سەرەکی » مانشێت » گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لایه‌نه‌ پرشنگداره‌كانی مێژوو

گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لایه‌نه‌ پرشنگداره‌كانی مێژوو

نازم دەباغ

خه‌بات و تێكۆشانی گه‌لی كورد و كوردستان به‌ قۆناغی جیاجیاو سه‌خت و دژواردا تێپه‌ڕیوه‌، زۆرجار به‌ره‌نگار بوونه‌وه‌ی سه‌خت و خوێناوی له‌گه‌ڵ دوژمنانی كورد روویداوه‌ و له‌ دواییدا له‌ رێگه‌ی گفتوگۆ و راوێژ تا ئه‌و قۆناغه‌ رۆیشتووه‌ كه‌ به‌ره‌و رێككه‌وتن بڕوات و له‌ دواییدا ناحه‌زانی كورد چ ده‌ره‌كی و چ ناوخۆیی له‌باریان بردووه‌.
هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌م دوژمنایه‌تی و كۆسپانه‌ی هاتوونه‌ته‌ پێش شۆڕش و جووڵانه‌وه‌ و خه‌باتی گه‌لی كورد كه‌ له‌ ناو ریزه‌كانی گه‌ل و لایه‌نه‌ سیاسیه‌كانیشدا روویداوه‌، زۆر كێشه‌ و ململانێی خوێناوی كه‌وتۆته‌ نێو ریزه‌كانی هێزه‌ سیاسیه‌كان، گه‌لی كوردیش بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ خوێن به‌ربوون له‌ جه‌سته‌ی شۆرش و جووڵانه‌وه‌كه‌ی داوه‌. له‌ دواییدا به‌هۆی دڵسۆزان و په‌رۆشانی گه‌لی كورد ئاشتبوونه‌وه‌ و ته‌بایی دروست بووه‌ و سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ هاتۆته‌ ئاراوه‌ و گه‌لی كوردی له‌ قۆناغی شه‌ر و پێكدادانه‌وه‌ گواستۆته‌وه‌ بۆ قۆناغی ئارامی و ته‌بایی و به‌دیهێنانی ده‌ستكه‌وتی گه‌وره‌.
لێره‌دا ده‌مه‌وێت دوو نمونه‌ی زیندوو له‌ ته‌مه‌ندا بهێنمه‌وه‌، كه‌ سه‌روه‌رییه‌كه‌ی بۆ به‌رێز مام جه‌لال و یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌:
یه‌كه‌م:
به‌هۆی سه‌ختی و ناخۆشیه‌كانی شۆڕشی نوێی گه‌لی كورد ده‌بوو یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان پشوویه‌ك بدات بۆ خۆرێكخستنه‌وه‌ و به‌هێزكردنی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان، له‌ساڵی ١٩٨٤ گفتوگۆیه‌كی كرد به‌ ناوبژیوانی دۆستان و دڵسۆزه‌كانی كورد له‌گه‌ڵ رژێمی به‌عسدا..
به‌رێز مام جه‌لال له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ده‌یان هه‌زار كه‌سیدا له‌ نه‌ورۆزی ساڵی ١٩٨٤ له‌ ئاهه‌نگێكی پڕ شكۆ له‌ سورداش رایگه‌یاند با هه‌موومان ئاشتبوونه‌وه‌ی گشتی رابگه‌یه‌نین یه‌ك ریزو یه‌ك هه‌ڵوێست بین بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كانی گه‌لی كورد، كه‌ پێموایه‌ هه‌نگاوێكی گرنگ بوو بۆ هاتنه‌كایه‌ی ته‌بایی و ئاشتی و دوایی رێككه‌وتن و دروست بوونی به‌ره‌ی كوردستانی.
دووه‌م:
كاتێك به‌ره‌ی كوردستانی له‌سه‌ر بنه‌مای ئاشتبوونه‌وه‌ی گشتی و ئاشته‌وایی درووست بوو، قۆناغی دوایی له‌ خۆئاماده‌كردن بۆ راپه‌رین، كه‌ كه‌سانێك زۆر پێیان وابوو ده‌بێت لێبوردنی گشتی رابگه‌یه‌نین بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو لایه‌نگرانی چه‌كدارانی رژێم بێنه‌ ریزی هێزی پێشمه‌رگه‌ و به‌شداری له‌ راپه‌ریندا بكه‌ن، لێره‌دا جارێكی تر یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و به‌رێز مام جه‌لال داوایان كرد با له‌بریتی لێبوردنی گشتی با ئاشتبوونه‌وه‌ی گشتی بكرێت و هه‌موو به‌شدار بن، به‌م دروشمه‌ مه‌زنه‌ راپه‌رین سه‌ركه‌وت و هه‌موو هێزه‌ چه‌كداره‌كان و لایه‌نگرانی رژێم پشتیوانیی پێشمه‌رگه‌یان كرد، كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌ستكه‌وته‌كه‌ی ده‌چنینه‌وه‌.
قۆناغی ئێستا
له‌دوای ئه‌نجامدانی ریفراندۆم كه‌ شێوازێكی تری خه‌بات بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌كانی گه‌لی كورد، به‌داخه‌وه‌ نه‌كرا ئه‌نجامه‌كه‌ی به‌دیبهێنین و بوو به‌هۆی ئه‌م شێوه‌یه‌ كه‌ ئه‌مرۆ هه‌رێمی كوردستانی تێكه‌وتووه‌.
هه‌ڵبژاردنی عیراق ئه‌نجامدراو كورد به‌هێزو لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ به‌شداربوو و بۆته‌ خاوه‌نی ٥٩ كورسی. له‌به‌رئه‌وه‌ی كورد له‌م قۆناغه‌دا بڕوای به‌ یه‌كپارچه‌یی خاكی عبراق هه‌یه‌ و پابه‌ندی ده‌ستووری هه‌میشه‌یی عیراقه‌ و خه‌بات و هه‌وڵدان بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئامانجه‌كانی، ئه‌وه‌نده‌ی پێویستی به‌ یه‌كریزیی و و ته‌بایی و كاری سیاسی و دپلۆماسی هه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌ هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ نییه‌ ته‌نها بۆ پشتیوانیی و پارێزگاری نه‌بێت. چۆن ده‌بێت ئه‌م ته‌باییه‌ و ئاشته‌واییه‌ دروست بكه‌ین؟ ته‌نها هه‌نگاو بۆ ئاینده‌ ئاشتبوونه‌وه‌ی گشتییه‌ و یه‌كڕیزیی و یه‌كهه‌ڵوێستییه‌ و رێبگرین له‌ هه‌موو درز و ده‌ریچه‌یه‌ك كه‌ رێگا بۆ دوژمن خۆشده‌كات جیاوازیی و ناكۆكی بخاته‌ ناو ماڵی كورده‌وه‌. به‌داخه‌وه‌ دوای ئه‌م هه‌نگاوه‌ پیرۆزه‌ی یه‌كێتیی نیشتیمانیی كوردستان ناویه‌تی به‌ سه‌ردانی باره‌گای لایه‌نه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی ناوچه‌ی سه‌وزو هه‌وڵدان بۆ ئه‌م ئاشتبوونه‌وه‌ گشتییه‌ی ناو ماڵی كورد، هه‌ندێ ده‌نگی نه‌شازو كادرو سیاسه‌تمه‌دار، كه‌ ئاینده‌ له‌ناو تونێلێكی ته‌سك و تاریكدا سه‌یرده‌كه‌ن و ده‌بینن، له‌ هه‌موو لایه‌نه‌كاندا په‌یدابوون بۆ رێگرتن له‌و ئاراسته‌یه‌، لێره‌دا پێویست ده‌كات هه‌موولایه‌ك به‌خۆیاندا بچنه‌وه‌ چ ده‌سه‌ڵات و چ ئۆپۆزسیۆن، پێموایه‌ به‌م لێكدانه‌وه‌یه‌ كه‌ چۆن ده‌بێت پێشوازیی له‌ شاندی یه‌كێتی بكرێت، ده‌بێت به‌ هه‌مان شێوه‌ بۆ ئه‌وانی تریش حساب بكرێت كه‌ چۆن یه‌كێتی سه‌ردانی ئه‌ولایه‌نانه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌و هه‌موو ره‌خنه‌ و په‌لامار و ناوزراندنه‌یان داوه‌ته‌ پاڵ، هه‌موومان هه‌ڵه‌مان هه‌یه‌، ناكرێت به‌ هه‌ڵه‌یه‌ك چ گه‌وره‌ چ بچووك به‌ درێژایی ته‌مه‌نی خه‌بات ماندوبوون و خه‌بات و ده‌ستكه‌وته‌كان بخه‌ینه‌ چاڵه‌وه‌.
ئه‌گه‌ر له‌پێناوی كورد و گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كان خه‌بات ده‌كه‌ین نابێت كاره‌ گه‌وره‌كان بكرێته‌ قوربانی ئه‌م جۆره‌ هه‌ڵه‌ و رووداوانه‌، به‌ڵكو كار له‌سه‌ر پابه‌ندبوون به‌ پاراستنی یه‌ك ریزی و ئاشته‌وایی بكه‌ین، بنه‌مایه‌ك بۆ دڵسۆزیی له‌ خوێنی شه‌هیده‌كان دیاری بكرێت، با له‌پێناو ده‌ستكه‌وتی كه‌سیی و پله‌وپایه‌ نه‌بینه‌ تێكده‌ری هه‌وڵ و كۆشش بۆ ئاشته‌وایی گشتی و سه‌رخستنی پڕۆژه‌ی دیالۆگی نیشتیمانی، نه‌وه‌كو به‌شێوه‌یه‌كی ناڕه‌وا جگه‌ له‌ دڵخۆشكردنی دوژمنان نه‌بێت ئه‌و ئاوازه‌ هیچی تری تێدا نابینم.
سه‌ركه‌وتن بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌ پێناوی ئاشتبوونه‌وه‌ و یه‌ك پرۆژه‌یی نیشتیمانی كار ده‌كه‌ن.

ئەم بابەتەی مامۆستا نازم دەباغ پێشتر بڵاوکراوەتەوە، بەڵام بەهۆی ئەوەی ناوی نووسەرەکەی لەسەر نەبوو، بە باشمانزانی جارێکی تر بڵاوی بکەینەوە

print

 17 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*