سەرەکی » دۆسێ » نەتەوە یەكگرتووەكان: جەنگی یەمەن 13 ملیۆن كەس برسی دەكات

بە مایەی شەرمەزاریی دادەنێت

نەتەوە یەكگرتووەكان: جەنگی یەمەن 13 ملیۆن كەس برسی دەكات

رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان هۆشداریی لەبارەی هاتنەبەری برسێتییەكی زەبەلاح لە یەمەن، گەر جەنگ لە وڵاتەكەدا بەردەوام ببێت و رێگە لە گەیشتنی یارمەتییە مرۆییەكان بگرێت، بەرپرسێكی رێكخراوەكە بەپێویستی دەزانێت كۆمەڵی نێودەوڵەتی لەبەرانبەر رەوشی وڵاتەكە هەست بە شەرمەزاریی بكات.
لیز گراندی، رێكخەری نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ كاروباری یەمەن، بە (بی بی سی) راگەیاندبوو»برسێتی هەڕەشەی لەسەر 13 ملیۆن یەمەنی دروستكردووە، ئەمەش لەماوەی سەدەكاندا دەبێتە مایەی روودانی خراپترین كارەساتی برسێتی لە جیهاندا».
گراندی بە پێویستی زانیبوو، كۆمەڵی نێودەوڵەتی هەست بە شەرمەزاریی بكات لەبەرانبەر رەوشی یەمەن.
بەرپرسانی نەتەوە یەكگرتووەكان، داوا دەكەن هێزەكانی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، هێرشە ئاسمانییەكانیان رابگرن كە بۆچوونی رێكخراوە نێودەوڵەتییەكە، بوونەتە مایەی زیادبوونی نەهامەتی مەدەنییەكان.
لانی كەم دەیان هەزار كەس لە شەڕی یەمەن كوژراون، و چەندان ملیۆنی تریش ئاوارەبوون.
سێ‌ ساڵە جەنگی یەمەن دەستیپێكردووە، ئەمەش دوای ئەوەی حوسییەكانی سەر بە ئێران، دەستیان گرت بەەر ناوچەیەكی فراوان لە وڵاتە بە سەنعای پایتەختیشەوە.
سعودیە كە لەلایەن ولایەتە یەكگرتووەكان و بریتانیا و فەرەنساوە پشتیوانی لێدەكرێت، بۆ پشتیوانی لە حكومەتی یەمەنی كە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە، هێرشە نێودەوڵەتییەكان و گەمارۆكان لە دژی بەشێك لە ناوچەكانی وڵاتەكە بەكاردەهێنێت.

زنجیرەی رووداوەكان
هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، لە مانگی ئەیلولی 2014وە، بەشێوەیەكی چڕ هێرشە ئاسمانییەكانی بۆسەر یەمەن دەستپێكرد، ئەمەش دوای ئەوەی هێزی حوسییەكان و هێزەكانی عەلی عەبدوڵڵا ساڵح سەرۆكی پێشووی یەمەن دەستییان بەسەر سەنعای پایتەخت ناوچەیەكی فراوانی وڵاتەكەدا گرت.
لە مانگی ئاداری 2015، هاوپەیمانی عەرەبی بە پاڵپشتی سەربازی ولایەتە یەكگرتووەكان، هێرشی كردە سەر هێزی حوسییەكان و هێزەكانی ساڵح، ئەم هەوڵەش بۆ پشتیوانیكردن بوو لە سەرۆك عەبد رەبە مەسنور هادی كە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دان بە حكومەتەكەیدا دەنرێت.
پێكداهەڵپژانی نێوان هاوپەیمانی پێشوو لە سەنعا، لە 4ی كانوونی یەكەمی 2017، بووە مایەی كوژرانی عەلی عەبدوڵڵا ساڵح سەرۆكی پێشوو بەدەستی حوسییەكان كە لە هەوڵی ئەوەدا بوو شارەكە بەجێبهێڵێت.
بەهۆی ناكۆكییە چەكدارییەكان، زیانێكی زۆر بەر مەدەنییەكان كەوت. هاوپەیمانی عەرەبی دەیان هێرشی ئاسمانی كوێرانە و نەگونجاوی كردە سەر مەدەنییەكان و لەو هێرشانەشدا هەزاران مەدەنی كوژران كە بە پێشێلكارییەكی گەورەی یاساكانی جەنگ دانرا.
سعودیە بە تەقەمەنی و ئەو چەكانەی لە ولایەتە یەكگرتووەكان و بریتانیا و وڵاتانی تری كڕیبوو، بەشێوەیەكی نەشیاو پەلاماری ئەو ناوچانەیدا كەلەژێر دەستی حوسییەكاندابوون لە یەمەن.
لەبەرانبەردا، هێزی سەربازی حوسییەكانیش، بە تۆپی قورس شارەكانی وەك تەعز و عەدەنی بۆردومان كرد، بەهەمان شێوە ئە بۆردومانانەش كوژرانی چەندان مەدەنی لێكەوتەوە، وێڕای هەڵدانی ژمارەیەك موشەك بەئاراستەی باشووری سعودیە.
رێكخراوی «هیومان رایتس وۆچ» بە پشتبەستن بە ئاماری نوسینگەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ مافەكانی مرۆڤ، وێڕای پێشێلكارییەكانی جەنگ، ئاماژە بە كوژرانی هەزاران مەدەنی و برینداربوونی دەیان هەزاری تر دەكات.
ئەو رێكخراوە دەڵێت، جەنگ گەورەترین كارەساتی مرۆیی لە یەمەن دروستكردووە، چونكە هەردوولایەنی شەڕكەر، بەشێوەیەكی نەشیاو ئاستەنگ لەبەردەم گەیشتنی یارمەتییە مرۆییەكان بە خەڵك، دروست دەكەن.
هیومان رایتس وۆچ دەڵێت، هاوپەیمانی عەرەبی تەقەمەنی هێشوویی بەكارهێناوە، لە هەمان كاتدا حوسییەكان مینی زەمینی و دژ تاكەكانی بەكارهێناوە، ئەو دوو جۆرە چەكەش بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەكان قەدەغەكراون.
هەر بە گوتەی ئەو رێكخراوە، هەردوولا بە ئەنقەست، چالاكوانانی یەمەنی و رۆژنامەوانیان ئازارداوە، لەڕێی هەڕەشە و دەستدرێژیكردنە سەرییان. هیومان رایتس وۆچ، حوسییەكان و هێزەكانی سەر بە ساڵح و هێزەكانی حكومەت و هێزە ئیمارات و هێزە یەمەنییەكانی سەر بە ئیماراتیان، بە رەشبگیری و بێسەروشوێنكردنی دەیان كەس تۆمەتبار كردووە، و هیچ كام لەو وڵات و لایەنە ناكۆكانە، بەشێوەیەكی راستەقینە لێكۆڵینەوەیان لەبارەی ئەو پێشێلكارییانە نەكردووە كە لەلایەن هێزەكانیانەوە ئەنجامدراون.

 742 جار بینراوە