سەرەکی » کەلتوور » یادەوەریی و رابوون و ئەزموونێكی راستەقینە

شانۆی عیراقی

یادەوەریی و رابوون و ئەزموونێكی راستەقینە

كوردستانی نوێ‌

شانۆی عیراقی لە سەدەی هەژدەوە لە شاری موسڵ لە رێی پێشكەشكردنی هەندێك نمایشی شانۆیی لە كڵێساكان و خوێندنگە ئاینییەكاندا سەریهەڵدا.

ئادەم و حەوا
چیرۆکی ئادەم و حەوا، گرنگترین ئەزموونی شانۆیی عیراقییە لەسەر دەستی قەشە «حەننا حەبەش» (1820 – 1882) كۆمیدیای «ئادەم و حەوا» و «یوسف الحسن» و كۆمیدیای «گوبیە»ی نوسراوە، ئەم سێ‌ دەقە سەرەتایەكی راستەقینەی شانۆی عیراقین، پاشان ئەم بزاوتە شانۆییە گوازرایەوە بۆ بەغدا بۆ خوێندنگە مەسیحی و یەهودییەكان، دواتر بۆ خوێندنگە ئیسلامییەكان، كە خۆی لەو جۆرە هونەرە دەپاراست، بەو پێیەی بە دەرچوون لە نەریتە ئاینییەكان تەماشای دەكرد.

شانۆی عیراقی درەوشانەوەی بۆ دەگەڕێتەوە
خولی دووەمی كەرنەڤاڵی نێودەوڵەتی بەغدا بۆ شانۆ دەستیپێكرد، كە لەلایەن فەرمانگەی سینەما و شانۆی سەر بە وەزارەتی رۆشنبیریی و گەشتوگوزار و شوێنەوارەكان لەژێر ناونیشانی «لەبەر ئەوەی شانۆ ژیان رۆشن دەكاتەوە» رێكخرا و تیایدا 15 نمایشی عیراقی و عەرەبی و بیانی بەشدارییان كرد، هەر لە كەرنەڤاڵەكەدا چەندان چالاكی تر لەسەر شانۆكانی رەشید و وەتەنی و رافیدەین لە بەغدای پایتەخت نمایشكران.

خولی دووەمی كەرنەڤاڵی نێودەوڵەتی بەغدا بۆ شانۆ، بە چاودێری دكتۆر بەرهەم ساڵح سەرۆك كۆماری عیراق بوو، كە درێژكراوەی بزاوتی شانۆییە لە عیراق و چەندان كەرنەڤاڵی شانۆی نیشتمانیی تری بەدوا دادێت.

لەو بارەیەوە ئەحمەد حەسەن موسا بەڕێوەبەری فەرمانگەی سینەما و شانۆی عیراقی لە بەیاننامەیەكدا بەو بۆنەیەوە رایگەیاندبوو: «فەرمانگەی سینەما و شانۆ ئامادەكارییەكانی دەستپێكردووە بۆ سازدانی خولی دووەمی كەرنەڤاڵی نێودەوڵەتی بەغدا بۆ شانۆ، كە لە ساڵی 2013 و لە خولی یەكەوە چاوەڕێی سازدانی دەكرێت، لە چوارچێوەی (پڕۆژەی بەغدا پایتەختی رۆشنبیریی عەرەبی).

بە وتەی موسا «پانزە نمایشی عیراقی و عەرەبی و بیانی هەڵبژێردراون، وێڕای پێكهێنانی زۆرێك لە لیژنە لۆجستییەكان، كە شەو و رۆژیان خستە سەر یەك بۆ دابینكردنی هەموو پێداویستییەكانی كەرنەڤاڵەكە، لە رووی هونەری و تەكنیكی و نیشتەجێكردن و پێشوازیی و میدیا و لایەنەكانی تر، لەگەڵ نوێكردنەوە و پەرەپێدانی هەموو هۆڵە شانۆییەكان بە پێداویستییەكان و ئامێر و كەرەستە هونەریی و تەكنیكییە پێویستەكان».

شانۆ و شۆڕشی ساڵی 1920
شۆڕشی ساڵی 1920 دژ بە ئینگلیز كاریگەریی گەورەی لەسەر پەرەپێدانی شانۆ هەبوو لە عیراقدا، بەو پێیەی لەو دەمەدا بزاوتی شانۆیی دەركەوت و هاوشانی شۆڕشەكە گوزارشتی لێدەكرد لە رێی تیپە شانۆییە لاوەكان، كە گرنگترینیان تیپی نیشتمانیی شانۆیی بوو، لە لایەن حەقی شبلی لە دەوروبەری ساڵی 1927دا دامەزرا، لەو دەمەدا شانۆگەرییەكانیان لە یانە كۆمەڵایتییەكان پێشكەش دەكرد، لەوانە شانۆگەری «شەهیدی دەستور» و شانۆگەریی (وامعتصماە) و «سەڵاحەدینی ئەیوبی»، هەموویان هەڵگری نەفەسێكی نیشتمانیی و شۆڕشگێڕی بوون و داوای ئازادی و وەدەرنانی ئیمپریالیزمیان دەكرد.

شانۆی رەشید ژیان دەگێڕێتەوە بۆ كەرنەڤاڵەكە
دكتۆر عەلی مەحمود سودانی بەڕێوەبەری كەرنەڤاڵەكە و بەڕێوەبەری شانۆكان لە فەرمانگەی سینەما و شانۆ دەڵێت: گرنگترین ئەو كۆڵەكانەی كەرنەڤاڵەكەی لەسەر بەندە، كردنەوەی شانۆی رەشیدە، كە فەرمانگەی سینەما و شانۆ توانی ژیانی بۆ بگێڕێتەوە، لەگەڵ گێڕانەوەی ژیان بۆ بەشێكی گەورەی بارەگای فەرمانگەكە بە پشتیوانی و چاودێریی گرنگی مادی و مەعنەوی وەزارەتی رۆشنبیری و لایەنەكانی تر، بە هەوڵی كارمەندانی فەرمانگەكە بە هەموو بەشەكانییەوە كە شەو و رۆژییان خستە سەر یەك لەپێناو هێنانەدی ئەو خەونە جوانە.

بە وتەی سودانی، كەنەڤاڵەكە بە رەسمی كردنەوەی شانۆی ئاشو بەخۆوە دەبینێت، كە بە هەوڵی تایبەت بنیاتنرایەوە، بەبێ‌ ئەوەی هیچ خەرجییەك لەسەر دەوڵەت بكەوێت، كە لە چوارچێوەی بارەگای شانۆی نیشتمانییە و بۆتە كۆمەڵگەیەكی شانۆیی تەواو و شانۆی رافیدەینیش لە خۆدەگرێت.

نمایشی عەرەبی و بیانی
هەر لەو چوارچێوەیەدا سودانی راگەیاندووە: «كەرنەڤاڵەكە چوار نمایشی عیراقی و هەشتی عەرەبی و سێی بیانی بەخۆوە دەبینێت، وێڕای چالاكییەكانی تری وەك دیداری فیكری (شانۆی دیدەگا، شیعری دراما و درامای هاوچەرخ)، ئیمزاكردنی كتێبی (شانۆی عیراقی لە بەڵگەنامەكانی فەرمانگەی سینەما و شانۆ)ی دكتۆر محەمەد هادی روبەیعی نووسەر و توێژەری ئەكادیمست، هەروەها «وەرشەی جەستە لە شانۆدا)ی تونسی خالید بوزێد لە خۆدەگرێت، لە هەمان كاتدا ئیمزای هاوبەشی كەلتوریی و هونەری گرنگ لە نێوان فەرمانگەكە و كەرنەڤاڵەكەدا دەكرێت لەگەڵ هەریەك لە: دەزگای عەرەبی بۆ شانۆ، قرتاج بۆ شانۆ، فەرمانگەی هونەرە جوانەكان لە هەولێر، چین ئای تی ئای و كەرنەڤاڵی شانۆی نێودەوڵەتی كەربەلا. هەروەها كەرنەڤاڵەكە بەشێوەیەكی فراوان لەلایەن میدیاكانەوە روماڵ دەكرێت و چەندان كۆنفرانسی رۆژنامەوانی بۆ سازدەكرێت، بەشێوەیەكی رەسمی لەلایەن تۆڕی میدیای عیراقەوە سەرپەرشتی دەكرێت، وێڕای كۆڕەكانی رەخنە، كە بژاردەیەك لە دەركەوتووترین رەخنەگرانی شانۆی عیراقی بەشداریی تێدا دەكەن.

یادكردنەوە و رێزلێنان
عەلی سودانی دەڵێت: ئەم خولە یادكردنەوە و رێزلێنانی تایبەت بۆ ژمارەیەك لە سیمبول و كەسێتییە شانۆییەكان لە عیراق و سوریا و ئەردەن و ئەڵمانیا لە خۆدەگرێت، كە بەشێوەیەكی دیار جێپەنجەیان دیاربووە لە پڕۆسەی شانۆ و داهێنانی شانۆیی لەوانە: رۆبەرت جل لە ئەڵمانیا، سەڵاح قەسەب دەرهێنەری شانۆیی لە عیراق، موحسین عەزازی دەرهێنەری شانۆیی لە عیراق، هونەرمەند سۆلاف فەواخرجی لە سوریا، هونەرمەند نادرە عمران لە ئەردەن.

دامەزراندنی بەرژەوەندی سینەما و شانۆ
نسكۆی فەلەستین و شۆڕشی رزگاریخوازی لە میسر، كاریگەریی گەورەیان لەسەر سیمای سیاسیی شانۆی عیراقی هەبوو، لە ساڵانی پەنجای سەدەی رابردوو، یوسف عانی وەک نووسەری شانۆیی دەركەوت، كە نموونەی نووسەری گاڵتەجاڕیی شانۆیی سیاسییە و بووە دامەزرێنەری دیاردەی شانۆی میللی كۆمیدی، لە شانۆگەرییەكانی «ستە دراهم» و «رأس الشلیلە»، لەگەڵ دكتۆر جەلال لە شانۆگەریی «النخلە و الجیران» و زۆرێك لە شانۆگەرییەكانی تر كە ناوەڕۆكی سیاسی- نیشتمانی رەخنەگرانەیان هەبوو، وەك دوانە دەركەوتن.

لە ساڵی 1958 بەرژەوەندیی سینەما و شانۆ دامەزرا، یەكەم بەڕێوەبەری، یوسف عانی هونەرمەند بوو، بە دامەزراندنی بەرژەوەندییە سینەما و شانۆ، سەرچاوەیەكی تر بۆ شانۆی عیراقی دروستبوو كە هاندەرێكی تر بوو بۆ كێبڕكێ لە نمایشكردنی كارە شانۆییەكان.

رابوونی شانۆی عیراقی
ساڵانی حەفتای سەدەی رابردوو، سەردەمی زێڕینی شانۆی عیراقی بوو، بەو پێیەی زۆرێك لە تیپە شانۆییەكان دەركەوتن و گەشەیان كرد، لەوانە «تیپی شانۆی میللی» و «تیپی ریسالە» و «تیپی شانۆی هونەری هاوچەرخ»، ئەم تیپانە پەیمانگە و دەروازە بوون بۆ پەرەپێدانی دیاردەی شانۆگەری لە عیراق و دەروازەی پەڕینەوە بوون لە تیپە شانۆییە تایبەتەكان بۆ تیپی نەتەوەیی بۆ نواندن، ئەمەش كێبڕكێیەكی گەورەی لەنێوان تیپە شانۆییە ئەهلییەكان و تیپەكانی دەوڵەتدا دروستكرد.

شانۆی عیراقی كەوتە ژێر كاریگەریی جەنگی عیراق-ئێران كە هەشت ساڵ بەردەوام بوو، لەو دەمەدا لە نێوان لایەنی ئەرێنی و نەرێنیدا دەهات و دەرۆیشت، بە قۆناغێكی دژبەیەك لە نێوان لایەنگرانی جەنگ و نەیاراندا تێپەڕی، عەزیز خەیون هونەرمەندی شانۆیی بە پێچەوانەی ئاڕاستەی دەوڵەتەوە، بۆچوونەكانی دژ بە جەنگ بوون، بۆیە شانۆگەرییەكانی قەدەغەكران.

شانۆیەكی بوێر
شانۆی عیراقی دوای ساڵی 2003، بە شانۆیەكی بوێر و رۆشن دادەنرێت، چونكە داهێنانی راستەقینە لە نێوان نەهامەتییەكانەوە سەرهەڵدەدات و لەدایك دەبێت، ئەو نەهامەتیانەش زۆر بوون كە لە ساڵانی گەمارۆ و سزاكاندا بەسەر عیراقدا هاتن. وێڕای هەموو ئەوانە، شانۆی عیراقی بە شانۆیەكی مەزن دەمێنێتەوە بە هونەرمەندەكانی، ئامادەیی و بەدەستهێنانی خەڵاتی دەبێت لە هەر شوێنێكدا ئامادەیی هەبێت، لە رێی زیرەكی و بوێری دەرهێنەران و نووسەران و هونەرمەندانی كە توانای گەیاندنی پەیام و وتاری خۆیان هەیە، چونكە رۆشنبیران لە سەردەمە خراپەكاندا بەرپرسن لە بێدەنگی بەرامبەر بە نەوەكانی داهاتوو.

سەرچاوە: www. almasra.iq

 

 170 جار بینراوە