سەرەکی » ئەدەب و هونەر » له‌ مارگرێت میچێله‌وه‌ بۆ ڤیڤیان لی

له‌گه‌ڵ بادا رۆیشت

له‌ مارگرێت میچێله‌وه‌ بۆ ڤیڤیان لی

ئاكار نه‌جم

مارگرێت میچێل ئه‌و نووسه‌ره‌ ئه‌مریكییه‌ی كه‌ یه‌ك رۆمانی نووسیوه‌. ئه‌ویش رۆمانی له‌گه‌ڵ بادا رۆیشت. رۆمانێك كه‌ سه‌رله‌به‌ری له‌ رۆحه‌ برینداره‌كه‌یه‌وه‌ هه‌ڵقوڵاوه‌. به‌و پێیه‌ی مارگرێت كچی ناو رووداوه‌كانی ئه‌و رۆمانه‌یه‌ زۆر به‌ باشی به‌سه‌ر نووسینی رۆمانه‌كه‌دا زاڵ بووه‌. چون خۆی یه‌كێكه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ میحنه‌تی زۆری له‌و شه‌ڕه‌ ماڵوێرانكه‌ره‌ی ئه‌مریكا بینیوه‌. ئه‌مه‌ش وای كردووه‌ ئه‌م ژنه‌ بكات به‌ رۆماننووس و ئه‌م رۆمانه‌ بنووسێ. به‌ڵام ته‌نیا یه‌ك رۆمان. میچێل ده‌ ساڵ سه‌رقاڵی نووسینی ئه‌م رۆمانه‌ بووه‌. به‌ڵام ئه‌وه‌ی خوێنه‌ری ئه‌ده‌ب بێ ئه‌گه‌ر نه‌شیخوێندبێته‌وه‌ ناوی رۆمانه‌كه‌ی بیستووه‌، به‌ تایبه‌ت نه‌وه‌ی هه‌شتاكان «ژهب مع الریح» ئاشنای ئه‌م رۆمانه‌ن. جوانی و سه‌رنجڕاكێشی ئه‌م رۆمانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ میچێل خودی خۆی قوربانی ئه‌و رووداوانه‌ی ناو رۆمانه‌كه‌یه‌، كه‌ جه‌نگی ناوخۆی ئه‌مریكایه‌. ئه‌و شه‌ڕه‌ی كه‌ به‌شی زۆری بنه‌ماڵه‌ی مارگرێت میچێل تێیدا بوون به‌ قوربانی و له‌ناوچوون. گرنگی بابه‌ته‌كه‌ و ئازاری ئه‌و شه‌ڕه‌ له‌ رۆحی میچێلدا وای كرد رۆمانه‌كه‌ سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ به‌ ده‌ستبهێنێ.

رۆمانه‌كه‌ چیرۆكی جه‌نگی ناوخۆی ئه‌مریكایه‌، ئه‌و شه‌ڕه‌ ماڵوێرانكه‌ره‌ی كه‌ پێنج ملیۆن ئه‌مریكی تێیدا بوون به‌ قوربانی. گرنگی بابه‌ته‌كه‌ له‌سه‌ر ئاستی ئه‌مریكا و دنیا وای كردووه‌ به‌ ملیۆنانی لێ بفرۆشێ. تا ئێستا زیاتر له‌ سی ملیۆنی لێ فرۆشراوه‌ و بۆ زۆربه‌ی زمانه‌كانی جیهان وه‌رگێڕدراوه‌. به‌ڵام هێشتا وه‌رنه‌گێڕدراوه‌ بۆ كوردی. ئه‌گه‌رچی رۆمانه‌كه‌ كۆنه‌. ساڵی 1936 بڵاوبووه‌ته‌وه‌ و ساڵی 1937 دوای ساڵێك خه‌ڵاتی پۆلیتزه‌ری له‌سه‌ر وه‌رگرتووه‌. ساڵی 1939 كراوه‌ به‌ فیلم. كه‌چی وه‌ك زۆر رۆمانی دیكه‌ هێشتا وه‌رنه‌گێڕدراوه‌ بۆ كوردی.

ئه‌م رۆمانه‌ له‌به‌ر گرنگی بابه‌ته‌كه‌ی كراوه‌ته‌ فیلم، فیلمێكی درێژی لێ ده‌رچووه‌ كه‌ چوار سه‌عاته‌. فیلمه‌كه‌ش وه‌ك رۆمانه‌كه‌ سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ی به‌ده‌ستهێناوه‌. هه‌شت خه‌ڵاتی ئۆسكاری به‌ده‌ست هێناوه‌ و له‌ باشترین سه‌د فیلمی ئه‌مریكایه‌ له‌ سه‌ده‌ی بیستدا. له‌ مه‌سه‌له‌ی داهاتیشدا زۆرترین داهاتی هه‌بووه‌ و ئه‌وانه‌ی تێیدا به‌شداربوون خێری چاكیان لێ كرد و له‌ سایه‌یدا ده‌وڵه‌مه‌ند بوون. به‌ڵام ده‌بێ ئه‌وه‌ش بڵێین هه‌روا به‌ئاسانیش نه‌كراوه‌ به‌ فیلم، ته‌نیا بۆ ده‌ستنیشانكردنی ئه‌و ئه‌كته‌رانه‌ی رۆڵی تێدا ده‌بینن دوو ساڵی ویستووه‌.

چیرۆكی رۆمانه‌كه‌
چیرۆكی له‌گه‌ڵ بادا رۆیشت، باسوخواسی ئه‌و جه‌نگه‌ ناوخۆییه‌ی ئه‌مریكایه‌ له‌ته‌ك چیرۆكی ئه‌وینداریدا. چیرۆكی سكارلێت ئۆهارا له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌یدا «ریت پتله‌ر» دوو كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی رۆمانه‌كه‌ن. رووداوه‌كانی دوازده‌ ساڵ ته‌مه‌ن و ئه‌زموونی سكارلێت ئۆهارا ده‌گێڕێته‌وه‌. سكارلێت كه‌سایه‌تی سه‌ره‌كی رۆمانه‌كه‌یه‌ و ته‌واوی رووداوه‌كانیش له‌ ده‌وری ئه‌و ده‌سووڕێنه‌وه‌. ده‌سپێكی چیرۆكه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ پێش روودانی جه‌نگ، ئه‌و كاته‌ی ته‌مه‌نی شازده‌ ساڵانه‌. سكارلێت په‌یوه‌ندییه‌كی ئه‌ڤینداری له‌گه‌ڵ گه‌نجێكدا هه‌یه‌ به‌ ناوی «ئاشلی ویكس» كه‌ ئه‌ویش له‌ خێزانێكی ئه‌رستۆكراته‌، به‌ڵام دواتر كوڕه‌ كچێكی دیكه‌ ده‌خوازێ. بۆیه‌ وه‌ك په‌رچه‌كردارێك، سكارلێت شوو به‌ كوڕێك ده‌كات كه‌ خوشكی «ئاشلی» دڵی پێیه‌وه‌ بووه‌. دواتر به‌ هۆی ئازار و كاریگه‌رییه‌كانی برینێكه‌وه‌ كوڕه‌كه‌ ده‌مرێ. دوای ئه‌وه‌ سكارلێت شوو به‌ كوڕێكی دیكه‌ ده‌كات كه‌ خوشكه‌ بچووكه‌كه‌ی خۆی دڵی پێیه‌وه‌ بووه‌، تا ئه‌و كاته‌ی ده‌كه‌وێته‌ داوی خۆشه‌ویستی كاپتن «ریت پتله‌ر». ئه‌م به‌رهه‌مه‌ دیمه‌نه‌كانی جه‌نگ و ئه‌وینداری تێدا تێكه‌ڵه‌. هه‌م چیرۆكی به‌ ژانی ئه‌و جه‌نگه‌یه‌ و هه‌م چیرۆكی ئه‌ویندارییه‌.

فیلمه‌كه‌
فیلمه‌كه‌ بۆ یه‌كه‌مجار له‌ ساڵی 1939 له‌ ویلایه‌تی ئه‌تله‌نتا نمایش كراوه‌. بۆنه‌یه‌كی ئه‌وه‌نده‌ گرنگ بووه‌ ئه‌و رۆژه‌ كراوه‌ به‌ پشووی فه‌رمی له‌ ویلایه‌ته‌كه‌دا. هه‌شت خه‌ڵاتی ئۆسكاری وه‌رگرتووه‌. ئه‌و كاسته‌ی كاریان تێدا كردووه‌ بریتین له‌: ده‌رهێنه‌ری فیلمه‌كه‌ فیكتۆر فلیمنگ. ئه‌و ئه‌كته‌رانه‌ی تێیدا به‌شداربوون و رۆڵیان بینیوه‌. كلارك گیبل له‌ رۆڵی ریت پتله‌ر، ڤیڤیان لی رۆڵی سكارلیت ئۆهارا، لیزلی هاوارد رۆڵی ئشلی ویلكس، ئۆلیڤیا دوهافیلاند رۆڵی میلانی هامڵتۆن، تۆماس میچێل رۆڵی جیراڵد ئۆهارا و ئه‌مانه‌ و چه‌ند ئه‌كته‌رێكی دیكه‌. فیكتۆر فلینگ خه‌ڵاتی ئۆسكاری وه‌ك باشترین ده‌رهێنه‌ر له‌سه‌ر فیلمه‌كه‌ وه‌رگرتووه‌. ڤیڤیان لی خه‌ڵاتی ئۆسكاری وه‌ك باشترین ئه‌كته‌ری سه‌ره‌كی له‌ فیلمه‌كه‌دا وه‌رگرتووه‌. هاتی مكدانیل خه‌ڵاتی ئۆسكاری پێبه‌خشراوه‌ وه‌ك باشترین ئه‌كته‌ری سانه‌وی.

ئه‌وه‌ی وای كردووه‌ ئه‌م به‌رهه‌مه‌ سه‌ركه‌وتنی مێژوویی به‌ده‌ستبهێنێ چ وه‌ك رۆمان و چ وه‌ك فیلم زیره‌كی رۆماننووس و ئه‌و كاسته‌یه‌ كه‌ كاریان تێدا كردووه‌ بۆ فیلمه‌كه‌ی به‌ تایبه‌ت ڤیڤیان لی كه‌ رۆڵی سه‌ره‌كی بینیوه‌. توانیوێتی به‌ باشی رۆڵه‌كه‌ی به‌رجه‌سته‌ بكات.

مارگرێت میچێل
مارگرێت میچێل نووسه‌ری رۆمانه‌كه‌ له‌ ساڵی 1900 له‌ دایكیكی ئیرله‌ندی و باوكێكی سكۆتله‌ندی له‌دایكبووه‌. به‌شێك له‌ ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی له‌ شه‌ڕی ناوخۆی ئه‌مریكادا تیاچوون. میچێل دوای ئه‌وه‌ی له‌ ساڵی 1919 خۆشه‌ویسته‌كه‌ی كه‌ كوڕێكی فه‌ره‌نسی بووه‌ له‌ شه‌ڕێكدا له‌ جه‌نگی یه‌كه‌می جیهانی ده‌كوژرێ و به‌ هۆی ئه‌وه‌وه‌ مارگرێت تووشی دۆخێكی ناخۆش ده‌بێ و له‌ ماڵه‌وه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ و ناچێته‌ ده‌ره‌وه‌ و زۆربه‌ی كاته‌كانی له‌ ماڵه‌وه‌ به‌سه‌ر بردووه‌ و به‌رده‌وام سه‌رقاڵی خوێندنه‌وه‌بووه‌. به‌ تایبه‌ت له‌باره‌ی مێژووی شه‌ڕی ناوخۆی ئه‌مریكا زۆری خوێندووه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌ش سوودی زۆری هه‌بووه‌ بۆ رۆمانه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا سوودی له‌ زانیاری و گێڕانه‌وه‌ی كه‌س و كاره‌كه‌ی له‌باره‌ی ئه‌و شه‌ڕه‌ نه‌گریسه‌وه‌ سوودبه‌خش بووه‌. له‌ ته‌مه‌نی بیست و یه‌ك ساڵیدا له‌ رۆژنامه‌ی ئه‌تلانتا وه‌ك رۆژنامه‌نووس ده‌ست به‌كاربووه‌ و وتاری بۆ رۆژنامه‌كه‌ نووسیوه‌، تا ساڵی 1925 به‌ یه‌كجاری وازی له‌ كاری رۆژنامه‌نووسی هێناوه‌ و هه‌مان ساڵ شووی به‌ رۆژنامه‌نووس جۆن مارش كردووه‌. له‌ رۆژگاری جه‌نگی دووه‌می جیهاندا وه‌كو خۆبه‌خش له‌ ریزی خاچی سووری ئه‌مریكی كاری كردووه‌ و له‌گه‌ڵ تیمه‌كه‌یدا ئه‌ركی سه‌ره‌كی له‌و كاره‌ خۆبه‌خشییه‌دا، گه‌یاندنی كۆمه‌كی خواردن و پێداویستیی پزیشكی بوو. دوای نووسینی رۆمانه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ بادا رۆیشت سه‌ركه‌وتنی مه‌زنی به‌ده‌ستهێنا و له‌ ساڵی 1937 خه‌ڵاتی پۆلیتزه‌ری پێ وه‌رگرت. له‌ ساڵی 1949 به‌ رووداوی ئۆتۆمبێل ده‌مرێت

ڤیڤیان لی
ڤیڤیان مارلی هارتلی « Vivien Leigh» خانمه‌ ئه‌كته‌ری به‌ریتانی ساڵی 1913 له‌ هیندستان له‌دایكبووه‌، نازناوه‌ هونه‌رییه‌كه‌ی ڤیڤیان لی یه‌. ئه‌م ئه‌كته‌ره‌ به‌ رۆڵه‌كانی له‌ فیلمه‌ سینه‌ماییه‌كان و شانۆگه‌رییه‌كان ناوبانگی رۆیشتووه‌. ڤیڤیان له‌ پای ئه‌و رۆڵانه‌ی كه‌ بینیویه‌تی دووجار خه‌ڵاتی ئۆسكاری وه‌رگرتووه‌. له‌ ساڵی 1939 و ساڵی 1951 خه‌ڵاتی ئۆسكار بۆ باشترین خانمه‌كته‌ر پێبه‌خشراوه‌. ڤیڤیان له‌ شانۆی وێست ئێندی له‌نده‌نن و برۆدوه‌ی نیویۆرك رۆڵی بینیوه‌. له‌ ساڵی 1963 به‌هۆی رۆڵگێڕانی له‌ شانۆی برۆدوه‌ی Tovarich خه‌ڵاتی تۆنی پێ به‌خشرا. ڤیڤیان دوای ته‌واوكردنی به‌شی دراما، له‌ ساڵی 1935 ده‌ستی به‌ نواندن كرد له‌ شانۆگه‌ریی و فیلمه‌كاندا. دوای ناسینی لۆره‌نس ئۆلیڤیه‌ ئه‌كته‌ر كه‌ ده‌رهێنه‌رێكی به‌ریتانی بووه‌، ورده‌ ورده‌ هاوڕێیه‌تییه‌كه‌یان گه‌شه‌ ده‌كات تا ده‌گات به‌ خۆشه‌ویستی و ژیانی خێزانی دروستده‌كه‌ن. ئه‌گه‌رچی لۆرنس پێش ڤیڤیان ژیانی خێزانی له‌گه‌ڵ جوان بلاورایت پێكه‌وه‌ ناوه‌. پاشان له‌گه‌ڵ ڤیڤیان لی ژیانی خێزانی دروست كردووه‌ و پاش ئه‌ویش له‌گه‌ڵ جیل ئسمۆند دروستكردووه‌.

ئه‌م خانمه‌ له‌ ژیانیدا تووشی ده‌ردی ئاڵۆزی دووجه‌مسه‌ری و ده‌رده‌باریكه‌ بووه‌ و ئازاری چه‌شتووه‌ و هه‌ر له‌ ته‌مه‌نی لاویدا، به‌هۆی ئه‌و نه‌خۆشییه‌وه‌«سیل» له‌ ته‌مه‌نی په‌نجاوحه‌وت ساڵیدا له‌ له‌نده‌ن مردووه‌. سه‌رباری ئه‌وه‌ی چه‌ند ساڵێك رۆڵی نه‌بینیوه‌ له‌ فیلمه‌كاندا، به‌ڵام له‌ ساڵی 1999 په‌یمانگای ئه‌مریكی ئه‌م خانمه‌ ئه‌كته‌ره‌ی له‌ ریزبه‌ندی شانزه‌هه‌مدا دانا له‌ پێرستی مه‌زنترین خانمه‌ ئه‌كته‌ره‌كانی سینه‌مای هۆڵیوودی كلاسیك. ڤیڤیان بۆ ئه‌و رۆڵه‌ی كه‌ له‌ فیلمی «له‌گه‌ڵ بادا رۆیشت» له‌ ساڵی 1939دا خه‌ڵاتی ئۆسكاری به‌ده‌ستهێناوه‌ و یه‌كێكه‌ له‌و ئه‌كته‌ره‌ سه‌ركه‌وتوانه‌ی له‌گه‌ڵ بادا رۆیشتووه‌ و تا ئۆسكار رانه‌وه‌ستاوه‌.

ڤیڤیان لی

 

دیمەنێک لە فیلمی له‌گه‌ڵ بادا رۆیشت 

 87 جار بینراوە