سەرەکی » ئەدەب و هونەر » فڕینی ته‌نیای جۆناسانی نه‌وڕه‌س

فڕینی ته‌نیای جۆناسانی نه‌وڕه‌س

ئێسما بیكه‌ بۆستانجی

له‌ توركیه‌وه‌: فه‌رهاد چۆمانی

ره‌نگه‌ چه‌ندین جار ئه‌و كتێبه‌ بخوێنیته‌وه‌، له‌هه‌ر خوێندنه‌وه‌یه‌كیشیدا شتێكی تازه‌ فێر ده‌بیت.

له‌م رۆژگاره‌دا ژماردنی سووده‌كانی كۆمه‌ڵه‌ كتێبی په‌ره‌پێدانی توانا مرۆیییه‌كان دوایی نایه‌ت، هه‌ندێكیشیان هه‌ن تاڕاده‌یه‌ك سوود ده‌گه‌یه‌نن. به‌ڵام هه‌ندێك چیرۆك و رۆمان هه‌ن له‌و ساته‌وه‌ی ده‌ست ده‌خه‌نه‌ نێو ژیانی مرۆڤه‌وه‌، ئه‌و ده‌مه‌ هه‌ست به‌ خۆت ده‌كه‌یت كه‌ خه‌ریكی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانتی. كتێبی جۆناسانی نه‌وڕه‌سی ریچارد باخ له‌و كتێبانه‌یه‌.

ئه‌م كتێبه‌ چیرۆكی نه‌وڕه‌سێكه‌ كه‌ عاشقی فڕینه‌، له‌ پۆله‌كه‌ی خۆی جیاده‌بێته‌وه‌ و بڕوای وایه‌ ده‌توانێت كۆمه‌ڵێ شتی جیاواز بكات، به‌م بڕوایه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات و سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت.»هه‌رگیز بڕوا به‌وه‌ مه‌كه‌ به‌ چاوانی خۆت ده‌یبینیت، مه‌ودای بینین سنوورداره‌. هه‌وڵ بده‌ به‌ تێگه‌یشتنه‌وه‌ بڕوانیت و جوغزی ئه‌وه‌ی ده‌یزانیت تێپه‌ڕێنه‌. ئه‌و ده‌مه‌ باشتر له‌ مانای فڕینیش تێده‌گه‌یت.» ئه‌م رسته‌یه‌ ره‌نگه‌ هه‌ڵگری مانای ته‌واوه‌تی هه‌موو ده‌قه‌كه‌ بێت، كه‌ نووسه‌ره‌كه‌ ویستوویه‌تی ده‌ریببڕێت، به‌وه‌شدا سه‌یری كه‌وتووه‌ته‌ كۆتا لاپه‌ڕه‌ی كتێبه‌كه‌وه‌. ئه‌وه‌ له‌ كاتێكدا له‌ لاپه‌ڕه‌ به‌راییه‌كانی كتێبه‌كه‌وه‌ مانا و گوزارشتی ئه‌م رسته‌یه‌ تێده‌گه‌یت. ئه‌مه‌ نیشانده‌ری گه‌یاندنی په‌یام و نیشاندانی رێگه‌چاره‌ی ئه‌و مرۆڤه‌ی هه‌وڵی چاره‌سه‌ری كێشه‌كان ده‌دات چۆن هه‌وڵ ده‌دات. كاتێك جۆناسانی نه‌وڕه‌س به‌ ته‌نیا هه‌وڵی فڕین ده‌دات ئه‌وه‌مان بۆ ده‌خاته‌ روو كاتێك ئێمه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی ئامانج ده‌چین چیمان به‌سه‌ر دێت. كاتێك به‌ ئاڕاسته‌ی ئامانجی دیاریكراودا ده‌چین، هه‌ر كاممان جار جاره‌ تووشی سه‌ختی و كۆسپ ده‌بین و هه‌ڵه‌ ده‌كه‌ین، له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا ئه‌وه‌ی گرنگه‌ به‌رده‌وام بوون و وازنه‌هێنانه‌. له‌ دوای كه‌وتن هه‌ستانه‌وه‌ و زانینی ئه‌و هه‌ڵانه‌یه‌ كردووته‌ و سنووره‌كانی خۆت بشكێنیت. زۆر گرنگه‌ ئه‌و كاره‌ی ده‌یكه‌ین خۆشمان بوێت، جۆناسان ئه‌وه‌مان فێر ده‌كات. ئه‌گه‌ر هاوشێوه‌ی نه‌وڕه‌سه‌كانی تری نێو ره‌وه‌كه‌ بژیایه‌، خه‌مگین ده‌بوو، به‌ڵام جۆناسان ده‌رچوون له‌ ره‌و و چوون به‌ ئاڕاسته‌ی ئه‌و شته‌ی حه‌زی پێده‌كات هه‌ڵده‌بژێرێت و خه‌یاڵه‌كه‌ی خۆی ده‌كاته‌ راستی: ئه‌ویش به‌ پێداگری، بڕواداری و كۆششی زۆره‌وه‌. ئێمه‌ پێویسته‌ ئه‌و شته‌مان خۆشبوێ كه‌ حه‌ز ده‌كه‌ین بیكه‌ین و ده‌توانین بیكه‌ین، نه‌ك ئه‌و شته‌ی كه‌ پێویسته‌ بیكه‌ین. ته‌نیا ژیان به‌س نییه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ش گرنگه‌ كه‌ خۆشمان بوێت، فێری ببین، بڕوامان پێی هه‌بێت و دواجار بۆ سه‌ركه‌وتن هه‌وڵ بده‌ین.

ته‌نیا ئه‌و كاته‌ ژیانی ئێمه‌ مانایه‌كی ده‌بێت. تواناكانمان، لێهاتووییمان، له‌باردابوون و ژیان و شكاندنی سنووره‌كان، نه‌ك ته‌نیا بۆ تێپه‌ڕاندنی ساته‌كان. ئه‌و پرسیاره‌ی گرنگه‌ له‌ خۆمانی بكه‌ین ئه‌وه‌یه‌ ژیانی خۆمان به‌ بڕیاری خۆمانه‌وه‌ بژین، یاخود قسه‌ی ئه‌وانی تر و ئاڕاسته‌كردنیان بژین؟ جۆناسانی نه‌وڕه‌س زۆر لایه‌نی سه‌رنجڕاكێشی هه‌ن: یه‌كێك له‌وانه‌ بۆ هه‌میشه‌ مانه‌وه‌یه‌تی وه‌ك نه‌وڕه‌سێك: «سه‌ره‌تا چی بووم ئێستاش هه‌ر ئه‌وه‌م.» ریچارد باخ باس له‌ڕێز له‌خۆگرتن و خۆئاشانیی ده‌كات. مرۆڤ نه‌گۆڕ نییه‌، وه‌ك چۆن هه‌موو شتێك ده‌گۆڕێت، مرۆڤیش له‌ گۆڕان دایه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كاتێك ئه‌و گۆڕانكارییه‌ رووده‌دات له‌بیرنه‌كردنی ئه‌سڵ و فه‌سڵی خۆیه‌تی. گرنگه‌ بزانین كێین، له‌ كوێوه‌ هاتووین و چیمان له‌ ژیان ده‌وێت. لایه‌نێكی تری سه‌رنجڕاكێشی جۆناسانی نه‌وڕه‌س بڕوادارییه‌تی به‌ سه‌ركه‌وتن، تیرلێدان له‌ ئامانج و هه‌وڵدانی بۆ ئه‌مه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جۆناسانی نه‌وڕه‌س بڕوای به‌وه‌ هه‌یه‌ ده‌توانێت به‌ شێوازێكی جیاوازتر له‌ ئه‌وانی تر بفڕێت، بۆته‌ ریزپه‌ڕ. له‌ شوێنێكدا پێمان ده‌ڵێت، تا له‌ ژیانداین هه‌ر شتێك فێری نابین له‌ نه‌زانیمانه‌وه‌یه‌. پێویسته‌ له‌پێناوی ژیان فێرببین و هه‌وڵی بۆ بده‌ین، له‌پێناوی ئازادیدا بڕوامان هه‌بێت، به‌ عه‌شقه‌وه‌ كار بكه‌ین. دانبه‌خۆداگرتن ئه‌و شته‌یه‌ كه‌ ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ سه‌ركه‌وتن. جۆناسانی نه‌وڕه‌س بڕوای به‌ خۆی هه‌بوو و هه‌وڵی دا، به‌م جۆره‌ش سه‌ركه‌وتوو بوو و ئه‌مه‌ش وای كرد ریزپه‌ڕ و جیاواز بێت. ده‌یه‌وێ بڵێت ئه‌وانه‌ی نازانن سوود له‌ كات وه‌ربگرن، یاخود وه‌كو پێویست به‌كاری ناهێنن زه‌مه‌ن ده‌یانكوژێت. جۆناسان واده‌كات ئه‌و شته‌ی ده‌یكات حه‌زی لێ بێت و بڕوای پێ هه‌بێت، هاوكات به‌شێوه‌یه‌كی ئه‌رێنی سه‌یری رووداوه‌كانی ده‌وروبه‌ری خۆی ده‌كات. «ئه‌وه‌ی جوان بڕوانێت، جوان ده‌بینێت، ئه‌وه‌ی جوان ببینێت، به‌ جوانی بیر ده‌كاته‌وه‌، ئه‌وه‌ی جوانیش بیر ده‌كاته‌وه‌ چێژ له‌ ژیان ده‌بات» حه‌زره‌تی مه‌ولانایه‌ ئه‌مه‌ ده‌ڵێت.

باخ له‌باتی ژیانێكی نائومێدانه‌، جاڕی ژیانێكی ئه‌رێنییانه‌ ده‌دات. دواجار جۆناسان به‌ هه‌وڵدانی زۆر فێری فڕینی جیاواز ده‌بێت و ئه‌و باجه‌ی ده‌یدات جیابوونه‌وه‌یه‌تی له‌ ره‌وه‌كه‌ی، به‌ڵام ئه‌و قازانجه‌یش كه‌ ده‌یكات ڕێز و پێزانینی بۆ خۆی زیاتر ده‌بێت و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و شته‌ ده‌كات كه‌ خۆی حه‌زی لێیه‌تی بۆیه‌ چێژ له‌ ژیان ده‌بات.

جۆناسانی نه‌وڕه‌س به‌ خۆئاگایی و دواتر گه‌ڕانه‌وه‌ی و هۆشیاركردنه‌وه‌ی نه‌وڕه‌سانی هاوشێوه‌ی خۆی ئه‌وه‌مان فێر ده‌كات: با سنووره‌كان هه‌ڵبگرین، خۆمان بناسین و له‌ رێكاره‌ سواو و رێگه‌ ئاشناكان خۆمان لابده‌ین و رێكار و رێگه‌ی جیاواز بگرینه‌ به‌ر. ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ بكه‌ین هیچ شتێك له‌ده‌ست ناده‌ین، ده‌بینه‌ كه‌سێك كه‌ جیاوازییه‌كانی بینیوه‌، ئه‌زموونی كردوون و به‌رهره‌ی لێ وه‌رگرتوون. هه‌ڵگرتنی سنووره‌كان ده‌رگه‌ی ئه‌ودیوی سواو و راهاتنمان له‌سه‌ر ده‌كاته‌وه‌ و جیاوازییه‌كانیش روانگه‌ و دیدگایه‌كی نوێمان به‌ روودا ده‌كاته‌وه‌. واده‌كات ئه‌و شتانه‌ ببینین كه‌ نه‌ماندیون. ئه‌گه‌ر هه‌ندێك جار به‌ باشیش نه‌چێته‌ ڕێوه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر وه‌ك جۆناسان خۆمان و ویسته‌كه‌مان بناسین و بزانین، ئه‌وده‌م ئه‌گه‌ر شكستیش بهێنین و بكه‌وین دووباره‌ هه‌ڵده‌ستینه‌وه‌ و دووباره‌ تاقی ده‌كه‌ینه‌وه‌.

له‌وه‌یه‌ چه‌ندین جار ئه‌و كتێبه‌ بخوێننه‌وه‌، له‌هه‌ر جارێكیشدا شتێكی تازه‌تر فێرده‌بن. ئه‌م كتێبه‌ فێرتان ده‌كات كه‌ هه‌روا به‌ به‌تاڵی نه‌ژین و سوود له‌ كاته‌كانتان وه‌ربگرن. باس له‌وه‌ ده‌كات چۆن هه‌وڵ بده‌ن، بڕواتان هه‌بێت و ئارام بگرن له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ی به‌ڕاستی ده‌تانه‌وێت. ئه‌م چیرۆكه‌ باسی گرنگی ئه‌زموونكردنی ئه‌و شتانه‌ی فێریان بووین و فێركردنی ئه‌وانه‌ش كه‌ نایزانن ده‌كات، هاوكات باس له‌وه‌ ده‌كات ئه‌و كه‌سانه‌ی ده‌یانه‌وێ فێر ببن و له‌و پێناوه‌شدا هه‌وڵ ده‌ده‌ن، به‌ ئامانجیان ده‌گه‌ن.

سه‌رنج: جۆناسانی نه‌وڕه‌س له‌ لایه‌ن ئازاد به‌رزنجییه‌وه‌ كراوه‌ به‌ كوردی.

سه‌رچاوه‌: https://oggito.com/

 191 جار بینراوە