سەرەکی » راپۆرت » ئامادەکردنی:بورهان ئەمین » ئەو دەوڵەتانەی لە رێی ریفراندۆمەوە دروست بوون

ئەو دەوڵەتانەی لە رێی ریفراندۆمەوە دروست بوون

بەپێی تێپەڕبونی زەمەن وپێداویستی ژیان وگوزەرانی کۆمەڵگاکان وداوا ڕەواکانیان بۆ ئازادی و سەرفرازی، هەمیشە جوگرافیاو نەخشەی جیهان گۆڕانی بەسەردادێ و لەسەردەم وقۆناغێکەوە بۆ ئەوی تر فراوانتر دەبێت و نەخشەسازەکان هەمیشە خەریکی سنورکێشان‌ودیزاینکردنەوەیانن. لەبیستو پێنج ساڵی ڕابردوودا لەسەرتاسەری جیهان، ژمارەیەک دەوڵەتی نوێ لەمنداڵدانی ئەوانی تر لەدایکبون و خواستی خەڵکەکانیان هاتۆتەدی، هەندێکیان بەزەبری هێزو هەندێکیشیان لەڕێگەی دانوستان وهەلەکانی ئاشتیەوە لەدایکبوون.
کەتەلۆنیا بڕیاریدا
لەمانگی ڕابردوو هەرێمی کەتەلۆنیای ئیسپانیا،ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کراو پێرێ پەرلەمان بەزۆرینەی دەنگ، بڕیاری سەربەخۆیی داوخواستی زۆرینەی خەڵکەکەی هێنایەدی،لەبەرامبەر ئەو پێشهاتە تازەیەی هەرێمەکە»ماریانۆ راخۆ»‌ سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ ئیسپانیا، بڕیاریداپه‌رله‌مانی‌ كه‌ته‌لۆنیا‌ هه‌ڵبوه‌شێنێتەوەو دەڵێ دەبێ یاسا لەسەرتاسەری وڵاتەکە پەیڕەوبکرێ ودەسەڵاتەکان بۆناوەند دەگەڕێنێتەوە، هه‌روه‌ها بڕیاریدا «چارڵس بودگیمۆن»ی سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ كه‌ته‌لۆنیاو كابینه‌كه‌ی لەسەرکار لابداو‌ داواشیكرد هه‌ڵبژاردنی‌ پێشوه‌خت لە وڵاتەکە ڕێکبخرێت. ئه‌نجومه‌نی‌ پیرانی‌ وڵاتەکەش مادده‌ی‌ ١٥٥ ی‌ ده‌ستوری‌ وڵاته‌كه‌ی‌ بەکارهێنا بۆ‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ خۆبه‌ڕێوه‌بردنی هه‌رێمی‌ كه‌ته‌لۆنیا،ڕۆژانی داهاتوو کاردانەوەی زیاتر بەدیاردەکەون.
دوو کۆماری چیک وسلۆفاکیا
لەساڵی ١٩٩٣ وڵاتی چیکسلۆفاکیا بەبریارێکی پەرلەمان لەسەر خواستی هەموان بەتایبەتیش بەهەوڵ و خەباتی خه‌ڵکه‌که‌ی و بۆ کۆتایی هێنان بە حوکمی شیوعیەکان، بو بەدوو کۆماری چیک وە سلۆفاکیا،ئێستا ئەو دوو وڵاتە بەبێ کێشە وەک دوو دراوسێ هەریەکەو سیاسەت وئیدارەی خۆی بەڕێوە دەبات.
چیای ڕەش وسربیا
لەدوای هەرەسی بلۆکی سۆسیالیستی و رووخانی کۆماری یوگسلافیالەساڵی ١٩٩١،  وڵاتەکە بوو بە دوو کیانی یەکگرتو (سربیا وچیای ڕەش )بەناوی یوگسلافیای یەکگرتو،لەساڵی ٢٠٠٣ ش بون بە  یەکێتی سربیاومۆنتینیگرۆ، لەساڵی ٢٠٠٦ یس دیسانەوە بونەوە بە سربیاو چیاری ڕەش،هەرلەهه‌مان ساڵدا لە ریفراندۆمێکدا چیای ڕەش ویستی خۆی دیاریکردو بە دەنگی ٥٥ ٪ ی دانیشتوانەکەی گرەوەکەیان بردەوەو سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش دانی پێدانان.
ئەریتیریا
لەساڵی ١٩٥٢ نەتەوەیەکگرتوەکان بڕیاریدائەریتیریا وەک ناوچەیەکی سەربەخۆ لەناو یەکێتی ئەسیوبیا دروست بکات،لەساڵی ١٩٦٢ لەوکاتەی کەبەفەرمانی ئیمبراتۆر «هیلا سیلاسی» ئەو ناوچەیە خرایەپاڵ ئەسیوبیا، بۆیە شەڕی کوشتاری خوێناوی لێکەوتەوەو خەڵکەکەی بەمەڕازی نەبون،ئەم شەڕە ٣٠ ساڵی خایاند، لەساڵی ١٩٩١ بەرەی ڕزگاریخوازی گەلی ئەریتیری توانیان بەسەر هێزەکانی حکومەتدا سەربکەون وشکستیان پێ بهێنن، لەنیسانی ١٩٩٣ ڕیفراندۆمێکیان سازکردو وڵاتێکی سەربەخۆیان بۆخۆیان دروستکرد.
بالاو
بالاو خاکەکەی دەکەوێتە ناو کۆمەڵە دورگەکانی کێشوەری هادی،دانیشتوانەکەی تەنها ٢١ هەزار کەسەو بەسەر ٢٥٠ دورگەدا دابەشبوون،بەهۆی جودایی لە کلتورو زمان ودابونەریتیان لە میکرۆنیزیا، داوای جیابونەوەیان کردوەو لەساڵی ١٩٩٤ بەڕەزامەندی وڵاتانی جیهان بوون بە دەوڵەتێکی سەربەخۆ.
کۆسۆڤۆ
کاتێک سربەکان کۆمه‌ڵکوژی خەڵکی کۆسۆڤۆی کرد لەساڵی ١٩٩٩ نەتەوەیەکگرتوەکان، ئەرکی پاراستنی گرتە ئەستۆ، هێزەکانی میلۆسۆڤیچی دوور خستەوە لەو ناوە،ئەم بارە نزیکەی ٩ ساڵ بەردەوام بوو تا لە١٧ ی شوباتی ٢٠٠٨ وەک وڵاتێک سەربەخۆییان ڕاگەیاندو بوون بەدەوڵەت، بۆئەمانیش کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دانی پێدانان .
تەیموری خۆرهەڵات
دەمێک بوو تەیموریەکان نیازی جیابونەوەیان لە ئەندەنوسیا هەبوو،لەنەوەدەکانی سه‌ده‌ی رابردوو ڕیفراندۆمیان کردو تیایدا سەرکەوتنیان هێنا، بەڵام حکومەت دانی پێدانەناو لەدژیان وەستایەوە، بۆیە هەڵوێستی حکومەتی ناوەند ئاڵۆزی وپشێوی بەدوای خۆیدا هێناو بوو بەشەڕی ناوخۆ لەناو وڵاتەکە،بۆیە ئەمجارە بەڕەسمی لە ٢٠٠٢ سەربەخۆییان راگەیاندو هەموو دونیاش دانی پێدانان.
باشوری سودان
لە ٩ی تەموزی ٢٠١١ لەدوای شەڕێکی دورودرێژو خوێناوی باکوورو باشوری وڵاتی سودان لە ڕیفراندۆمێکدا ٩٩ ٪ ی دانیشتوانی باشوور دەنگیان بەسەربەخۆیی داو هەرزوو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دانیان پێداناو،لەم پێناوەشدا ئەمریکاو هاوکارێکی گەورەو پشتیوانیەکی بێ سنوری بۆ کردن تا بوون بەدەوڵەت.
سه‌رچاوه‌:
1. سایتی . ساسة بوست
2. سایتی . بی بی سی. عه‌ره‌بی

 389 جار بینراوە