سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » هۆكارییه‌كانی ئه‌رستۆ له‌ نێو «كاروانی بێ كۆتایی» مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت دا

هۆكارییه‌كانی ئه‌رستۆ له‌ نێو «كاروانی بێ كۆتایی» مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت دا

پ.د.زاهیر له‌تیف كه‌ریم

به‌شی‌ یه‌كه‌م
– كورته‌یه‌ك له‌لێكۆڵینه‌وه‌كه‌:
ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ خۆی له‌دوو كرداری سه‌ره‌كیدا ده‌بینێته‌وه‌,یه‌كه‌میان ئه‌و چوار جۆره‌ی كه‌ئه‌رستۆ بۆ تێگه‌یشتنه‌ هۆكارییه‌كان دایناوه‌.دوهه‌میان پراكتیكه‌كردنی به‌رهه‌مێكی دیاری نووسه‌ر وسیاسه‌تمه‌دار,مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت به‌نێوی»كاروانی بێ كۆتایی»ئه‌وه‌یش به‌پێی ئه‌و چوار جۆره‌ی كه‌ئه‌رستۆ دایناوه‌ .گه‌ر چاوێك بخشێنین به‌ناوه‌ڕۆكی ئه‌م به‌رهه‌مه‌ فیكری وسیاسی وئه‌ده‌بییه‌ی نووسه‌ردا ئه‌وا به‌ئاشكرا ئه‌و چوار مه‌رجه‌ی كه‌ئه‌رستۆ ئاماژه‌ی پێداوه‌ وكاریشی له‌سه‌ر كردووه‌ ته‌واو جێگه‌ی ده‌بێته‌وه‌.مه‌رجه‌كانیش بریتین له‌,هۆكارییه‌ مه‌تریاڵی (كه‌ره‌سته‌) ونه‌خشه‌یی وبه‌كاری وئامانجییه‌كان.لێره‌دا ناوه‌ڕۆكی كتێبه‌كه‌ پێكهاتووه‌ له‌م چوار هۆكارییه‌ سه‌ره‌كییه‌ كه‌له‌بنه‌ڕه‌تدا بنه‌ماكانی ئه‌م هۆكارییانه‌ خۆیان له‌چه‌مكه‌ فه‌لسه‌فی وڵۆژیكی وعه‌قڵییه‌كاندا ده‌بینێته‌وه‌ كه‌دژایه‌تی ڕه‌هه‌نده‌ ڕێكه‌وتییه‌كان ده‌كات وه‌ك ئه‌وه‌ی بابه‌تی سه‌ره‌كی به‌رهه‌مه‌كه‌ی نووسه‌ر,مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت,ڕۆڵی بابه‌ته‌ خامه‌كه‌ ببینێت كه‌كوردایه‌تیه‌ وهۆكارێكه‌ بۆ دامه‌زراندی گێڕانه‌وه‌كه‌.وه‌رگرتنی هه‌ڵوێسته‌ش له‌ڕووی سیاسی وفیكری وئه‌خلاقییه‌وه‌ ده‌بێته‌ هۆكارێكی وێنه‌یی كه‌پێشتر هاوشێوه‌ی هه‌بووه‌ ونووسه‌ریش له‌زه‌مه‌نی خۆیدا پێداگری له‌سه‌ر ده‌كات.پاڵه‌وانی گێڕانه‌وه‌كه‌ كه‌نووسه‌ر خۆیه‌تی هۆكارێكی كردارییه‌ كه‌ده‌توانێت جووڵه‌ به‌گێڕانه‌وه‌كه‌ بدات.ئه‌نجامی ڕووداوه‌ گێڕانه‌وه‌ییه‌كه‌ ده‌بێته‌ ئامانجێك بۆ پاڵه‌وان وهاوشێوه‌ وبۆچوونه‌كانیان.یان ده‌بێته‌ ئامانجێك بۆ كه‌ره‌سته‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌.
– كێشه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌:
له‌دوو جه‌مسه‌ره‌وه‌ ده‌ڕوانینه‌ كێشه‌ی لێكۆڵینه‌كه‌,یه‌كه‌میان كه‌می سه‌رچاوه‌ ئه‌ده‌بییه‌كان له‌سه‌ر ئه‌م ڕه‌هه‌نده‌ فه‌لسه‌فییه‌ی ئه‌رستۆ كه‌هه‌تا ئێستا وبه‌پێی زانیارییه‌كانمان نه‌هاتۆته‌ نێو بواری ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌كانه‌وه‌ به‌تایبه‌تی له‌ڕووی پراكتیكه‌وه‌ كه‌ئه‌مه‌ بێگومان كاریگه‌ری له‌سه‌ر هێزی سه‌رچاوه‌ زانستی وئه‌كادیمییه‌كان دروست ده‌كات وه‌ك ئه‌وه‌ی پێشتر هیچ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی تر ئه‌نجام نه‌دراوه‌ تا ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌لایه‌كه‌وه‌ پشتی پێ ببه‌ستێت له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ ئه‌و بۆشاییانه‌ پڕبكاته‌وه‌ كه‌لێكۆینه‌وه‌ پێشووه‌كان نه‌یانتوانیوه‌ پڕی بكه‌نه‌وه‌.دوهه‌میان,چاره‌سه‌ری كێشه‌یه‌ك ده‌كات كه‌پێشتر ئاماژه‌ی پێ نه‌دراوه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌چ میكانیزمێكی زانستی وفه‌لسه‌فی بڕوانینه‌ مه‌سه‌له‌ گێڕانه‌وه‌گه‌ییه‌كان ودووربكه‌وینه‌وه‌ له‌چه‌مكه‌ داڕشتنه‌ بێ مانا وسواوه‌كان كه‌له‌ڕووی داهێنانه‌وه‌ هیچ مانایه‌ك نابه‌خشێت.هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ هه‌وڵێكه‌ بۆ ده‌رخستنی چه‌ند زانیارییه‌كی نادیار وشاراوه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی بڵێین هۆكارییه‌كانی ناوه‌ڕۆكی ڕووداوی گێڕانه‌وه‌كه‌ له‌چییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ ومیتریاڵی بابه‌ته‌كه‌ چییه‌ ونه‌خشه‌ی دیمه‌نه‌كان خۆی له‌چ زه‌مه‌نێكدا ده‌بینێته‌وه‌ وهێزی جووڵه‌كه‌ری كرداره‌كه‌ چه‌نده‌ وچۆنیش ڕووبه‌ڕوی ناوه‌ڕۆكی ڕووداو وكه‌س وجێگه‌كه‌كان ده‌بێته‌وه‌ ودواتریش مه‌به‌ستی كۆتایی ,وه‌ك ئامانجێك,خۆی له‌چیدا ده‌بینێته‌وه‌.به‌ئاڕاسته‌یه‌كی جیاوازتریش,ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ ده‌توانێت سنوورێكی ڵۆژیكی وتیۆری وپراكتیكی بۆ دامه‌زراوه‌ فیكری وسیاسییه‌كان دروست بكات وله‌وێشه‌وه‌ ئه‌و دامه‌زراوانه‌ دوور بكه‌ونه‌وه‌ له‌چه‌مكه‌ هه‌ڕه‌مه‌كی وعه‌فه‌وییه‌كان هه‌ر وه‌ك چۆن گه‌لانی پێشه‌وتوو به‌نموونه‌ی ئه‌مریكا وئه‌وروپا په‌یڕوه‌ی ده‌كه‌ن.
پێناسه‌ی هۆكاری:
هۆكاری,یان هۆكارییه‌كان, له‌بنه‌ڕه‌تدا مه‌سه‌له‌یه‌كی فه‌لسه‌فییه‌ وده‌ڕوانێته‌ جه‌مسه‌ره‌كانی په‌یوه‌ندی نێوان هۆكار وده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی وه‌ك ئه‌وه‌ی ڕووداوی دووهه‌م ده‌رئه‌نجامی ڕووداوی یه‌كه‌م بێت.ئه‌م تیۆر وبۆچوونه‌ له‌زه‌مه‌نی ئه‌فڵاتۆن وئه‌رستۆ وه‌ ده‌ستی پێكردووه‌( بۆ زیاتر زانیاری,بڕوانه‌: Andrea Falcon) .زانا ئه‌زموونگه‌راییه‌كانی وه‌ك ده‌یڤد هیوم وجۆن ڵۆك وجۆرج بێركیلیه‌ بایه‌خێكی تازه‌گه‌راییان پێ به‌خشیوه‌ ومه‌سه‌له‌كه‌یان زیاتر گه‌وره‌تر كردووه‌ وبه‌ستوویانه‌ته‌وه‌ به‌ڕه‌هه‌نده‌ فیزیكی وئه‌زموونییه‌كان.( محمود محمد مزروعه‌: 169- 185).ئه‌فڵاتۆن ده‌ڵێت ئه‌وه‌ی له‌بووندا ده‌خوڵقێت ئه‌وه‌ پێویستییه‌كی هۆكارییه‌ چونكه‌ ئه‌وه‌ كارێكی مه‌حاڵه‌ كه‌شته‌كان به‌بێ هۆكار بخوڵقێن ( افلاگون :182 – 240 ).ئه‌رستۆش ده‌ڵێت»زانست بریتیه‌ له‌زانینی هۆكاری» وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێمه‌ به‌ڵگه‌كان به‌بێ هۆكاره‌كان نه‌توانین بخه‌ینه‌ ڕوو.ده‌یڤد هیوم سه‌باره‌ت به‌هۆكاری گه‌یشتۆته‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی كه‌شته‌كان به‌عه‌فه‌ویی وخۆڕسكی له‌دایك نابن به‌ڵكو له‌پشت هه‌ر مه‌سه‌له‌یه‌ك چه‌ندین زانیاری هه‌یه‌ كه‌سه‌رجه‌میان هه‌ڵگری ڕه‌هه‌نده‌ ئه‌زموونییه‌كانه‌. ئه‌زموونه‌كانیش به‌ردی بناغه‌ی هۆكارییه‌كانه‌ (Ralph D.Stacy 195-197) ئه‌مه‌ وایكردووه‌ كه‌ئه‌م زانایه‌ جه‌خت له‌سه‌ر سێ جۆر له‌هۆكاری بكات ئه‌وانیش,هۆكارییه‌ داماڵییه‌كان وهۆكارییه‌ گومانییه‌كان وهۆكارییه‌ ڕیالیزمییه‌كان.هه‌روه‌ها ئاماژه‌شی به‌گواستنه‌وه‌ هۆكارییه‌كان كردووه‌ به‌تایبه‌تی له‌به‌شه‌وه‌ بۆ كۆ( بۆ زیاتر زانیاری بڕوانه‌,یمنی‌ گریف الخولی). ئه‌مه‌ش به‌مه‌به‌ستی گه‌ڕان وپشكنینی تێكڕای خه‌ڵكی بۆ ئه‌و به‌ڵگانه‌ی كه‌په‌یوه‌ندیان به‌هۆكاره‌ ته‌واوكار ودیاریكراوه‌كاندا هه‌یه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی ته‌واوكاری بگه‌ڕێت به‌دوای ئه‌و دۆخانه‌ی كه‌ڕووداو گێرانه‌وه‌كانی له‌سه‌ر دروست بوون ودواتریش جێگه‌ په‌نجه‌ له‌سه‌ر ئه‌و تێكڕایه‌ دروست ده‌كات وه‌ك كردارێكی په‌یوه‌ندی یان هه‌ڵوێستی له‌جۆری نیشتمانی یان فیكری.ئه‌وه‌شی په‌یوه‌ندی به‌دیاریكراوه‌كه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌دیارده‌یه‌كی دیاریكراو ده‌بێته‌ هۆكار بۆ دامه‌زراندنی ڕووداوه‌ گێڕانه‌وه‌گه‌رییه‌كه‌ وله‌وێشه‌وه‌ تێكڕای خه‌ڵكی هه‌ڵوێسته‌یه‌كی له‌سه‌ر وه‌رده‌گرن یان كار له‌سه‌ر هه‌ڵوێسته‌یه‌ك ده‌كه‌ن هاوشێوه‌ی بیركردنه‌وه‌كانی خودی بكه‌ری گێڕه‌وه‌ر.هه‌ر ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كه‌جۆری په‌یوه‌ندییه‌كان له‌نێوان خودی بكه‌ری گێڕه‌وه‌ر وتێكڕای خه‌ڵكی وبه‌رامبه‌ردا له‌جۆری هاوته‌ریبی وجیاوازییه‌كاندا بێت وه‌ك ئه‌وه‌ی مه‌رج نه‌بێت هه‌میشه‌ په‌یوه‌ندییه‌كان له‌جۆری ته‌واوكاری بێت ,به‌ڵكو هه‌ندێك جاریش جه‌مسه‌ره‌كان به‌هۆكاری جیاواز یه‌كناگرنه‌وه‌ وبۆشاییان تێده‌كه‌وێت.ئه‌مه‌ش به‌وپێیه‌ی له‌نێو ده‌قه‌ گێڕانه‌وه‌گه‌رییه‌كاندا ڕووداوێكی پێش وه‌خت بوونی هه‌یه‌ ودواتر ئه‌و ڕووداوه‌ تێكه‌ڵ به‌ڕووداوێكی نوێ ده‌بێت وبه‌هه‌ردووكیشیان ڕووداوێكی سه‌ربه‌خۆ دروست ده‌كه‌ن كه‌له‌ئه‌نجامدا ئامانجێك بۆ هه‌مووان دروست ده‌كات.له‌م گۆشه‌یه‌وه‌ وهه‌ر له‌زه‌مه‌نی ئه‌فڵاتۆن وئه‌رستۆ وه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌كراوه‌ كه‌چه‌مكی عه‌قڵ ڕایه‌ڵه‌یه‌كی سه‌ره‌كی په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان مرۆڤ وبابه‌ته‌كانێتی.لێره‌دا ئه‌ركی هۆكاری بریتیه‌ له‌ڕاڤه‌كردنی دۆخه‌كان ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی دوو ته‌وه‌ری سه‌ره‌كییه‌وه‌,یه‌كه‌میان ته‌وه‌ری عه‌قڵی ولۆژیكی كه‌زیاتر جه‌خت له‌سه‌ر ڕه‌هه‌نده‌ میتافیزیكییه‌كان ده‌كات كه‌ده‌بێته‌ خاڵێكی نێوه‌ندگیری له‌نێوان هۆكار وبه‌هۆكاركردن.هه‌روه‌ك ئه‌رستۆ ئاماژه‌ی پێداوه‌ ئه‌م ته‌وه‌ره‌ به‌دوای كرداره‌ پێویستییه‌كانی هۆكاریدا ده‌گڕێت تا بڕوایه‌ك له‌بۆچوونه‌كاندا دروست بكات وشته‌كان به‌هه‌ڕه‌مه‌كی دانه‌مه‌زرێن.دوهه‌میان,هه‌روه‌ك ده‌ڤید هیوم ئاماژه‌ی پێداوه‌,ته‌وه‌ری هه‌سته‌ ئه‌زموونییه‌كانه‌ كه‌ئه‌میش ده‌گه‌ڕێت به‌دوای كاریگه‌رییه‌ زه‌مه‌نی وجێگه‌یی وبابه‌تییه‌ سه‌پێنراوه‌كاندا(بۆ زیاتر زانیاری بڕوانه‌,محمد وقیدی:86-88).
– ئامانجی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌:
ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ چه‌ند ئامانجێك دروست ده‌كات وه‌ك:
– ده‌رخستنی هێزی مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت له‌ده‌ره‌وه‌ی ڕووداوه‌ گێڕانه‌وه‌ییه‌كه‌ به‌وپێیه‌ی چه‌مكی هۆكاری له‌بنه‌ڕه‌تدا بوونێكی لۆژیكی وعه‌قڵییه‌ ودووره‌ له‌سروشتی چه‌مكه‌ خۆڕسكی وعه‌فه‌وییه‌كان.واته‌ نووسه‌ر به‌رله‌وه‌ی بچێته‌ نێو ڕووداوی ده‌قه‌كه‌یه‌وه‌ ئه‌وا كه‌سێكی ڕۆشنبیر وخوێنده‌وار وبه‌ئه‌زموون بووه‌ وڕووداوه‌كه‌شی ده‌رئه‌نجامی ئه‌م جۆره‌یه‌ له‌بیركردنه‌وه‌.به‌ئاڕاسته‌یه‌كی تر,نووسه‌ر به‌ر له‌وه‌ی بچێته‌ نێو پڕۆسه‌ی گێڕانه‌وه‌ ڕووداوییه‌كه‌ی هه‌ڵگری په‌یامێكی فیكری وسیاسی وئایدیۆڵۆژی بووه‌ وئه‌مه‌ش ته‌واو ڕه‌نگی داوه‌ته‌وه‌ له‌ناوه‌ڕۆكی گێڕانه‌وه‌كه‌ی.گێڕانه‌وه‌ی ڕووداویش پێویستی به‌خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌ ڕوشنبیری وفیكری وئه‌زموونییه‌كانه‌ وكاره‌كه‌ به‌كه‌سانی سروشتی ئه‌نجام نادرێت.
– ئاشكراكردنی دۆخه‌ سیاسی وفیكری وته‌نانه‌ت سۆسیۆڵۆی وسایكۆڵۆژییه‌كان له‌ڕێگه‌ی ئه‌و چوار كه‌یسه‌ هۆكارییه‌ی كه‌ئه‌رستۆ ئاماژه‌ی پێداوه‌.
– كاركردن له‌سه‌ر بنه‌ماكانی هۆكاری به‌تایبه‌تی له‌بواری سیاسی وفیكری وئابووریدا به‌وپێیه‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد به‌درێژایی زه‌مه‌ن ومێژوو زه‌ره‌مه‌ندی سه‌ره‌كی بووه‌ وهۆكاره‌كانیش له‌ڕووی عه‌قڵی ومه‌عریفییه‌وه‌ وه‌ك پێویست ده‌ستنیشان نه‌كراون وهه‌ر زه‌مه‌نه‌ وبه‌جۆرێكی عه‌فه‌ویی پینه‌ كراوه‌ كه‌ئه‌مه‌ بێگومان زیانی گه‌وره‌ی لێ كه‌وتۆته‌وه‌ ولێشی ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌له‌به‌رژه‌وه‌ندی خاك ونیشتمان ونه‌ته‌وه‌دا نیه‌.
– دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌مه‌سه‌له‌ ده‌مارگیرییه‌كانی فیكر وپه‌نابردن بۆ چه‌مكه‌ ماتماتیك ولۆژیكه‌كان توانای چاره‌سه‌ركردنی گوتاره‌ سیاسی وفیكرییه‌كانی ده‌بێت.به‌پێچه‌وانه‌وه‌ هه‌ر زه‌مه‌نه‌ وجۆرێك له‌هه‌ره‌س ودۆڕاندن.هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ كارێكته‌ره‌ سیاسی وفیكرییه‌كان كورد پێویسته‌ سوود له‌ئه‌زموونه‌ هۆكارییه‌كانی ئه‌رستۆ وزانا ئه‌زموونگه‌راییه‌كانی وه‌ك ده‌یڤد هیوم وجۆن لۆك ببینن وكاریشی له‌سه‌ر بكه‌ن گوتاره‌كانیان بخه‌نه‌ ژێر نه‌خشه‌ی ئه‌ندازه‌ییه‌ عه‌قڵییه‌كان ودووركه‌نه‌وه‌ له‌چه‌مكی عه‌فه‌وییه‌ت وتێڕوانینه‌ هه‌ڕه‌مه‌كییه‌كان.
– پلانی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌:
گه‌رچی ناوه‌ڕۆكی هۆكاری,له‌كۆن ونوێدا, خۆی له‌چه‌ندین ڕه‌هه‌ندا ده‌بینێته‌وه‌ وه‌ك لۆژیك وئه‌زموونگه‌رایی,ئه‌وانیش له‌نێو ئارگیومێنته‌ عه‌قڵی وبوونگه‌راییه‌كاندا,به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا وله‌پێناو به‌رجه‌سته‌كردنی به‌رهه‌مه‌كه‌ی مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت له‌ڕووی فیكر وسیاسه‌ت وئایدیۆڵۆژیاوه‌ پشت به‌چوار جۆره‌ هۆكارییه‌كه‌ی ئه‌رستۆ ده‌به‌ستین كه‌پێشتر وبه‌شێوه‌یه‌كی زۆر خێرا ئاماژه‌مان پێداوه‌.له‌م گۆشه‌یه‌وه‌ پلانی لێكۆڵینه‌وه‌كه‌مان دابه‌ش ده‌كه‌ین به‌سه‌ر ئه‌و چوار جۆره‌دا وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌له‌خواره‌وه‌دا هاتوون:
جۆری یه‌كه‌م/ هۆكاری میتریاڵی یان كه‌ره‌سته‌یی.ئه‌م جۆره‌ له‌هۆكاری پشت به‌كه‌ره‌سته‌یه‌كی سروشتی ده‌به‌ستێت وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ره‌سته‌ی دارتاشێك بریتی بێت له‌ته‌خته‌.به‌مه‌ش گه‌ر ته‌خته‌ نه‌بێت ئه‌وا دارتاش سه‌رجه‌م سیفه‌ته‌كانی تری له‌ده‌ست ده‌دات.به‌ڵام ئه‌م جۆره‌ له‌ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌كاندا جه‌خت له‌سه‌ر بوونی میتریاڵ وكه‌ره‌سته‌ سروشتییه‌ گێڕانه‌وه‌ ڕووداوییه‌كه‌ ده‌كات به‌وپێیه‌ی بابه‌ته‌كه‌ی ئێمه‌ بریتیه‌ له‌چیرۆكی نووسه‌ر,كه‌خۆی ڕۆڵی سه‌ره‌كی وته‌وه‌ری تێدا ده‌بینێت,له‌كاتێكدا وبه‌شێوه‌یه‌كی چاوه‌ڕوانكراو زیندانه‌كانی ڕژێم بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی هه‌شت مانگ ده‌كاته‌ جێگه‌ی بیركردنه‌وه‌ وهه‌ڵسه‌نگاندن وتێگه‌یشتن وگێڕانه‌وه‌كانی.گه‌ر سه‌یرێكی به‌رهه‌مه‌كه‌ بكه‌ین ئه‌وا كه‌ره‌سته‌ سروشتییه‌كه‌ی بریتیه‌ له‌كوردایه‌تی,كوردبوون, وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌م كوردایه‌تییه‌ به‌ردی بناغه‌ی جۆره‌كانی تر بێت یان كه‌س وكارێكته‌ر وجێگه‌ وزه‌مه‌ن به‌بێ ئه‌م جۆره‌ كاره‌كانیان پێ ئه‌نجام نادرێت.كوردبوونه‌كه‌ی مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت,كه‌سیفه‌ت وكه‌ره‌سته‌ وكردارێكی سروشتییه‌ وبه‌ڵكو مافێكی ڕه‌وای هه‌موو كوردێكه‌ به‌جیاوازی جێگه‌ وئایدیا, له‌ڕێگه‌ی چه‌مكه‌ ماناییه‌ شاراوه‌كانه‌وه‌ به‌دی ده‌كرێت.یان شێوه‌ ناڕاسته‌وخۆكان ده‌توانن چه‌مكی كوردبوونه‌كه‌ ده‌ستنیشان بكه‌ن.ئه‌وه‌تا به‌رله‌وه‌ی نووسه‌ر بچێته‌ نێو گێڕانه‌وه‌كه‌ی,ناونیشانێكی وه‌ك ده‌ستپێكێك خستۆته‌ ڕوو كه‌بریتیه‌ له‌»سۆزی خۆشه‌ویستی وگیانی نیشتمان په‌روه‌ری وكاروانی بێ كۆتایی» (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت:11 ) كه‌ئه‌م ناونیشانه‌ وناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی ئاماژه‌یه‌كی سه‌لمێنراوی كوردبوونه‌كه‌ی مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت ه‌.له‌سه‌ره‌تای ده‌ستگیربوونه‌كه‌شی له‌لایه‌ن پیاوانی ڕژێمه‌وه‌ گێڕه‌وه‌ر,به‌شێوازێكی مه‌نه‌ڵۆگی, به‌م شێوه‌یه‌ بۆمان ده‌دوێت وده‌ڵێت»به‌هێرشی ناكاو بۆ سه‌ر ماڵان,به‌گرتن وكوشتن,به‌ئیعدام كردندان بوبووه‌ ڕه‌مزی تۆقاندن ومه‌رگچنین.به‌خۆمم گوت ئه‌مه‌ دوا شه‌و و دوا ساته‌كانی ژیانه‌ چونكه‌ له‌ڕۆژگارێكی وادا به‌م جۆره‌ بده‌ن به‌سه‌ر ماڵدا ,بێ هۆ نیه‌» (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت:23 ).له‌چه‌ند جێگه‌یه‌كی جیاوازدا نووسه‌ر ئاماژه‌ی به‌وه‌داوه‌ كه‌شته‌ نهێنییه‌كان مه‌ترسییه‌كی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی بووه‌ گه‌ر به‌رده‌ستی پیاوانی ڕژێم بكه‌وتنایه‌.جارێكی تر وله‌ڕێگه‌ی شێوازی مه‌نه‌ڵۆگه‌وه‌ ده‌ڵێت»هه‌ر له‌و ساته‌دا ده‌مگوت:تۆ بڵێی خێرا بمبه‌نه‌ ده‌ره‌وه‌ وبیر له‌پشكنین نه‌كه‌نه‌وه‌!چونكه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر ته‌نها یه‌ك هه‌نگاو به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بنێن ده‌كه‌ونه‌ ناو ژووره‌كه‌وه‌ ویه‌ك هه‌نگاوی تریش ده‌یانخاته‌ به‌رده‌م ده‌رگای كه‌نتۆره‌كه‌.هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش ده‌رگاكه‌ی بكه‌نه‌وه‌ وا ئه‌وه‌ی به‌دوایدا ده‌گه‌ڕێن ئاسان ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ستیان.یان هه‌ر دوو هه‌نگاو به‌ره‌و دواوه‌ بنێن وا خۆیان له‌ژووری میواندا ده‌بیننه‌وه‌ كه‌ڕاسته‌وخۆ مێزی نوسینه‌كه‌م وهه‌موو ئه‌و شتانه‌ی له‌سه‌ری دانراون ده‌كه‌ونه‌ به‌رچاویان» (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت:27).هه‌ر بۆ هه‌مان مه‌به‌ست وله‌جێگه‌یه‌كی تردا ده‌ڵێت»ئه‌مانه‌ كوشتن وتاوانباركردن وحوكمدانی خه‌ڵكه‌كه‌ نه‌خشه‌ وئامانجیانه‌! تا له‌م ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌ هه‌ر لێپرسراوه‌ هێز وزیره‌كی ودڵسۆزی به‌رهه‌می كاری خۆی بۆ سه‌روتر نیشان بدات وپاداشته‌كه‌ی وه‌رگرێت.جاوه‌ره‌ ئه‌مانه‌ له‌گرتنه‌كه‌مدا سوكه‌ پشكنینێكی ماڵه‌كه‌یان بكردایه‌ وبه‌ڵگه‌كان بكه‌وتنایه‌ته‌ به‌رده‌ستیان « (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت: 227).جگه‌ له‌مانه‌ش,به‌هۆی چاودێری ووردی ڕژێم وپیاوه‌كانی بۆ تێكڕای خه‌ڵكی به‌گشتی وكه‌سه‌ به‌هه‌ڵوێسته‌كان به‌تایبه‌تی ,دواتر گرتن ودوورخستنه‌وه‌ وئه‌شكه‌نجه‌دانی كه‌سه‌ گیراوه‌كان له‌لایه‌ن ڕژێمه‌وه‌,هه‌روه‌ك نووسه‌ر خۆی پێشتر ئاماژه‌ی پێدا,بێ هۆ نیه‌.گرتنه‌كانیش شێوازی جۆراوجۆری به‌خۆیه‌وه‌ بینیه‌وه‌ وه‌ك ئه‌شكه‌نجه‌ی بێ ئه‌ندازه‌ وئازاردان وسیخوڕیكردن وكوشتن وله‌سێداره‌دان.ئه‌وانه‌شی كه‌ڕزگاریان بوو ئه‌وا ئه‌م كاره‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ زیره‌كی وهوشیاری وبوێری وخۆڕاگری كه‌سه‌ گیراوه‌ به‌هه‌ڵوێسته‌كان به‌نموونه‌ی مه‌حمودی ملا عیززه‌ت وهاوشێوه‌كانی وه‌ك مه‌حمود قه‌ره‌داخی وكه‌مال عه‌لی ودلێری شیخ موسته‌فا وموحه‌مه‌د سه‌عید ساڵح.له‌سه‌رو هه‌موو ئه‌مانه‌شه‌وه‌,باگراوندی فیكری وسیاسی نووسه‌ر ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت كه‌كوردایه‌تی ببووه‌ كه‌ره‌سته‌یه‌كی هه‌وێنی كه‌به‌درێژایی زه‌مه‌ن وه‌ك سێبه‌رێك له‌گه‌ڵیدا بوو.له‌گێڕانه‌وه‌ی «كاروانی بێ كۆتایی»دا چه‌ندین جار نووسه‌ر وه‌ك شێوازێكی فلاش باكی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ زه‌مه‌نی كوردایه‌تی شۆڕشی نوێی كورد وبه‌شداریكردنی به‌شێوازی جیاواز له‌و شۆڕشه‌دا. بۆ نموونه‌ ده‌ڵێت» به‌درێژایی كاری سیاسیم من دژی هاوكاریكردن بوم له‌گه‌ڵ ڕژێمه‌كان به‌گشتی وڕژێمی به‌عس به‌تایبه‌تی.چی له‌ناو ڕێكخستنه‌كه‌م وچی له‌ده‌ره‌وه‌ی چی به‌نووسین چی به‌قسه‌.خۆ ئه‌گه‌ر هیچ زانیارییه‌كی كۆنیش نه‌هێننه‌وه‌ به‌رده‌ست هه‌ر كتێبی «دیبلۆماسێتی بزوتنه‌وه‌ی كوردایه‌تی» (1973),كه‌دوای هه‌ره‌س ناوی خرایه‌ ناو لیستیه‌ی كتێبه‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان وله‌گه‌ڵ «كۆماری میللی مه‌هاباد»یش كه‌بۆ له‌چاپدانی سانسۆری ڕژێم له‌1979 دا نه‌ك هه‌ر له‌یه‌كه‌ یه‌كه‌ی لاپه‌ڕه‌كانی مۆری قه‌ده‌غه‌كردنی لێدا,به‌ڵكو له‌ناو لیسته‌ی كتێبه‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانیشدا له‌ژێر ناوی»من مسودات الكتب الممنوعه‌»دا ده‌ستخه‌تی ئه‌و كتێبه‌ش قه‌ده‌غه‌ی كه‌وته‌ سه‌رو به‌هه‌موو دایه‌ره‌ وقوتابخانه‌كانی عێراقدا بڵاوكرایه‌وه‌.جا هه‌ر ئه‌وانه‌ش بهێننه‌ پێشه‌وه‌ وا بێ ئه‌شكه‌نجه‌ی قورس وبێ سزا قوتارم نابێت» (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت :50).جگه‌ له‌خۆی ,كه‌س وكاریشی هه‌ڵگری هه‌مان په‌یامی كوردایه‌تی بوون به‌نموونه‌ی باوكی وبرا گه‌وره‌كه‌ی موحه‌مه‌د.ئه‌وه‌تا به‌م شێوه‌یه‌ وبه‌شێوازێكی فلاش باكی دیمه‌نێكی سه‌رنجراكێش ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ئاماژه‌یه‌كی ماناییه‌ بۆ چه‌مكی كوردایه‌تی.دوای ئه‌وه‌ی مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت,وه‌ك هه‌ر تێكۆشه‌رێكی تر,ڕێگه‌ی كوردایه‌تی ده‌گرێته‌ به‌ر له‌ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی شۆڕش له‌ساڵی 1974 وڕوو له‌شاخ ده‌كات,پیاوانی ڕژێم ده‌كه‌ونه‌ ئازاردانی كه‌س وكاری وله‌ئه‌نجامدا زۆربه‌ی ئه‌ندامانی خێزان, به‌شێوازێكی زۆره‌ملێی, ڕه‌وانه‌ی ده‌ره‌وه‌یان ده‌كه‌ن.دوای ماوه‌یه‌ك ڕژێم داوای لێبووردنی كردبوو به‌به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ی كاره‌كه‌یان به‌هه‌ڵه‌ ئه‌نجام داوه‌ وئێستا بۆیان هه‌یه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر ماڵ وحاڵی خۆیان.به‌ڵام كه‌س وكار قایل نابن وده‌مێننه‌وه‌»كه‌باوكم ئه‌و قسانه‌ی بیست,پێكه‌نی نه‌ما وبه‌ڕوگرژیی وددان به‌ ووشه‌كاندا گوتی: ئه‌وه‌ ئێوه‌ ده‌ڵێن چی؟ئه‌وه‌ به‌ڕاستانه‌؟ئه‌وانه‌ بێ هیچ هۆ وگوناهێك به‌م جۆره‌ له‌ماڵ وحاڵ وشاره‌كه‌ی خۆم به‌م وردانه‌وه‌ ده‌ریانكردم,ئێستا هه‌ر له‌سه‌ر قسه‌یه‌كی یه‌كێكیان بگه‌ڕێمه‌وه‌؟سابه‌خوا سلێمانیشم له‌سه‌ر تاپۆ بكه‌ن ناگه‌ڕێمه‌وه‌,تازه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م خه‌ڵكه‌ ده‌ژیم وله‌گه‌ڵ ئه‌مانیش ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌..من وام ده‌زانی زۆر له‌باوكم گه‌یشتوم,به‌ڵام ئه‌و كاته‌ زانیم كه‌له‌هه‌موو شتێكی نه‌گه‌یشتوم.ئه‌و نهێنیه‌شم بۆ ده‌ركه‌وت كه‌بۆچ له‌هه‌ر كاتێكی وه‌رگرتنی بڕیاره‌ سه‌خته‌كانمدا له‌چونه‌ ده‌ره‌وه‌ وخۆشاردنه‌وه‌ وكاره‌كانی دژ به‌ڕژێمدا كه‌پرسم پێده‌كرد ,هه‌ر چه‌نده‌ خۆشی ده‌خسته‌ به‌رده‌م مه‌ترسی ,ده‌یگوت:تۆ چی به‌باش ده‌زانیت هه‌روا بكه‌ وبۆ خۆت ده‌زانیت چی ده‌كه‌یت» (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت:45-46 ).به‌مه‌ش كوردایه‌تی وكوردبوونی مه‌حمودی مه‌لا عیززه‌ت ببوو به‌كه‌ره‌سته‌یه‌كی سروشتی ,یان یاسایه‌كی نه‌گۆر بۆ سه‌رجه‌م زه‌مه‌نه‌كانی .خۆی ده‌ڵێت»ئه‌مانه‌ ڕێز وكه‌رامه‌تی میله‌ته‌كه‌میان له‌ناو زه‌لكاودا نوقوم كردوه‌,ڕۆژانه‌ ڕێز وبێگه‌ردی ده‌یان پیاو ژن ده‌خه‌نه‌ ژێر پۆستاڵه‌كانیانه‌وه‌…ئه‌مه‌نانه‌ خۆیان نیشانم ده‌ده‌ن هێنده‌ی تر تۆڵه‌ی كوردانه‌م ده‌وروژێ وهه‌رچی كرده‌وه‌یه‌كی ئه‌مانه‌ هه‌یه‌ لام ده‌بووه‌ ئاسایی وساده‌» (مه‌حمود مه‌لا عیززه‌ت:218).
جۆری دوهه‌م/هۆكاری وێنه‌یی (نه‌خشه‌یی یان دیزاینی ).ئه‌م جۆره‌ له‌هۆكاری بریتیه‌ له‌وێنه‌ی شتێك ونموونه‌كه‌ی كه‌له‌ئه‌نجامدا شێوه‌یه‌ك یان دیزانینێك له‌خۆ ده‌گرێت وه‌ك ئه‌وه‌ی دارتاش به‌رله‌وه‌ی ده‌ست به‌كاره‌كه‌ی بكات ئه‌وا پێویسته‌ بیر له‌شێوه‌ ووێنه‌یه‌كی دیاریكراو بكاته‌وه‌ تابتوانێت خۆی یان كه‌سانی تر سوود له‌و شێوه‌یه‌ ببینن.هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش بوو له‌سه‌ره‌تاوه‌ ئاماژه‌مان به‌وه‌دا كه‌هۆكاری زۆر دووره‌ له‌هه‌ڕه‌مه‌كییه‌وه‌ چونكه‌ له‌هه‌ڕه‌مه‌كیدا جوانی وئه‌ركه‌كان وه‌ك پێویست به‌ده‌رناكه‌ون یان ڕۆڵیان نیه‌.له‌ده‌قی ئه‌ده‌بیدا نووسه‌ر له‌نووسینه‌كه‌یدا یان گێڕانه‌وه‌كه‌یدا پێویسته‌ بزانێت گوزارشت له‌چی ده‌كات وئه‌و بابه‌تانه‌ چین كه‌گرنگی خۆی هه‌یه‌ وشێوه‌یه‌كی گشتگیری له‌خۆ ده‌گرێت وله‌هه‌مان كاتیشدا خه‌ڵكی به‌لای خۆیدا ڕاده‌كێشت یان كاریگه‌ری له‌سه‌ریان دروست ده‌كات.

 668 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*