون (الاستمراریة): بریتییە لە هاندانی وەرگری بە ئامانجگیراو، كە پێویستە لە سەر رەفتارەكانی، كە لە خۆی گرتووە، بەردەوام بێت.

3- چاككردن (التحسین): بە مانای ئەوەیە، كە جەماوەر (وەرگر) رازیی بكەی رەفتارەكانی بەرەو باشتر بەرێت.

4- وازهێنان (الردع): نێرەر هەوڵبدا وەرگر قەناعەت پێبكات، كە واز لە رەفتارەكانی پێشووی بهێنێت.

5- گۆڕانكاریی (التغییر): لێرەدا دەبێت پەیامی رازیكردنەكە ئامانجی گۆڕانكاریی بنەڕەتی بێت، كە ئەوەش قورسترین كاری پەیوەندیكردنی قەناعەتپێكردنەكەیە.

باسی دووەم/ تیۆرەكانی قایلكردن و شێوازەكانی كارتێكردن (كاریگەریی)
ئێستا، پەیوەندیی رازیكردن (الاتصال الاقناعي) بە تەنها بەوەوە نەوەستاوە، كە هونەرێك بێت و ئەزموونی بكەین و ئیتر تەواو، بەڵكو بۆتە زانستێك و چەندین تیۆر و مۆدێل و ستراتیژیی تایبەت بە خۆی هەیە. لێرەدا نووسەر چەندین تیۆری هێناوە و شیی كردوونەتەوە، كە پێموایە ئاماژە كردن بە هەموویان بابەتەكە زۆر درێژ دەكاتەوە، بەدەر لەوەی دەبێتە بابەتێكی ئەكادیمی، نەك ئەوەی ئێمە مەبەستمانە، كە رێبەرێك ئامادە بكەین. بە هەر حاڵ ئێستا لە خوارەوە ئاماژە بە گرنگترینیان دەكەین.

یەكەم/ تیۆرەكانی قەناعەتپێكردن (رازیكردن) Theories Persuasion :
تیۆر: پێهاتووە لە كۆمەڵێك چەمكی پێكەوەگرێدراو، كە بۆ دیاردەییەك چەند پێناس و تێڕوانینێك دەخاتەڕوو، هەروەها پەیوەندیی نێوان گۆڕاوەكانی توێژینەوەیەك لەگەڵ روونكردنەوەی لایەنە شاراوەكانی بابەتەكە و خستنەڕووی چەند پێشبینییەك، شیدەكاتەوە.

لە چلەكانی سەدەی بیستەمدا، دید و تێڕوانینە گشتییەكانی چوار تیۆر دەركەوتن، كە هەستان بە لێكدانەوە و شیكردنەوەی رۆڵی نێرەر و گۆڕانی ئاراستەكان و ئەوەش تا چەند شیاوە بۆ رازیكردن لە پەیوەندییەكاندا.
سوودی تیۆر ئەوەیە، كە زۆرجار لە شیكردنەوەی رەفتاری تاك، یان پلەی كاریگەریی هۆكانی راگەیاندن لە سەر تاك و كۆمەڵگە بە كاردەهێنرێت.

لە گرنگترین ئەو تیۆرانەش، ئەمانەن:

1- تیۆری فێركردن (نظریة التعلم) The Learning Theory:
بناغەدانەرانی ئەم تیۆرییە گرنگی بە شیكردنەوەی رەفتاری تاك دەدەن، لە چوارچێوەی ئەوەی، كە لە رابردوو ئەو كەسە فێری بووە، لێرەدا مەبەست لە فێربوون (التعلیم)ە، گریمانەی ئەوە دادەنێن، ئەگەر تاك بە هەمان بارودۆخی قۆناغی فێربووندا تێبپەڕێتەوە، ئایا هەمان ئیستیجابەی دەبێت، كە پێشتر لە ژیانیدا فێری بووە، بۆیە رەفتاری تاك، بە پێی تیۆرییەكە، وەڵامدانەوەیەكی هۆگرانەی دەبێت بۆ ئاگاداركەرەوە، یان وروژێنەرێكی دیاریكراو.

2- تیۆری پەی پێبردن (نظریة الادراكیة) The Perceptual Theory :
فیكرەی بنیچینەیی تیۆری (پەی پێبردن) لە گۆڕانی ئاراستەكاندا ئەوەیە، كاتێك تاك لەسەر بارودۆخێك رادێت، دواتر رووبەڕووی گۆڕان دەبێتەوە، ئەو گۆڕانە بە تەنها گۆڕانی تاك ناگرێتەوە، بەڵكو گۆڕانی هەستی (پەی پێبردن)یش دەگرێتەوە، بەچ شێوەیەك كە بگونجێت لەگەڵ پێداویستییەكانیدا. هەروەها تیۆرییەكە تەركیز دەكاتە سەر گرنگی ئەو واتایەی، كە وەرگر (جەماوەر) بە پەیامەكەی دەبەخشێت.

3- تیۆری وەزیفیی (نظریة الوظیفیة) The Functional Theories :
ئەم تیۆرە تەركیز دەكاتە سەر پەیوەندیی نێوان ئەو هەڵوێستەی، كە لە پەیامەكەوە پەیدا دەبێت لەگەڵ پاڵنەر و پێداویستییەكانی تاك، ئەگەر پەیامەكە تەركیزی كردە سەر پێداویستی جیاواز لەوەی كە پەیوەستە بە تاكەوە، ئەوا بێگومان لە گۆڕانی ئاراستەكان (تغییر الاتجاهات) سەركەوتوو نابێت، لەبەرئەوەی ئەو گۆڕانكارییە پشت بە توانای دابینكردنی پێداویستییە كەسی و كۆمەڵایەتیی و مەعرفییەكانی تاك لە پەیامەكەدا بەستووە.

دووەم: تیۆرەكانی كارتێكردن (كاریگەریی):
پڕۆسەی پەیوەندیی قەناعەتپێكردن هەوڵێكە بۆ ئەوەی كاریگەریی لە بیرویۆچوون، یان دابونەریت، یان ئاراستەكان، یاخود رەفتاری وەرگر، وەك ئەوەی خۆمان دەمانەوێت، دروستی بكەین، بەڵام هەندێك كاتی دیاریكراو، تەرزی دیكە لە قبووڵكردن، یان لە كاریگەریی دێتە گۆڕێ، كە بە دڵی ئێمە نییە، ئەوانیش بریتین لە چوار تەرزی نوێ، كە ئەمانەن:

1- كاریگەریی دەستبەجێ: بریتییە لە دەركەوتنی كاریگەریی نوێ و هەنووكەیی (دەستبەجێ) و هێنانەدیی ئامانجەكانی پەیامی رازیكردنەكە.

2- بێكاریگەریی: لێرەدا مەبەست ئەوەیە، كە جەماوەر پەیامەكە (بانگەشەكە) رەتدەكاتەوە و بەردەوام دەبێت لە سەر بیركردنەوەكانی پێشووتری.

3- بێكاریگەریی لەگەڵ زیادبوونی بەرگریی بۆ پەیامی رازیكردنەكە.

4- كاریگەریی دواخراو: بە كاریگەریی نووستووش ناودەبرێت، مەبەست ئەوەیە، كە لە سەرەتاوە جەماوەر (وەرگر) قبوڵی وەرگرتنی پەیامەكە ناكات، دواتر بە تێپەڕبوونی كات، وەریدەگرێت، بەوەش ئامانجەكانی پەیامی رازیكردنەكە دێتە دی.

ئێستاش دێینە سەر باسكردنی گرنگترین مۆدێل و تیۆرەكانی كارتێكردن (كاریگەریی):

1- تیۆری كاریگەریی راستەوخۆ (نظریة التأثیر المباشر):
سەرەتا تیۆرییەكانی ئەم تیۆرییە، كە پێیوایە كەناڵەكانی میدیا كاریگەریی گەورە و راستەوخۆ لەسەر جەماوەر دروست دەكات، دەگەڕێتەوە بۆ بیستەكانی سەدەی بیستەم، هەر لە سەرەتاشەوە كۆمەڵێك ناوی جیاوازیی لێنراوە، لەوانە: «تیۆری گولـلە» یان «گولـلەی سیحریی»، بە واتای ئەوەی كە پەیامی راگەیاندن لە كارتێكردن لە وەرگران زۆر بەهێزە، هەر بە وێنەی كاریگەریی گولـلە لە شەڕدا.

2- تیۆری كاریگەریی سنووردار (نظریة التأثیر المحدود):
تیۆری كاریگەریی سنووردار لە سەرەتای شەستەكانی سەدەی بیستەمدا دەركەوت، تیۆریستانی ئەم تیۆرییە پێیانوایە، كە هۆكانی راگەیاندن كاریگەریی راستەوخۆ لەسەر هاووڵاتیان بەجێ ناهێڵێت، بەڵكو كاریگەریی گەورە لەسەر ئەوانە دروست دەكات، كە خاوەنی راو بۆچوونی تایبەت بەخۆیانن و جێدەستیان لە كۆمەڵگەدا دیارە «قادات الر‌اي».

3- تیۆری كاریگەریی هاوسەنگی هۆكانی راگەیاندن (نظریة المتعدل لوسائل الاعلام):
ئەم تیۆرە لە كۆتایی شەستەكان و سەرەتای حەفتاكانی سەدەی بیستەمدا دەركەوت، وەك وەڵامدانەوەیەك بۆ تیۆری كاریگەریی سنووردار، كە لە بایەخی كاریگەریی هۆكانی راگەیاندن لەسەر جەماوەری كەم كردبۆوە، تەنانەت پێیانوابوو، كە كەناڵەكانی میدیا بە تەنها كار لە بواری هەڵوێست و بیروبۆچوونەكان دەكەن. بە پێچەوانەوە تیۆریستانی ئەم تیۆرییە پێیانوایە، كە هۆكانی راگەیاندن كاریگەریی گەورەتر لەسەر وەرگر بەجێدەهێڵن.

بەشی دووەم
چەمكی پڕوپاگەندەی سیاسی و شێوازەكانی بانگەشەی قالیكارانە لە هەڵمەتەكانی هەڵبژاردندا

لەم بەشەدا تاوتوێی بابەتەكانی (چەمكی پڕوپاگەندە، جۆرەكانی پڕوپاگەندە، مەرجەكانی كارابوونی پڕوپاگەندە، ئامانجەكانی پڕوپاگەندە، پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن و چەمك و جۆرەكانی، ناوەڕۆكی بانگەشەی هەڵبژاردن، پلانی بانگەشەی هەڵبژاردن و ستراتیژەكانی) دەكەین.

یەكەم/ چەمكی پڕوپاگەندە:
زانایان و شارەزایانی راگەیاندن و پەیوەندییەكان و زانستی سیاسەت پێناسەی زۆریان بۆ چەمكی «پڕوپاگەندە» كردووە، لە زۆربەیاندا جیاوازیی بەدیدكرێت، ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازیی و تێڕوانینی ئەو نووسەرانە و كارایی میدیا لە كۆمەڵگەیەكەوە بۆ كۆمەڵگەیەكی تر.

لێرەدا چەند پێناسەیەك دەخەینەڕوو:
«دۆپ» لە كتێبی (رای گشتی و پڕوپاگەندە)دا دەڵێت: «پڕوپاگەندە هەوڵێكە بۆ كاریگەریی دروستكردن لەسەر كەسایەتییەكان و كۆنترۆڵكردنی رەفتاری تاك، جا لە هەر كۆمەڵگەیەكدا بێت، بەڵام لە كاتێكی دیاریكراوا».
ئەم پێناسەیەش زۆر نزیكە لە پێناسەیەكی تر، كە «واڵتەر لیپمان» كردوێتی و دەڵێت: «پڕوپاگەندە هەوڵێكە بۆ كاریگەریی دروستكردن لە عەقڵی جەماوەر و كۆنترۆڵكردنی رەفتاری تاك لەو بابەتانەی، كە گومان هەڵدەگرن لە كۆمەڵگەدا لە كاتێكی دیاریكراوا».

هەروەها لە پێناسەیەكی تردا، (هارۆڵد لاسوێڵ)ی ئەمریكی، پسپۆڕ لە زانستە سیاسییەكاندا، دەڵێت: «پڕوپاگەندە گوزارشتە لەو بیروبۆچوون و كردارانەی، كە تاكەكان، یان كۆمەڵەكان پێیهەڵدەستن لە سەر بنچینەی ئەوەی، كە كاریگەریی دروستبكەن لە سەر كۆمەڵ، یان تاكێكی تر، بۆ هێنانەدی چەند ئامانجێكی دیاریكراو».

لە پێناسەیەكی دیكەدا، كە (لیبەرت كارنس و ئۆرنسن) لە توێژینەوەیەكی هاوبەشدا ئاماژەیان بۆ هەردوو چەمكی پڕوپاگەندە و ریكلام كردووە، دەنووسن: «پڕوپاگەندە كرۆكی رازیكردن (الاقناع)ە، هەموو پڕوپاگەندەیەك ئامانج لێی قەناعەتپێكردن (رازیكردن)ی جەماوەرە بە بیرو بۆچوونێك، یان بە هەر شتێكی تر، بەڵام ریكلام ئامانجی رازیكردنی جەماوەر (وەرگر)ە بە كەلوپەلێك، یان خزمەتگوزارییەك».

پاشان (عەبدولقادر حاتەم) پێناسەیەكی گشتگیر تر دەكات و دەڵێت: «پڕوپاگەندە هەموو ئەو ئەو پڕۆسانە دەگرێتەوە، كە بە مەبەستی كارتێكردن لە رای گشتی دەكرێن، كە ئەوانیش لە چەندین شێوازی جیاواز پێكدێن، هەر لە وتار و دواندن، ڤیدیۆ، تەنانەت موزیك-یش دەگرێتەوە».

دووەم: جۆرەكانی پڕوپاگەندە:
بێگومان پڕوپاگەندە جۆری زۆرە و بە پێی دید و تێڕوانینی توێژەران دەگۆڕێت، لێرەدا نووسەر چەند پێوەرێكی دیاریكردووە، كە وەك بنەمایەك جۆرەكانی پڕوپاگەندەی پێدابەش دەكرێت.
لەو پێوەر و بنەمایانەش:

1- بە پێی سروشتی سەرچاوەكە دابەش دەبێت بۆ:

أ- پڕوپاگەندەی سپی: سەرچاوەكەی روون و ئاشكرایە و بەرەو ئامانجێكی دیاریكراو ئاراستە دەكرێت.

ب- پڕوپاگەندەی رەش: ئامانج و سەرچاوە راستەقینەكەی شاراوەیە، هاووڵاتیان هۆشیارییان نییە لە بەرامبەریدا و بە شێوەیەكی نهێنیش گەشە دەكات. (وەك دەستگیركرنی عیززەت دووری، سەركردەی دیاری حزبی

بەعس لە كاتی راپەڕینە جەماوەرییەكەی گەلی كورد لە ساڵی 1991دا، كە دەیانوت: «عیززەت دووری گیراوە … سەددام پشتی شكاوە»، كە دواتر دەركەوت هیچ ئەسڵ و ئەساسێكی نەبوو.

ج- پڕوپاگەندەی خۆڵەمێشی: ئەم جۆرەیان پشت بە هەندێك حەقیقەت دەبەستێت، كە ناتوانرێت ئینكارییان تیادا بكرێت، بەڵام تەفسیر و لێكدانەوەی ئاوێتە بەدرۆیان بۆ دەكرێت، بە ئامانجی شێواندنی راستییەكان.

2- بە پێی ناوەڕۆكی پڕوپاگەندەكە دابەش دەبێت بۆ:

أ- پڕوپاگەندەی سیاسیی: كۆمەڵێك شێواز دەگرێتەوە، كە حكومەت، یان پارتەكان یان ئیدارە حكومییەكان بەكاری دەهێنن.

ب- پڕوپاگەندەی كۆمەڵایەتی: بریتییە لەو جۆرەكەی، كە ئامانجی ئەوەیە زۆرترین ئەندامانی كۆمەڵگە كۆبكاتەوە و رەفتارییان یەكبخات لەسەر یەك تەرزی كۆمەڵایەتی دیاریكراو.

ج- پڕوپاگەندەی ئایینی: بریتییە لەو پڕوپاگەندەیەی، كە ئامانجی ئەوەیە هەڵگرانی بیروباوەڕێك دەست لە ئایین و بیروباوەڕەكەیان هەڵگرن و پابەندبوونی خۆیان بۆ ئایینێكی تر دەرببڕن.

3- بە پێی ئامانج پڕوپاگەندە دەبێتە چەند بەشێكەوە، ئەوانیش:

أ- پڕوپاگەندەی ستراتیژیی: مەبەست لێی ئەو كۆمەڵە چالاكییە ئاراستە كراوەیە، كە بەرەو دوژمن ئاراستە دەكرێت و «جەنگی دەروونی»یشی پێدەوترێت.

ب- پڕوپاگەندەی تاكتیكی: بریتییە لە كۆمەڵێك پلانی ئانیی (هەنووكەیی)، كە ئاراستەی جەماوەر (وەرگر)ێكی دیاریكراو دەكرێت.

4- هەروەها پڕوپاگەندە بە پێی رەهەندی جوگرافی دابەش دەبێت بۆ:

أ- پڕوپاگەندەی ناوخۆیی: مەبەست لێی كۆمەڵە چالاكییەكی دیعایی (پڕوپاگەندەیی)یە، كە بەمەبەستی كارلێككردن لە سنوورێكی جوگرافیی دیاریكراودا دەكرێت.

ب- پڕوپاگەندەی دەرەكی: بریتییە لە كۆمەڵە چالاكییەكی پڕوپاگەندەیی، كە سنووری جوگرافیی وڵات دەبەزێنێت، زۆربەی كات بەهۆی رەهەندێكی نێودەوڵەتی، كاریگەرییەكەشی دەبێتە نێودەوڵەتی، بە تەنها كار لە گەلێك ناكات.

5- پڕوپاگەندە بە پێی پلەی كاریگەریی دابەش دەبێت بۆ:

أ- پڕوپاگەندەی راستەوخۆ: ئەو پڕوپاگەندەیەیە كە كەسێك دەیەوێت بۆچوونێك، یان رەفتارێك كە خۆی باوەڕی پێیەتی بیگەیەنێت بە جەماوەر و چاوەڕێی قبووڵكردنیش دەكات.

ب- پڕوپاگەندەی ناڕاستەوخۆ: كۆمەڵێك چالاكییە، كە دەسەڵاتە جیاوازەكان (حكومەت، حزب، راگەیاندن….) دەیكەن، كاتێك كە پەیوەندییەكانی ئەو دەسەڵاتانە و هاووڵاتیان لاواز دەبێت.

6- پڕوپاگەندە بە پێی سەرچاوەی رەمز و هێما بەكارهاتووەكان دابەش دەبێت بۆ:

أ- پڕوپاگەندە بە وشە (زمان): ئەو پڕوپاگەندەیەیە، كە پشت بە هێماكانی زمان (زارەكی، یان نووسراو، هەروەها بە هێما نازمانییەكانیش وەك (وێنە، وێنەكێشان، هەڵكۆلین…. تاد) دەبەستێت، بە مەبەستی كاریگەریی دروستكردن لەسەر بیروبۆچوون و هەستەكان، تاكو وا لە تاك، یان كۆمەڵگە بكات، كە رەفتارێك دیاریكراو بنێن.

ب- پڕوپاگەندەی كرداریی: ئەو چالاكیانەیە، كە دەبێت لە كاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا كەسانی یەكەمی لیستەكە (حزبەكە)، پێویستە خۆیان یەكەمین كەس بن، كە بیكەن. (كردار پێش وتەیە، وەرگێڕ).

سێیەم: مەرجەكانی كارابوونی پڕوپاگەندە:
لە راستیدا پڕۆسەی پەیوەندیكردن پڕۆسەیەكی كۆمەڵایەتییە، كە هەموو بوارەكانی كۆمەڵگە دەگرێتەوە و سێ پایەی سەرەكیشی هەیە، كە بریتین لە: (هەواڵ و زانیاریی، رەگەزی مرۆیی، تەكنۆلۆژیا)، بۆیە ئامادەگیی « توانایی و لێهاتوویی» لەو پایانەدا، گرنگترین مەرجی كاراییشیانە. هەر لەو میانەیەشدا توێژەر (أبو اصبع) چوار مەرجی دیاریكردووە، بۆ رادەی كارایی و سەركەوتوویی چەمكی پڕوپاگەندە، تاكو ئامانجە سیاسیی و كۆمەڵایەتییەكانی بێنێتەدی، كە ئەوانیش ئەمانەن:

1- قۆرخكردن (الاحتكار): ئەم مەرجە كاتێك دێتە دی، كە ئۆپۆزسیۆن نەبێت، یاخود ئۆپۆزسیۆنێكی سنوودار لە میدیاوە هەبێت، یاخود پڕوپاگەندەی دژ بوونی نەبێت.

2- رێكردن لەسەر رێگەی دیاریكراو (التوجیه في المسار المحدد): لێرەدا سەركەوتوویی پڕوپاگەندە بە شێوەیەكی سەرەكی پشت بە رادەی سوود لێوەرگرتنی بیروبۆچوون و ئاراستە جێگیرەكان و رەفتاری خودیی دەبەستێت، ئەوەش بۆ ئەوەی ئاراستەیان بكات بەرەو رێگەیەك، كە خزمەت بە پەیامی میدیاكان بكات.

3- پاڵپشتییكردن (التعزیز): بریتییە لە بەهێزكردنی دەزگای پڕوپاگەندەیی ناوەندیی لە رێگەی دابەشكردنی (رۆژنامە و بڵاوكراوە و گفتوگۆ)كان، هەروەها لە رێگەی پەیوەندیكردنی كەسیی لە نێوان نێرەری پەیامەكان و گروپەكاندا.

4- گەمارۆدان (المحاصرة): لێرەدا مەبەست ئەوەیە كەسی پڕوپاگەندەچی (الدعائي) گەمارۆی جەماوەری داوە بە چەندین هۆكاری جیاواز و بە جۆراوجۆركردنی شێوازی دواندنیان، ئەوەش لە پێناو رازیكردنی جەماوەر لە ژێر كارتێكردنی پەیامەكانیدا.

چوارەم: ئامانجەكانی پڕوپاگەندە:
پڕوپاگەندە چەندین ئامانجی هەیە، كە گرنگترینیان ئەمانەن:

1- بەهێزكردنی هەستی رقلێبوونەوە بەرامبەر بە دوژمن.

2- وروژاندنی گیانی حەماسەت و كۆكردنەوەی جەماوەر.

3- بەدەستهێنانی متمانەی وڵاتە بێلایەنەكان و هەوڵدان بۆ ئەوەی پاڵپشتیمان بكەن.

4- تێكشكاندنی لایەنی سایكۆلۆژیی دوژمن.

5- پاڵپشتیكردنی نەتەوە و گەلە بەرگریكارەكان، تاكو بەدەستهێنانی مافەكانیان.

6- بەدەستهێنانی رای گشتی دەرەوە، لە هەمانكاتدا بێبەشكردنی دوژمن لەو پاڵپشتییە.

7- بڵاوكردنەوەی دەنگۆ (إشاعة)ی راكردن و پەرتەوازەبوون لەنێو دوژمن.

8- هەوڵدان بۆ بێهێزكردنی بیروباوەڕی دوژمن لە رێگەی وروژاندنی گومان لە بیروبۆچوون و باوەڕەكەیان.

9- هەوڵدان بۆ بەكارهێنانی رەگەزە گۆشەگیرەكان لە خاكی دوژمندا، وەك (ئۆپۆزسیۆن، یاخیبووان، تیرۆریستان).

10- پاراستنی هاوڕێیەتی و متمانەی هاوپەیمانەكانمان.

باسی سێیەم: بانگەشە و پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن، چەمك، هۆیەكانی، جۆرەكانی

یەكەم: بانگەشەی میدیایی (الحملة الاعلامیة) Media Campaign: كەمپینی میدیایی: مەبەست لێی پلانێكی كورتمەودای هەمەلایەنەی نووسراوە، ناوەڕۆكەكەی پێكهاتووە لە پەیامی سنوودار و پێكەوە گرێدراو، كە لە كەناڵەكانی راگەیاندن بڵاودەكرێتەوە.

دووەم: بانگەشەی هەڵبژاردن (الحملة الانتخابیة): چالاكییەكی رێكخراوی میدیاییە، كە بە مەبەستی كاریگەریی رەفتاریی و پەیپێبردنە لای جەماوەرێكی دیاریكراو و بۆ كاتێكی دیاریكراویش، لەگەڵ توانای پێوانەكردنی مەودای كارایی چالاكییە.

سێیەم: پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن (الدعایة الانتخابیة): پڕۆسەیەكی بەفراوانی میدیاییە. چەمكی پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن فراوانتر و گشتگیرترە لە چەمكی بانگەشەی هەڵبژاردن (الحملة الانتخابیة). هەندێك پێیانوایە، كە چەمكی بانگەشەی هەڵبژاردن بە تەنها لە هەڵبژاردنەكاندا كورت هەڵدێت (حەسر دەبێ)، بەڵام پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن (الدعایة الانتخابیة)هەم بۆ هەڵبژاردن، هەم بۆ گشتپرسی-یش بەكاردێ، هەروەها بە هەموو ئەو كار و چالاكییانەش دەوترێت، كە كوتلەیەكی پەرلەمانی یاخود حزبی، یان پاڵێوراوێك لە كاتی ماوەی یاسایی بانگەشەدا دەیكەن.

چوارەم: جۆرەكانی بانگەشەی هەڵبژاردن و قۆناغەكانی قەناعەتپێكردن

1- بانگەشەی كەسیی پاڵێوراو.

2- بانگەشەیەك لەسەر سەركەوتنی تاكێك یان حزبێك وەستاوە.

3- بانگەشەی پارتێكی ئۆپۆزسیۆن.

4- بانگەشەیەك كە لەسەر روبەڕوبوونەوەی هەڵە و كەموكوتییەكانی حكومەت بنیات دەنرێت.

پێنجەم: ناوەڕۆكی بانگەشەی هەڵبژاردن
گرنگیدان بە بانگەشەی هەڵبژاردن و بەشداریكردنی سیاسییانەی هاووڵاتیان، لە بنەڕەتدا لەسەر بەركەوتن لەگەڵ هۆكارەكانی راگەیاندن و پەیوەندیكردن وەستاوە، لێرەشدا پەیوەندییەكی ئیجابی لە نێوانیاندا هەیە؛ بە چاوپۆشیی لە ئاستی روونیی پەیامەكان، بەڵام كاریگەریی ناوەڕۆكی بانگەشەی هەڵبژاردن لە هۆكارێكی میدیاییەوە بۆ یەكێكی دیكە جیاوازە، وەك (رۆژنامە، تی ڤی، پەیوەندیی تاكەكەسی… هتد)، بەهەمان شێوە لە قۆناغێكەوە بۆ قۆناغێكی تریش هەر جیاواز دەبێت، ئەوانیش قۆناغەكانی: (بەركەوتن، گرنگیدان، زانین، پەیپێبردن، رازیكردن، دەنگدان، لەخۆگرتن، باوەڕپێبوون، یاخود رەتكردنەوە).
هەروەها كەناڵەكانی راگەیاندن لەكاتی هەڵبژاردنەكاندا سێ شێوە لە ناوەڕۆكی بانگەشەی قایلبوون بەكار دەهێنن، كە ئەمانەن:

1- بانگەشەیەك بە هەموو شێوازەكانی ئیعلان و بە كۆی هۆیە جیاوازەكانییەوە.

2- بانگەوازێكی بەمەبەستانە، وەك نووسینی سەروتارێك، یان ستوونێك، یاخود كاریكاتێرێك.

3- بانگەشەیەكی بەردەوام.

شەشەم: پلانی بانگەشەی هەڵبژاردن و ستراتیژەكانی

پلان بە هەنگاوی یەكەمی هەر كارێكی جێبەجێكردن دادەنرێت، پێویستە هەنگاوەكانیش دیاریی بكرێن، كە دەبێ پێیهەستین لە پێش دەستپێكی پلانەكە و لە كاتی كاركردنیشدا. هەروەها پلان پەیوەندیی بە نێرەر و ئامانجەكان و هۆكارە بەكارهاتووەكانیشەوە هەیە، كە بۆ هێنانەدیی ئەو ئامانجانە سوودیان لێوەردەگرین. پلان كات و جوهدێكی زۆری دەوێت، بۆیە رادەی سەركەوتوویی بانگەشەی هەڵبژاردن لە سەر پلانی باش وەستاوە.

بۆ ئەوەی پلانێكی سەركەوتوو لە بانگەشەی هەڵبژاردندا بێتەدی، پێویستە چەند بنەمایەك رەچاو بكەین، ئەوانیش بریتین لە:

1- دیاریكردنی ئامانج لە بانگەشەی هەڵبژاردن.

2- توێژینەوەیەكی هەمەلایەنی پرۆسەی هەڵبژاردن (پاڵێوراو، پاڵێوراوی بەرامبەر، دەستەی هەڵبژاردنەكان).

3- كەسایەتی پاڵێوراو لای دەنگدەران.

4-  دیاریكردنی هۆكارەكانی پەیوەندیكردن.

5- دیاریكردنی شێوازەكان بۆ گەیشتن بە دەنگدەران. كەناڵەكانی راگەیاندن تەنها نەقڵی بیرو بۆچوونەكان دەكەن، بەڵام دیاریكردنی شێوازەكان (الاسالیب) بۆ چۆنێتی مامەڵەكردنە لەگەڵ جەماوەر (وەرگر).

6- دیاریكردنی ناوەڕۆكی پەیامی هەڵبژاردن.

7- دیاریكردنی بودجەی بانگەشەكە.

8- دیاریكردنی كات (خشتەی زەمەنی).

9- بەدواداچوون بۆ كارایی و كاریگەریی بانگەشەی هەڵبژاردن.

10- ئامادەكردنی بەرنامەی هەڵبژاردن، كە تیایدا پەیام و بەرنامەی پاڵێوراو و پێداویستییەكانی دەنگدەران دەخرێنەڕوو.

هەروەها لە كاتی پرۆسەیەكی هەڵبژاردندا چەندین ستراتیژیی هەیە، كە دەتوانرێت بە شێوەیەكی تاكلایەنە، یاخود بە كۆمەڵ بەڕێوە بچن.

1- ستراتیژیی تەركیزكردن: لێرەدا بە چەند هەنگاوێك جێبەجێ دەبێت، ئەوانیش:

أ- بابەتی پەیوەندیكردنەكە گرنگ بێ؛ ئایا زۆر بە پەلەیە؟، یان زۆر ترسناكە؟.

ب- بوونی چەندین كەناڵی پەیوەندیكردنی بەردەست و بەكارهاتوو.

ج- گەورەیی جەماوەری وەرگر و بڵاوبوونەوەیان بە جیاوازیی شوێنی جوگرافیان.

د- بوونی بودجەیەكی باش.

2- ستراتیژیی موفاجەئە: لە كۆتا رۆژ و ساتەكانی بانگەشەكە دەبێ موفاجەئەمان هەبێت؛ پێش ئەوەی كە حاڵەتی «صمت الانتخابي» دەست پێبكات، ئەویش لە رێگەی بڵاوكردنەوەی چەند هەواڵ و زانیارییەكەوە، كە كاریگەریی ئەرێنی (ایجابي) دروست بكات، بەڵام نابێت كارێك بكەین كە بەرامبەرەكانمان وەڵاممان بدەنەوە.

3- ستراتیژیی كات (التوقیت): سوود وەرگرتن لە هەندێك مەوعیدی دیاریكراو، كە جەماوەر تیادا كۆدەبێتەوە، یان بەلایەوە گرنگە، وەك مەراسیمە ئایینی و كۆمەڵایەتییەكان.

4- ستراتیژیی شەقام: سوود لە شوێنە قەرەباڵغەكان وەربگرین، وەك (بەردەم زانكۆ و پەیمانگا، رێوڕەسم، كۆنگرە، بازاڕە)كان.

5- ستراتیژیی بەشداریكردن: بەشداریكردنی جەماوەر لە بەرنامەی تایبەت بە پاڵێوراو لە بەرنامە وەرزشیی و كۆمەڵایەتیی و بۆنەكانی تریشدا.

حەوتەم: بنەماكانی سەركەوتنی بانگەشەی هەڵبژاردن

پەیوەندیی رازیكردنی سەركەوتوو پشت بە گفتوگۆ لە پێناوی قەناعەتپێكردنی جەماوەردا، دەبەستێت، كە تیایدا پێویستیی بوونی هۆكارە لۆژیكییەكانی ئەو رازیكردنە سەرهەڵدەدات.

شارەزایانی بواری میدیا و پەیوەندیكردن چەند بنەمایەكیان داناوە بۆ ئاستی سەركەوتوویی و كارایی (بانگەشە)، لەو بنەمایانەش:-

1- دەبێت بانگەشەی هەڵبژاردن پێداویستییە سایكۆلۆجی و كۆمەڵایەتییەكانی تاك تێر بكات.

2- پێویستە هەڵوێستە شاراوە و نادیارەكان لە بانگەشەی هەڵبژاردندا بشاردرێنەوە، چونكە حاڵەتێك دروست دەكات، كە بانگەشەكە بەرەو فەشەل دەبات.

3- پێویستە بانگەشەی هەڵبژاردن لەگەڵ بیروباوەڕی كۆمەڵگەدا هاوتەریب بێت.

4- پێویستە لە بانگەشەی هەڵبژاردندا ئەو میكانیزمانە بەكار بهێنرێن، كە سەرنجی جەماوەر رابكێشێت.

5- دەبێت بانگەشەی هەڵبژاردن ئاراستەی كەسەكان بكەین نەك بابەتەكان، چونكە هەمیشە بابەتەكان (الموضوعات) دەمانبات بەرەو موناقەشە و بابەتی لاوەكی، بەڵام لە كاتێكدا، كە بانگەشەكە ئاراستەی كەسەكان (الاشخاص) دەكەین بە ئامانجی گۆڕانكاریی لە ئاكار و رەفتاریاندا، بۆ ئەوەیە تاكو هەست و سۆزیان بجوڵێت.

6- پێویستە كەسی نێرەر خاوەن كەسایەتیەكی بەهێز و ئازاد بێ، نەك تەنها فەرمانبەرێك بێت.
لە كۆتایی ئەم باسەدا دەتوانین بڵێین: سەركەوتنی بانگەشە و پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن، بەندە بە ملكەچی بۆ ژمارەیەك خەسڵەتی سەرەكی و جێی بایەخ، ئەوانیش بریتین لە:

1- دیاریكردنی ئامانجەكان.

2- بەكارهێنانی شێوازە زانستییەكان بۆ زانینی سروشتی هاووڵاتیان.

3- بەكارهێنانی شێوازە زانستییەكان بۆ شیكردنەوەی ئەنجامەكانی بانگەشەی هەڵبژاردن.

4- پشتبەستن بە كەسایەتی كاریزمی.

5- بەرهەمهێنانی لایەنە سایكۆلۆژییەكانی ژنان و رەگەزی مێیینە بەگشتی.

6- دابینكردنی پێداویستییەكانی جەماوەر.

7- سەركەوتن بەسەر بەربەستەكان، بەربەستەكانیش چەند جۆرێكن، لەوانە:

أ- دیكتاتۆریی و خۆسەپاندن.

ب- زاڵبوون بەسەر هەموو رەفتار و كردارێكی دژ، وەك (ئاڵۆزیی، ململانێ، موناقەشە)، چونكە بانگەشە سەركەوتوو نابێت، تاكو ئەو هەنگاوە نەنرێت.

ج- سروشتی كەسی بەرامبەر (كەسی رۆشنبیر و كەسی نەزان).

د- دوور كەوتنەوە لە زۆریی بیرو بۆچوونەكان لە یەك پەیامی بانگەشەدا، كە دەبێتە هۆی نەمانی تەركیز.

هـ لاوازیی لە ناردن و بەڕێوەبردنی پەیامی بانگەشەی هەڵبژاردن لە لایەن نێرەرەوە.

و- گومانی پێشوەختە بە قورسیی و گرانیی دروستبوونی گۆڕانكاریی.

هەروەها گرنگە ئاماژە بە هۆكارەكانی سەرنەكەوتنی بانگەشەش بكەین، كە توێژەر بە چەند خاڵێك دیاریكردووە، ئەوانیش:

1- بانگەشەیەك كە بە چڕیی بەڕێوەنەچێت.

2- لاوازیی متمانە بە ئەزموونی دیموكراتیی و هەڵبژاردن.

3- نەبوونی كادری تایبەتمەند.

4- پابەندنەبوون بە بنەما هونەرییەكان لەكاتی داڕشتنی پەیامی بانگەشەكاندا.

5- سنووداریی هۆكارە تایبەتییەكان بە ئامادەكردن و دابەشكردن و بڵاوكردنەوەی كەرەستەكانی بانگەشە، زۆربەی كات كەسانی خۆبەخش ئەو كارە دەكەن.

6- لاوازیی پلان و رێكخستنی پڕۆسەی بانگەشەكە.

باسی چوارەم: شێوازەكانی بانگەشەی قایلكەرانە لە پڕۆسەی هەڵبژاردندا

لە پڕۆسەی هەڵبژاردندا چەند هونەر و میكانیزمێك، هەروەها شێوازێك پەیڕەو دەكرێت، كە هەندێكیان یاسایی و رێگە پێدراون، بە پێچەوانەشەوە بەشێكی دیكەیان نایاسایین.. دەكرێت بەم شێوازە پۆلێنكردنەی خوارەوە باشتر لێیان تێبگەین:

یەكەم: شێوازەكانی قەناعەتپێكردن لە پەیوەندیی جەماوەرییدا

شێوازەكانی قەناعەتپێكردن جیاوازن و لە مێژە مرۆڤایەتی لە جەنگدا بەكاریان دەهێنێت.. لەگەڵ دەركەوتن و پێشكەوتنی هۆیەكانی پەیوەندیكردنیش ئەو شێوازانە بە پێی پلان و پلەبەندیی بەكاردێن، ئەوە بەدەر لە زیادبوون و هەمەچەشنبوونی ئەو شێوازانە. ئێستا لە گرنگترین ئەو شێوازە دەدوێین:

1-بەكارهێنانی وێنەی زهنی:
جەماوەر پەی بە رووداوەكان دەبات و ئاگاداری هەموو ئەوانەش دەبێت، كە لە دەرەوەی سنوورە دیاریكراوەكەی خۆیدا روودەدەن لە رێگەی « وێنەی زهنی»یەوە، ئەو وێنەیەی كە لای مرۆڤ هەیە و چەسپیووە، ئەوەش پێی دەڵێن: «وێنەی زهنی». توێژینەوەكان ئەوەیان سەلماندووە، كە زۆربەی ئەو وێنانە «ناڕاستن»، وەك ئەو وێنەیەی، كە لە لای رۆژئاوا هەیە بۆ تاك و كۆمەڵگەی مسوڵمانان، پێیانوایە هەموو مسوڵمانێك «تیرۆرستە»، وەرگریش باوەڕ بەو وێنانە دەكات، بۆیە دەبێت بانگەشەكە (پەیامەكە) كار بۆ راستكردنەوەی ئەو وێنە و ئاراستە هەڵانە بكات.

2- شێوازی دووبارە كردنەوە:
لە هەرە شێوازە بەربڵاوەكانە بۆ كارتێكردن لە رای گشتی، كە نێرەر تەركیز دەكاتە سەر چەند «راستییەك» و بەردەوام ئاراستەی گوێ و چاوی خەڵكی دەكات. دووبارەكردنەوە وا دەكات كە پەیام و بانگەشەی هەڵبژاردن باشتر بچەسپێت، بەڵام پێوستە دووبارەكردنەوەكە رستەی نە زۆر درێژ بێت و نە ئەوەندەش كورت بكرێتەوە، كە ماناكەی نەگەیەنێت.

3- شێوازی هاندان:
مەبەست ئەوەیە، كە كۆمەڵێك گفت و بەڵێن بە هاووڵاتیان (دەنگدەران) دەدرێت، كە تەنها مەبەست رازیكردنیانە، تاكو دەنگ بە كاندید، یان لیستێكی دیریكراو بدەن.

4-شێوازی گواستنەی سەرنجی هاووڵاتیان:
ئەم شێوازە پشت بەو بنەما بنەڕەتییە دەبەستێت كە دەڵێت: «ئەگەر نەمانتوانی سەرنجی هاووڵاتیان بۆ پرس و بابەتێك رابكێشین، ئەوا بێگومان دەتوانین سەرنجیان بۆ پرسێكی دیكە بگوازینەوە».
لەم رووەوە پوختەی قسە ئەوەیە، كە «دروستكردنی رووداو» رەگەزێكی زۆر گرنگە بۆ رووبەڕبوونەوەی رای گشتی، هەروەها بۆ گرەنتی سەركەوتنی شێوازی گواستنەكەش (تەحویلكردنەكە).

5- شێوازی سەرنجڕاكێشان:
ئەم شێوازە وا دەخوازێت، كە كەسی پاڵێوراو زۆر زیرەك و لێهاتوو بێت لەو بابەتانەی كە گفتوگۆیان لە بارەوە دەكات، وتەی «رازاوە» بە تەنها بەس نییە، بەڵكو پێویستە بە زیرەكانە ئەو بابەتانە جێ بكاتەوە، كە سەرنجی دەنگدەران بۆ خۆی رابكێشێت. (ئەردۆگان سەرۆكی توركیا و ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لەو رووەوە دوو نموونەی باشن).

6- شێوازی كۆرس (الجوقة):
بریتییە لە خستنەڕووی چەند چەمك و بیروبۆچوونێكی دژ و جیاواز لە یەككاتدا بۆ جەماوەر، دواتر چاوەڕێ دەكەین، كە لە رێگەی نەست (اللاشعور)ەوە سۆزی دەنگدەران بۆ یەكێك لەو چەمك و بیروبۆچوونانە بجوڵێنین، لە لەحزەی یەكەمدا حاڵەتی سۆز و میهرەبانی دروست دەبێت، لە لەحزەی دووەمیشدا پەیوەندییەكی لاشعوریی و شوێنكەوتنی كوێرانە روو دەدات.

7- شێوازی بەكار هێنانی رەمز و سیمبول:
مەبەست سوود وەرگرتنە لە سەرۆكی حزب، یان هەر كەسایەتییەكی دیكە، جا (هونەرمەند، وەرزشوان، كۆمەڵایەتی… هتد) بێت، كە خاوەنی پێگە و كاریگەریی بێت و بتوانێت هانی دەنگدەران بدات، كە بەشداریی پڕۆسەی دەنگدان بكەن و لە سوودی لیستی مەبەست دەنگ بدەن.

8- سوود وەرگرتن و بەكارهێنانی هۆكاری ئایینی:
مەبەست ئەوەیە، كە ئایین بەكار بهێنین بۆ ئاراستەكردنی رەفتاری جەماوەر (وەرگر) بۆ بەشداربوون لە هەڵبژاردن، هەروەها توانای ئایین لە جوڵاندنی هەستی ئیمانداران و وەلانانی نەزعەی ئاینی و ئاراستەكردنیان بەرەو هێنانەدی مەبەستی رازیكردنەكە.

9- شێوازی موبالەغەكردن:
موبالەغەكردن لە رێگەی گەورەكردنی واقیعێكی دیاریكراوەوە دێتە دی، كاتێك پەنا بۆ ئەم شێوازە دەبرێت كە نەتوانرێت واقیعە راستییەكە ئاشكرا بكرێت. كاریگەریی ئەم شێوازە زیاتر دەبێت، كاتێك كە ركابەرەكەمان لەرووی دەروونییەوە لە شكان و داڕووخاندا بن.

10- درۆكردنی بەردەوام:
كاتێك نێرەر پەنا بۆ بانگەشەی پڕوپاگەندەیی دەبات كە بەرامبەرەكەی زۆر بەهێز بێت، بۆیە هەمیشە، یان ناوبەناو درۆ و پڕوپاگەندەی رووبەڕوو دەكاتەوە، بەڵام بەكارهێنانی ئەم شێوازە ترسناكە، لە بەرئەوەی بە دەركەوتنی راستییەكان نێرەر (یان سەرچاوەی پەیامەكە) متمانەی تەواو لە دەست دەدات.

11- شێوازی درۆهەڵبەستن (الاختلاق):
بریتییە لە دروستكردن، یان بڵاوكردنەوەی چەند رووداو، یان زانیارییەك، كە لە بنەمادا لەئارادا نییە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەنگدەران وەك بەشێك لە حەقیقەت پەنای بۆ دەبەن.

12- دەنگۆ (الشائعات):
بڵاوكردنەوە و تەرویجكردنی هەواڵێك كە هیچ بنەمایەكی نییە لە واقیعدا، لە كاتێكدا میدیا پەیوەستە بە چەند بنەمایەكی پیشەیی وەكو «بابەتیبوون « و «راستی» و «وردیی»یەوە، بەڵام بە پێچەوانەوە دەبینین دەنگۆ ئەو بنەما و سنوورانە تێدەپەڕێنێت.

13- تێكدان، ناشیرینكردن ( التشویه):
ئەم شێوازە پەیوەستە بە بڕین، یان زیادیكردنی چەند وشە و دەستەواژەیەك لە پەیامی بانگەشەكەدا، كە لە مانا و سیاقی خۆی دەری بكات. تێكدان و دەستكاریكردنی تەواوەتی ئەوكاتە دێتە دی كە بابەتە ناڕاستەكان جێگەی راستییە جێگیرەكان بگرێتەوە.

14- شێوازی پەروەردە و فێركردن:
ئەم شێوازە بەكاردێت بۆ ناساندنی كاندیدان و ژمارەكانیان، هەروەها بۆ ئاشناكردنی هاووڵاتیان بە چۆنیەتی دەنگدان و ژمارەی لیستەكانیش پێیان.

15- شێوازی بەرنامەی ئیجابی سنووردار:
بریتییە لە ئامادەبوونی كاندید لە چەند بەرنامەیەكدا، كە وەڵامی پرسیارەكانی دەنگدەران دەكاتەوە و هۆكارێكی باشە بۆ كەمكردنەوەی ترس لە داهاتوو، بۆیە لیستەكان پەنا بۆ ئەم شێوازە دەبەن.

16- شێوازی ترساندن:
ترس یەكێكە لە هەستە سەرەكییە سەرەتاییەكان لای مرۆڤ، سەرچاوە دێرین و هاوچەرخەكان لەسەر ئەوە كۆكن، كە لە بوارەكانی رازیكردن و پڕوپاگەندەكردندا رۆڵێكی گەورەی هەیە.

17- شێوازی پاساوهێنانەوە:
ئەم شێوازە رەفتارێكی لاشعورییە بۆ خۆدەربازكردن لە بەرپرسیارێتی لە رێگەی خستنەڕووی لێكدانەوە و پاساوهێنانەوە، كە لەڕووی كۆمەڵاتییەوە قبوڵكراوە، بە چاوپۆشین لە پاڵنەر و هۆكارە راستییەكانی پشتی ئەو رەفتارە.

18- شێوازی بە شەخسەنەكردنی نەیار:
مەبەست ئەوەیە، كە دەنگدەران دژی كەسایەتییەكی دیاریكراو كۆبكەیتەوە و وای پیشان بدەی، كە ئەو تاكە دوژمنێكە، كە هەڕەشە لە داهاتوومان دەكات.

19- شێوازی خستنەڕووی بیروبۆچوون لە بەرگی راستیدا:
ئەم شێوازە گرنگی بە خستەڕووی بیروبۆچوونەكان دەدات، بە شێوەیەك وا گومان دەبەی، كە حەقیقەتە، هەروەها هەوڵدەدات كە شێوازی حەقیقەتەكە بەهێز بكات لە رێگەی داتا و شاهیدەوە.

20- شێوازی پلار و تێل نیشان (التلمیح والغمز):
بەكارهێنانی شێوازی پلار و تێل نیشان، یان ئیشارەت بۆكردنە بە مەبەستی رازیكردن لە رێگەی تاوانباركردنی ناڕاستەوخۆوە دژی كەس، یان لایەنێكی دیاریكراو.

21- پشتبەستن بە سەرچاوەی باوەڕپێكراو:
ئەم شێوازەش ئەوەیە كە نێرەری پەیام، یان ئەو كەسەی سەرپەرشتی پڕۆسەی بانگەشەكە دەكات، پێویستە كۆمەڵێك سەرچاوەی باوەڕپێكراو و گرنگ كۆ بكاتەوە، كە بۆ رازیكردن و قەناعەتپێكردنی جەماوەر سوودیان لێ وەربگرێت.

22- پشتگوێخستنی بەمەبەست:
بریتییە لە پشتگوێخستن، یان وەڵامنەدانەوەی لایەن، یان كاندیدی بەرامبەر بە مەبەست.

23- شێوازی گاڵتەوگەپ (سەتیر):
پەنا بردنە بۆ بەكارهێنانی گاڵتەوگەپ و پێكەنین، هەروەها جووڵاندنی هەستی گاڵتەپێكردن بە كەس، یان هەڵوێستێكی دیاریكراو، كە مەبەست ئیهانەكردنی نەیارێكی سیاسیی بێت، یاخود بتەوێت رێزی نەمێنێت.

24- پەنابردن بۆ دەسەڵات و هێز:
لێرەدا پەنابردن بۆ دەسەڵات و هێز بە مانا سلبییەكەی نییە، بەڵكو سوود وەرگرتنە لە پێگە و پلەوپایەی كۆمەڵایەتی، یان ئابووریی پاڵێوراوەكە، زۆرجار بڕوانامەی پاڵێوراوەكە ئیبراز دەكرێت، یاخود ئەو خەڵاتانەی، كە لەپێناوی مرۆڤایەتیدا وەریگرتوون.

25- شێوازی جووڵاندنی وروژێنەرە سۆزدارییەكان:
بریتییە لە جووڵاندنی سۆز و غەریزە لای دەنگدەران، بە شێوازی گۆرانی و موزیك و هەڵپەڕكی، تا لەو رێگەیەوە لە سوودی بەربژێرێكی دیاریكراو دەنگ بدەن.

دووەم: شێوازە نایاساییەكان
لە دوای زانینی شێوازە یاساییەكانی قەناعەتپێكردنی پەیوەندیی جەماوەریی، لە كاتی بەڕێوەچوونی بانگەشەی هەڵبژاردنەكاندا، ئێستا لە شێوازە نایاساییەكان دەدوێین، كە ئەوانیش بریتین لە:

أ- شێوازی كڕینی دەنگ.

ب- شێوازی سوێند و وەرگرتنی گفت و بەڵێن.

ج- پەیڕەوكردنی ساختەكاری لە هەڵبژاردنەكان.

د- شێوازی پڕوپاگەندەی هەڵبژاردن.

هـ – شێوازی دەستێوەردانی حكومەت لە هەڵبژاردنەكان لە بەرژەوەندیی پاڵێوراوی حزبی فەرمانڕەوا.

و- بوونی هەوادارانی پاڵێوراوێك (حزبێك) لە نزیك بنكەكانی دەنگدان و داواكردنی دەنگدان تەنها بەخۆی.

سێیەم: شێوازە كلاسیكییەكانی هەڵبژاردن

1- پەیوەندیكردنی راستەوخۆ و تاكلایەنە.

2- شێوازی رێككەوتنی خێزانی و ئیستغلالكردنی دیاردەی عەشیرەت و هۆزگەرایی.

3- شێوازی ئیستغلالكردنی پیشە لە بانگەشەی هەڵبژاردندا، وەك پزیشكێك پشكنین بكا بە خۆڕایی، یاخود بەڕێوەبەری دامودەزگایەك، یان مامۆستایەك كە پیشەكەیان بەكار بهێنن لە بەرژەوەندیی بانگەشەكەدا.

4- شێوازی بەكارهێنانی سیمبول و رەمزەكانی هەڵبژاردن (رەمزە ئایینی و نەتەوەییەكان).

5- مەراسیمی جەماوەریی وتاری خوێندنەوە، كە یەكێكە لە میكانیزمە كاریگەرەكان.

6- شێوازی رێكەوتن و سەردانی لە بەرژەوەندیی حكومەت.

7- شێوازی نەشرە و كۆڕاسە و مەتویات.

بەشی سێیەم
نموونەی پراكتیكیی شێوازەكانی بانگەشەی قالیكارانە لە هەڵبژاردنەكانی ساڵی (2010ز)دا
لەم بەشەدا توێژەر (د. موحسین كەشكول) ئاماژە بەو شێوازە پراكتیكییانە دەدات، كە چوار لە هەرە رۆژنامە بەناوبانگەكانی عیراق و هەرێمی كوردستان لە بانگەشە و شێوازەكانی بانگەشەی قالیكارانە لە

هەڵبژاردنەكانی ساڵی (2010)دا سوودیان لێ وەرگرتووە، كە بریتین لە رۆژنامەكانی:

1- (البیان)، كە گوزارشتی لە بانگەشەكانی لیستی «دەوڵەتی یاسا»ی شیعەكان كردووە.

2- (دار السلام)، كە زمانحاڵی حزبی ئیسلامیی عیراقە و گوزارشتی لە بانگەشەكانی لیستی (التوافق العراقی)ی سوننەكان دەكرد.

3- هەروەها رۆژنامەی (بەغداد)، كە سەربە ئەیاد عەلاوی بوو و گوزارشتی لە بانگەشەكانی لیستی «العراقیە»ی عەلمانی دەكرد.

4- كۆتا رۆژنامەیان (الاتحاد)ی زمانحاڵی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، كە دەربڕی بیروبۆچوون و بانگەشەكانی لیستی «كوردستانی»ی دەكرد. كەواتە توێژەر چوار رۆژنامەی وەرگرتووە و وەكو كەرەستەی توێژینەوەكەی بەكاری هێناون، دوو رۆژنامەی ئیسلامیی و دووانی عەلمانی، ئەگەر لە روانگەی تریشەوە تەماشای بكەی، ئەوا رۆژنامەكانی (كورد، شیعە، سوننە)ی خستۆتە چوارچێوەی توێژینەوەكەیەوە، تا گوزارشتێكی تەواو بكات لە واقیعی كۆمەڵگەی هەرێم و عیراق.

یەكەم/ شێوازەكانی رازیكردن:
ئەو چوار رۆژنامەیەی، كە لە سەرەوە ناومانبردن، لە كاتی بانگەشە بۆ لیست و لایەنەكەی خۆیان (2169) شێوازی رازیكردن-یان بەكار هێناوە، هەروەها سوودیان لە (855) هونەری جیاواز وەرگرتووە، هەر لە (وتار، سەروتار، بەدواداچوون، چاوپێكەوتن، لێدوان، بانگەشە بۆ كاندید و لیست… هتد)، كە ئەوانیش هەموویان دەچنە خانەی «شێوازەكانی رازیكردن»ی دەنگدەرانەوە. بێگومان رێژەی سەدیی و پلەی هەریەك لەو شێوازانەش جیاوازە، تەنها دووانیان وەكو یەكن و دووبارە یەك پلەیان وەرگرتووە.

ئێستاش لەو شێوازانە دەدوێین كە لە سەرەوە ئاماژەمان پێیاندا:
بڕوابنە خشتەی ژمارە (1) شێوازەكانی رازیكردن و رێژەی سەدیی و پلەكانیان روون دەكاتەوە

لەم خشتەیەی سەرەوە كۆی ئەو شێوازەكانی بانگەشەی قایلكارانە (الاسالیب الاقناعیة)مان بۆ روون بۆوە، كە چوار رۆژنامەكە لە كاتی بانگەشە بۆ لیستەكانیان سوودیان لێوەرگرتووە، كە هەریكەیان پلە و رێژەیەكی سەدییان وەرگرتووە، بەم شێوەیەی خوارەوە:

1- شێوازی «دووبارەكردنەوە» بە رێژەی (16,97) دێت، پلەی یەكەمی وەرگرتووە، كەواتە ئەو شێوازە بە نیسبەت دەنگدەری ئیسلامیی و عەلمانییەوە، بە هەر چوار لیستە دیارەكەی كوردستان و عیراقەوە بۆتە هاندەرێك بۆ دەنگدانیان.

2- شێوازی «هاندان» كە ئەویش بە رێژەی (15,26) بە پلەی دووەم هاتووە.

3- شێوازی جووڵاندنی «هەست و سۆز» ئەویش بە رێژەی (10,74) بە پلەی سێیەم دێت.

4- شێوازی «خستنەڕووی راوبۆچوون لە بەرگی حەقیقەتدا» بە رێژەی (8,71) پلەی چوارەمی وەرگرتووە.

5- شێوازی «بەرنامەی ئیجابی سنووردار» بە رێژەی (8,07) بە پلەی پێنجەم دێت.

6- بەكارهێنانی «سۆز و غەریزە» بە رێژەی (7,98) هاتووە و پلەی شەشەمی وەرگرتووە.

7- شێوازی «پەروەردە و فێردكردن» بە رێژەی (7,15) بە پلەی حەوتەم دێت.

8- شێوازی «بەكارهێنانی رەمز و سیمبولەكان» بە رێژەی (4,01) بە پلەی هەشتەم دێت.

9- شێوازی «بەكارهێنانی هۆكاری ئایینی» بە رێژەی (3,27) پلەی نۆیەمی وەرگرتووە.

10- شێوازی تێكدان (تشویهـ) بە رێژەی (3.18) دێت و پلەی دەیەمی وەرگرتووە.

11- شێوازی «پشتبەستن بە دۆكیۆمێنتی باوەڕپێكراو» رێژەی (3,13)ە و بە پلەی یازدەیەم هاتووە.

12- شێوازی «ترساندن» بە رێژەی (2,35) هاتووە و پلەی دوازدەیەمیش دێت.

13- شێوازی «پلار و تێل نیشان» بە رێژەی (2,07)دێت و پلەی سێزدەیەمی وەرگرتووە.

14- شێوازی «پشتبەستن بە دەسەڵات و هێز» بە رێژەی (1,89) هاتووە و بە پلەی چواردەیەم دێت.

15- شێوازی «كۆرس» (الجوقە)، كە بە رێژەی (1,11) دێت و پلەی پازدەیەمی وەركرتووە.

16- شێوازی «پێكەوەگرێدانی ناپەسەند» بە رێژەی (0,92) دێت و پلەی شازدەیەمی وەرگرتووە.

17- شێوازی «گاڵتەكردن» رێژەی (0,88) ەو بە پلەی حەڤدەیەم دێت.

18- شێوازی «پاساوهێنانەوە» بە رێژەی (0,60) پلەی هەژدەیەمی هێناوە.

19- شێوازی «بە شەخسەنەكردنی نەیارەكان» (خصم) بە رێژەی (0,37) پلەی نۆزدەیەمی وەرگرتووە.

20- شێوازی «بەڵگە و داتا» (ادلة و البرهان) بە رێژەی (0,23) بە پلەی بیستەم هاتووە.

21- شێوازی درۆهەڵبەستن (اختلاق) بە رێژەی (0,18) پلەی بیستویەكەمینی وەرگرتووە.

22- شێوازی «موبالەغە» بە رێژەی (0,18) بە پلەی بیستو یەكەمین دێت. (دووبارەیە).

23- شێوازی «خستنەڕووی حەقیقەتەكان» بە رێژەی (0,09) پلەی بیستودووەمین دێت.

24- شێوازی «پشتگوێخستن» بە رێژەی(0,05) پلەی بیستو سێیەمین. (دووبارەیە).

25- شێوازی «تێوەگلان لە روانگەی كردارەكانەوە» بە رێژەی (0.5) دێت و پلەی بیستوسێیەمین هاتووە.

گرنگە ئەوە بزانین، كە ئەنجامی خاڵەكانی (1، 2، 3، 4)دا، كە زیاتر لە نیوەی رێژەكە دەگرێتەوە، ئەوەمان بۆ دەردەكەوێت، كە ئاراستەی سۆز و عاتیفە زاڵە بە سەر بانگەشەكانی هەر چوار لیستەكەدا، بە پێچەوانەشەوە ئاراستەی عەقڵیی پاشەكشەی كردووە. بە واتایەكی دیكە سۆز و عاتیفە بۆتە هۆی ئەوەی، كە زیاتر لە نیوەی دەنگدەرانی هەر چوار لیستەكە، بە عیراقی و كوردستانیشەوە، دەنگ بدەن بەو لیست و بەربژێر (كاندید)ەی، كە خۆیان مەبەستیان بووە، بۆیە زۆر گرنگە كاریگەریی سۆز و عاتیفەمان بیر نەچێت لە بانگەشەی هەلبژاردندا، لەوانەیە زۆرجار سۆزی كەسێك، یان تەنانەت بنەماڵەیەك بەهۆی وێنەیەك، یان وتارێك، یاخود پەیوەندییەكی خوێنی، یان خێڵەكییەوە بجوڵێنرێت و رازیی بە دەنگدان بكرێ بەو لیست و كاندیدەی كە مەبەستە.

دووەم: هۆكارە یارمەتیدەرەكان لە شێوازی قەناعەتپێكردن
هەروەكو پیشتر ئاماژەمان بۆ كرد، چوار رۆژنامە دیراسە كراوەكان (2061) ژانری جیاوازی میدیاییان لە بانگەشەكانیادا بەكار هێناوە، كە بە هۆكارە یارمەتیدەرەكان لە شێوازی قەناعەتپێكردندا ناوزەد دەكرێن.

ئەو كاتە كەمپینێكی پاڵپشتی بۆ كاندیدێك سازدەكەن، یاخود سەرپەرشتی بانگەشەی هەڵبژاردنەكان دەكەن، بۆ رازیكردنی دەنگدەران پەنا بۆ چەند هۆكارێكی یارمەتیدەر دەبەن، بەمەبەستی هێنانەدی ئەمانجەكان، ئەو هۆكارانەش لە ئیبرازكردنی بابەت و ژانرە رۆژنامەگەرییەكان و سوود وەرگرتن لە وێنە و دروشم و پۆستەكارەكاندا خۆی دەبێنێتەوە، هەروەها لە بەكارهێنانی زمانێكی پاراوی جواندا خۆی دەبینێتەوە.

ئەوەی شایانی باسە، توێژەر موعادەی (هۆڵستی) بۆ شیكردنەوەی داتاكان بەكارهێناوە.

بڕوانە خشتەی ژمارە (2) کە شێوازەكانی رازیكردن روون دەكاتەوە و چوار رۆژنامەكە بەكاریان هێناوە.

ئەنجامی توێژینەوەكە:
دوای توێژینەوە مەیدانییەكە، توێژەر گەیشتۆتە چەندین ئەنجامێكی گرنگ، كە ئەمانەن:

1- بانگەشەی هەڵبژاردن پێویستی بە پلانی زانستیی هەیە، لە كاتێكدا زۆربەی پڕۆسەی پڕوپاگەندەكردن بە شێوەیەكی رەمەكیی بەڕێوەدەچێت، بەجۆرێكە، كە چاوەڕێی هیچ كاریگەرییەكی چاوەڕوانكراوی لی ناكرێت.

2- دەركەوت كە بەكارهێنانی شێوازەكانی رازیكردن لە بانگەشەی هەڵبژاردنەكاندا، لە رۆژنامەیەكەوە بۆ رۆژنامەیەكی دیكە جیاواز بوو. (توێژینەوەكە تەنها چوار رۆژنامەی وەك (سمپڵ) وەرگرتووە.

3- جووڵاندنی هەست و سۆز، هەژموونی تەواوەتی كردووە بەسەر كۆی پڕۆسەی هەڵبژاردنەكاندا، كە لەم توێژینەوەیەدا لێمان كۆڵییەوە.

4- بانگەشەی هەڵبژاردن پابەندنەبوو بە شێوازی قۆناغبەندیی، كە لەسەر سێ قۆناغ وەستاوە: (قۆناغی وروژانی كێشەكە، قۆناغی پەلاماردان، قۆناغی بەرهەمهێنانی سەركەوتن).

5- بانگەشەی هەڵبژاردنەكان لایەنی پیشەیی ئەوانەی روون نەكردۆتەوە كە سەرپەرشتی پڕۆسەكە دەكەن، هەربۆیە هیچ زانیارییەكیان نەبوو لەبارەی ئەو جەماوەرەی پەیامەكەی ئاراستە دەكەن.

6- هەموو لاپەڕەكانی رۆژنامە بۆ بانگەشەی هەڵبژاردن گرنگیی خۆیان هەیە، بەڵام رۆژنامەكانی چوارچێوەی توێژینەوەكە كەمتر سوودیان لە (دوا لاپەڕە) وەرگرتووە.

7- لە توێژینەوەكەدا بانگەشەی هەڵبژاردن بە سروشتی «پەلاماری بەردەوام» ناسێنرا، كە ئەوەش دەبێتە هۆی دروستبوونی مەترسی بۆ سەر خودی بانگەشەكە، هەروەها پشتبەستن بەو مۆدیلەی بانگەشەی هەڵبژاردن بەرامبەرەكانمان لەبەردەم دوو هەڵبژاردەدا دەبەن:

یان سەركەوتنی تەواوەتی.

یاخود شكستێكی جەرگبڕ.

لە كاتێكدا پێویستە ئەو پەلامارانە (بانگەشانە) بە قۆناغی كورتمەودا و بەهێز و چڕدا تێپەڕ ببێت.

8- هەروەها ئەوەش روونبۆوە، كە بەكارهێنان و سوودوەرگرتن لە ئایین و رەمزە ئاینییەكان لە هەڵبژاردنی (2010ز)، بە تەواوەتی هەژموونی خۆی سەپاند، لەگەڵ ئەوەی، هەندێك پێیانوابوو، كە نابێت بەو شێوەیە بێت.

کاریگەریی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و تۆڕەکانی پەیوەندیی لە بانگەشەی هەڵبژاردندا

بڵاوکردنەوەی دەنگۆی ناڕاست و کاریگەریی لەسەر وەرگر و دەنگدەر

پۆستەری کاندیدەکان لە بانگەشەدا چۆن کاریگەریی لەسەر دەنگدەر دادەنێت؟

خشتەی ژمارە (1)

 219 جار بینراوە